(Nobyembre 3, 2011 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talalakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Naniniwala ba kayo na ang kaunlaran ng ating bayan ay hindi lamang nakasalalay sa balikat ng mga namumuno kundi mga mamamayan? Ano man ang iynyong kasagutan samahan ninyo kami sa ating segment na nakaka.. Dahil iyan ang ating tatalakayin kasama si Kaka Ali…..”

(Play- Intro- Gabay at Talakayang Pamapamilya)

Host/Nor: Magandang umaga Kaka Alih.

Kaka Alih: Magandang umaga din Nor, at assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh, sa mga kapatid na nanampalataya sa Islam, o sa  mga kapatid na Muslim.

Kaka Alih: “Halos bahagi na ng ating kaugalian at paniniwala na ang kaunlaran ng isang bayan o lugar ay iniaasa sa mga pinuno. Ang  mamamayan na nakakarami ay hindi natin binibigyan ng halaga.

Kaibigan magtatanong kaming muli, wala na bang role na ginagampanan ang nakakaraming mamamayan?

Ayon sa pahayag ng isang political science professor o experto sa usaping pamamahala: “Ang mga tao o mamamayan ang itinuturing na pinakamahalagang yaman ng isang bansa. Bawat isang mamamayan ay mahalaga sa pagbuo ng bansa. Nakasalalay sa uri ng mamamayang naninirahan dito ang lakas at kaunlaran ng isang bansa, tulad ng bansang Pilipinas.”

Kaya naman bawat Lokal na pamahalaan (LGU) na PRO Development,    ang palaging priority sa kanyang mga proyektong ipinapatupad ay Human Development o kaunlaran ng kanyang bayan ay pinakakaingatan at pinangangalagaan ay ang kanyang mga mamamayan.

“Peoples empowerment o pagbibigay ng halaga sa tungkuling gagampanan ng mamamayan”. Paliwanag ng isang NGO.

Tulad halimbawa ng isa sa mga mensaheng ipinahayag ng ating kagalang-galang na Alkalde,   Ramon Piang Sr. sa isang pagtitipon na live na inisahimpapawid sa DXUP FM, ayon kay Mayor:  

“Para sa kaunlaran ng bayan, kailangan ang  pagkakaisa, walang nag-aaway-away at walang pangangamba sa kaligtasan ng kanilang buhay at ari-arian ang ating mamamayan”.

Nor, any comments sa message ni Mayor? (Nor, will answer-positively)

Host/Nor: “Ako?…Agree ako sa ating alkalde na ang produktibong mamamayan ang tunay na yaman ng bayan o bansa. Mahirap umuunlad ang isang bansa kung ang mamamayan ay walang ginagawa na makakabuti para sa bayan at sa  kanyang kapuwa.”

Kaka Ali: Tama kadiyan  Nor,  yang maganda pag-usapan natin ay :  : “Ano ba ang dapat taglayin ng isang  mamamayan upang makatulong ito sa pagbibigay-lakas at makapag-ambag sa kaunlaran ng kanyang  bayan?

Sa tanong natin may sagot tayong natanggap noon.  Heto ang sagot ni Maam, isa itong retired teacher:  “Upang maging madali para sa bayan o bansa ang pagtatamo ng kaunlaran, kailangang ang makatuwang o makatulong nito’y mga mamamayan na  may lakas, kakayahan, may disiplina at kaalaman.”

Sang-ayon ako sa inyong tinuran maam, I second the motion.

 Pinaliwanag din ni Maam, na ganito:   halimbawa daw nito ay: “Ang autoridad katulad ng ating Kapulisan at ng Sandahang Lakas ng Pilipinas (Armed Forces of the Philippines) ay hindi mangingiming ipatupad ang sinasabi ng batas, dapat pantay-pantay, ang pag-papatupad ng batas na tulad ng sinasabi nila na may piring ang katarungan, (ang ibig sabihin nito ay,  hindi niya nakikita kong ikaw ay kamag-anak o kaibigan, dahil kong ikaw ay nagkasala, sori ka nalang, trabaho lang walang personalan)..

“Ngunit Kaka Alih, dapat isa-alangalang din ng mga otoridad ang karapatang pangtao o yaong tinatawag na human rights”. Sabat naman ng isang human advocates group.

Tama ka my friend, dapat sa pagpapatupad ng batas ay palaging isinaalang-alang ang makatao o walang nilalabas na human rights na pagpapatupad ng batas, alalahanin na magkakaiba ang mga Pilipino at iba-iba din ang kultura, kaugalian at paniniwla. Dapat pinag-aaralan o inaalam ng mga ahente na ito ng goberno ang kultura, kaugalian at paniniwala. Halibawa na dapat malaman na kultura na minsan ay  nalalabag ng mga otoridad ay ang pagsusuot ng sapatos. Na ang nakasout sa paa na sapatos ay hindi pwedeng  ipasok sa Masjeed, maging sinukaman ay kailangan alisin ang sapatos kong papasok ka sa Masjeed. 

Dagdagan pa natin ang   halimbawa sa disiplina: ang mamamayan ay dapat sa sumunod sa sinasabi ng batas, patakaran, halimbawa, kong sinasabi ng batas na bawal dito magtinda ng isda   ay huwag ng maglalagay ng paninda.

“Doon po tayo magtinda sa tamang lugar may wet section naman ang public market natin”. Pakikiusap ni Chief of Police De Leon sa mga fish vendor. Na ang ibig sabihin nito ay kong paninda mo ay preskong isda, dapat sa  a fish section at wet section mo idisplay  ang iyong paninda hindi kong saan-saan na lamang.. Matuto na tayong hindi magdisplay kong saan-saan, at huwag na nating hintayin na ipatupad pa ng Pulis ang nararapat, dahil sigurado kong  tayo rin ang maaabala.”

Muli tayong magtatanong sa bayan: “Ano   ang maaaring kahihinatnan ng isang bayan o bansa kung ang kanyang mamamayan ay walang disiplina? Leny any comments?

Host/Nor: “Tiyak magulo, walang asenso, dahil instead na pagpapaunlad ang inaasikaso ng otoridad  ang  concentrate nilaay  sa pagdidisiplina sa mamamayan sa mga maliliit na bagay .”

Kaka Alih: Correct ka diyan Nor,.     Kabayan…Naisip mo  na rin ba ang magandang mangyayari kung lahat ay may disiplina?·  

Naisip mo na ba   ang mangyayari sa bansa kong walang nagnanakaw sa kaban ng bayan? Kong walang nangungurakot na official sa pera ng bayan?   

Naisip mo rin  ba kong ang ating mga kawani at official ng bansa, ng bayan, ay tutupad ng kanilang mga tungkulin ng tapat at dalisay, ibig sabihin ay walang corruption?· 

Magrereport siya sa opisina sa tamang oras at uuwi din sa oras ng uwian?    

Naisip mo rin ba Kapatid kung hindi na   magtatapon ng basura kung saan-saan ang ating mamamayan?·    Na hindi na tayo magtatapon ng basura sa ating mga kanal na patuloy na pinapaganda ng ating local na pamahalaan?

May tanong akong muli sa iyo Nor: Kung susunod siya (mamamayan) sa mga batas at alituntunin ng trapiko, ng patakaran ng pagtitinda sa palengke, what you will expect?·

Host/Nor: “ I am sure kaka  Ali, isa tayo sa progresibong vayan, ang wala tayong problema, ang ating mga oficial ay makakapagtrabaho ng maayos para sa kaunlaran na walang sagabal”

Kaka Alih: Tama ka Nor, kung iiwas siya sa mga bisyo tulad ng mga ipinagbabawal na gamot?·    At higit sa lahat, kung tutupad ang bawat isa sa kanyang mga tungkulin?  Kong ang bawat isa sa atin ay gagampanan ang kanyang tungkulin sa kanyang kapuwa at higit sa lahat tungkulin sa kanyang Poong Lumikha, ang sambahin ito at tuparin ang ipana-uutos at ipagbawal ang ipinagbabawal?.Tiyak kong kalulugdan tayo n gating Poong Lumikha.

Heto ang isa sa mga mahalaga na tungkulin ng official ng bayan.

“Pangunahin at pinakamahalaga sa lahat na dapat taglayin ng mga mamamayan ay may malulusog na katawan at isipan.” Ito ang tinuran ng   Kalihim ng Kalusugan.  

Kaya naman ang Lokal na Pamahalaan ng Upi sa pamumuno ni Mayor Ramon Piang Sr ay naglalaan ng pondo at nagpapatayo ng mga health center, at nagpagtalaga ng mga health personnel para matulungan ang mamamayan para sa kanilang kalusugan.

Paliwang din isang doctor na maituturing na ring kayamanan isang mamamayan ang malusog na pangangatawan, kahit mahirap siya,  sapagkat taglay niya ang lakas upang gampanan ang kanyang mga tungkulin at Gawain sa bayan.·  

Mayaman man ang isang tao ngunit kung siya’y masasakitin, mauuwi lamang sa pagpapagamot ang kanyang salapi at malabong siya’y maging produktibo.·   

Ulitin natin ang sinabi ni kalihim ng kalusugan: “Ang mamamayang may malusog na pangangatawan ay malaking puhunan upang makatulong sa produksyon ng bansa”.·   

Madali at mabilis niyang magagampanan ang gawain kung siya’y malusog.

Maraming proyekto ang nangangailangan ng lakas ng katawan, ang Mrs mo pare, kailangan din  niya ang malusog mong katawan.  (PLAY LAUGHING)

Yaman ng ating bayan o bansa   ang pagiging matalino ng kanyang mamamayan. 

Kailangan ang malusog na isipan sa paglutas ng mga suliranin ng bansa at sa pagpapasya.·  

Kaya naman isinusulong ng pamahalaan ang edukasyon para sa lahat. Ang ibang kabataan naman ayaw mag-aral, computer games ang inaasikaso, ang iba daw ay panliligaw.. (PLAY LAUGHING).

Batid ng pamahalaan natin, ng LGU Upi na ang kamangmangan ay hadlang sa kaunlaran ng isang tao. Kaya mapapansin niño,  todo suporta ng LGU Upi sa mga ating mga paaralan, kasama na dito ang ating mga Madraza. Bagamat hindi pa man  sapat ay pinagsisikapan nilang kahit  papaano ay may allowance ang mga guro na mga teachers aid at mga Ustadz sa Madraza.

 Ito po ang inyong Kapatid - Kaka Ali  na naghihikayat sa ating lahat,  na kilalanin at alamin ang kanyang tungkulin sa ng ating  Chief of Police De Leon: “…matuto tayong sumunod sa batas upang hindi tayo magkaproblema”…

Kapatid, Bukas…mas lalo nating paiigtingin ang ating ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa ating segment na Gabay at Talakayang Pamapamilya ..  Sukran and Wassallam.

(Oct 20, 2011- Huwebes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Kaibigan may problema ka ba? Mabigat bang Problema? Madalas ang taong may problema ay  stress,   may taong kapag may problema, parang nagunaw na ang mundo, kaibigan, malaki o maliit man yan na problema,  relaks ka lang muna diyan kaibigan, dahil ang   ibabahagi  sa atin ni Kaka Ali ay papaano haharapin ang problema,  sa ating  segment na:

(PLAY Gabay at Talakayang Pampamilya- INTRO)

Host/Noralyn: Magandang umaga Kaka Alih, kumusta ang umaga, mayroon ka bang problema?

Kaka Alih:  Magandang umaga din  Nor.

Sino ba naman ang taong walang problema, bibihira sa isang normal na tao na hindi makaranas ng problema, maaring personal o  problema ng  kanyang  pamilya.

Buweno kaibigan, bago natin pag-usapan ang problema, Assallamu Alaikum WW.. ang kapayapaan ay sasaatin nawa..

Agree ako Nor, na madalas ang taong may problema ay  stress,   may taong kapag may problema, parang nagunaw na ang mundo, kaibigan, malaki o maliit man yan na problema. 

Host/Noralyn: Kaka ano ang stress o tensiyon?

Kaka Alih: Ang istres ay hindi problema kundi  nasa isipan lamang. Ang ating katawan ay may pangkagipitang pagtugon na nangyayari kapag tayo ay nakararamdam ng tensiyon o istres. Halimbawa, kapag tayo ay kailangang humabol sa sasakyan, ang bahagi ng ating katawan ay naghahanda para matugunan ang kagipitan o  gahol sa oras. Ang pagtugon na ito ay tumutulong para tayo makatakbo ng mabilis at umabot sa nag-iisang sasakyan. Ang pagpintig ng puso ay bumibilis at ang presyon ng dugo ay tumataas. Lumalabas ang sugar patungo sa dugo. Ang paghinga ay bumibilis. Ang ibang bahagi ng katawan ay bumabagal. Ang pantunaw ay humihina. Ang sistema ng ating katawan na lumalaban sa sakit ay bahagyang sumasara.

Nor, may halimbawa ba ako, stress naman sa trabaho.

Ang ganitong stress sa trabaho ay nakararamdam tayo ng tensiyon sa trabaho kapag hindi natin nagagampanan ang mga hinihinging gawain ng ating trabaho. Maaaring hindi ninyo nagagampanan ang inyong trabaho dahil  sa panahon o haba ng oras na ibinibigay sa inyo para tapusin ang gawain.  Palpak o may sira ang mga kagamitan ninyo para magawa ang trabaho. Ang mga alituntunin o regulasyon ng inyong opisina  na kailangan ninyong sunurin, ngunit labag sa inyong paniniwala o kultura.

Ang mga trabaho na nagbibigay ng sobrang stress ay yaong mga mabibigat ang hinihiling sa manggagawa subalit walang gaanong kontrol na ibinibigay sa kanila kung paano gagawin ang trabaho.  

Ang sabi ng kaibigan,  “hindi naman lahat ng problema ay   nakakasira sa tao,  kundi kong minsan pa nga ay magagamit natin ang problema para maging lalong matatag at malapit sa isa’t isa.”  Nor, agree o disagree ?

Host/Noralyn:: Agree!!! Ang experience Ko Kaka sa problema, pag may problema ako, feel ko down na ako, papaano ba haharapin ang ating problema?

Alih:  Kailangan lamang na harapin natin ang problema, kong anon a siya,  dahil kung   babaguhin natin ang ating pag-iisip, makikita nating ang krisis ay isang oportunidad para maging matatag. 

Pag-uusapan natin ang   ilang bagay na maaaring makagamot kung sakaling dumating ang problema sa inyong buhay.

1.     Maging kalma (Be calm)   mag-isip ng anumang mabuti, kahit gaano man kakumplikado ang sitwasyon na inyong kinakaharap.

2.     Humingi ng payo o tulong sa kamag-anak, kaibigan, kapitbahay, o humingi ng payo sa mga espesyalistang gaya ng sikolohista, abogado, o tagapangalaga ng kalusugan. Depende sa problema, kong sino ang alam mo na expert o nakakaalam, ang siya mong dulugan ng inyong problema.  Maaari silang makapagbibigay ng magandang payo, dahil hindi sila “tense’ tulad ninyo na hindi na makapag-isip dahil sa problema.

3.     Kunsultahin ang iyong pamilya o sikaping  magsama-sama bilang isang pamilya.  Dahil sa pagsasama-sama ay maliligtasan ng pamilya ang kahit pinakamahirap na problema.

4.     Tandaan ang anumang pagbabago sa buhay — pagsilang ng isang anak, bagong trabaho o pagkataas sa tungkulin, kasal, kamatayan o pagreretiro–ay laging stressful. Alam mo ba LMor, na kapag wala kang pera problema, pag marami ka ng pera problema pa rin? (LAUGHING)

Host/Noralyn: Papaano nangyari ang ganoon Kaka?

Alih: Problema niya papaano gastusin ang kanyang miliones…(LAUGHING).

5.     Pakatandaan din, Kaibigan na    ang mga stress, problema at paghihirap ay bahagi ng isang normal na buhay ng tao.  Abnormal   daw ang taong walang   problema?  TOTOO?

6.     Kaibigan, Para masolb ang problema mo, harapin ito ng  dahan-dahan o isa-isa, one alter one another.  Ganito ang gawin, ilista ang    mga bagay na dapat gawin at isa-isang asikasuhin o gawin  ito.

7.     Huwag alalahanin  ang mga nakalipas o ang mga bagay na wala kayong kapangyarihang kontrolin.

8.     Ayon naman sa mga nakaranas ng mga ganitong sitwasyon na problema,  maaring manood ng isang nakakatawang palabas sa TV (kong may tv kayo, hindi ang X rated- PLAY LAUGHING), kong sakaling wala kayong tv tumawag sa isang kaibigan, (naku wala pa ring celpon- PLAY LAUGHING) makipagkuwentuhan sa membro ng pamilya o kapitbahay nang masasayang kuwento, piliting tumawa at kong hindi mapigilang  umiyak, huwag pigilan, ilabas sa pamamagitan ng luha, ingat lang,  siguraduhing walang nakakakitang mga tsismoso (PLAY LAUGHING). Bakit baka magtaka sila bakit ka umiiyak, at itsismis ka sa bayan.

9.     Ang last na advise natin, huwag maging tamad na mag-ehersisyo araw-araw lalo  sa umaga, para mawala ang tensiyon at matulungan kayong magrelaks.  Lalong maigi kong gagawin ito nang magkakasama ang buong pamilya.

Karapatan ng Babaeng Bangsamoro

(October 10, 2011 – Martes-Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host Noralyn Biual)

Host/Noralyn – “Sa kultura at paniniwala ng mga Bangsamoro ang mga kababaihan ay  dapat ibigay ang halaga at respeto, ito  ang    katuruan ng Islam, samantala ang  mga babaeng kanluranin o “western” ay ngayon pa lamang  isinisigaw   ang kanilang mga karapatan  bilang mga baba,  kapatid, makiisa sa amin, ang tatalakayin natin ngayon sa ating segment na Gabay at Talakayang Pampamilya ay ang karapatan ng babae sa pananaw ng mga Bangsamoro.

 (Play- Intro- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Kaka Alih: Ang babae ang isa sa mga pinakaingat-ingatan, pinakamamahal at nirerespeto ng mga Bangsamoro.

Ang kultura at paniniwalang ito ng mga Bangsamoro ay binatay   sa sinabi ng Propeta Muhammad (ang Kapayapaan Naway Sumasakanya):

“Dumating at nagtanong ang isang Sahabah (kasamahan) “Sino po sa mga tao ang lalong karapat-dapat sa magandang pakikisamahan ko?” Nagsabi ang Propeta (Sumasakanya ang Kapayapaan): “Ang iyong ina.” Nagtanong i muli: “Pagkatapos ay sino pa po?” Nagsabi muli ang Propeta (Sumasakanya ang Kapayapaan): “Ang iyong ina.” Nagsabi muli ito: “Pagkatapos ay sino pa po?” Nagsabi mula siya (Sumasakanya ang Kapayapaan)): “Ang iyong ina.” Nagsabi muli ito: “Pagkatapos ay sino pa po?” Nagsabi siya (Sumasakanya ang Kapayapaan): “Ang iyong ama.” ( Hadith   mula kay Bukhari at Muslim)

Sa mga Bangsamoro ay mahalaga ang angkan, kaya naman ang babae ay pinakaingat-ingatan nila dahil  ang babae ang magiging ina ng kanilang mga susunod na salin lahi o angkan.

Hindi nila pinapayagan na magsagawa ng mabibigat na gawain  ang mga kababaihan, upang sa gayon ay hindi masira ang porma ng kanilang mga katawan, upang maging manatiling pambabae ang kabuuan ng kanilang katawan, upang manatili at magiging malusog siyang ina. Sa kanilang paniniwala, ang malusog na ina ay magiging malusog din ang magiging supling.

Ang babae sa paniniwala ng mga  Bangsamoro, ay hindi puwedeng salingin o hawakan  ang kanilang mga kamay ng ibang lalaki, (na pwede siyang asawahin), at kong kong sakaling gawin man ito ng isang lalaki, siya ay may karampatang parusa o multa, ayon sa   kultura at paniniwala  ng mga Bangsamoro.

Kong nag-iisa lamang ang babae sa bahay, ang lalaki (na pwede siyang asawahin), ay hindi pwede pumasok sa bahay, hanggang  tarangkahan o hagdanan lamang, at hindi rin pwedeng kausapin ng lalaki na nag-iisa ang babae.

Hindi rin pinalalakad ang babae na nag-iisa na walang Mahram (kasama-magulang o kapatid).

Hindi rin pinapayagan na ipakita ng kababaehan ang kanilang kahubaran at ganoon din nman sa kalalakihan, ito ay tinatawag nilang Haram. Ang Haram ay kinasusuklaman ng Allah, hindi niya ito pinapayagan na kainin o gawin ng mga Muslim (Nanampalataya).

Ang kabuhabaran ng babae ay buong katawan, maliban sa mukha,kamay at  paa samantala ang lalaki ay kinakilangan  matakpan ang pusod at tuhod.

Kong may lalaki na darating sa bahay, ang nanay mag-ehem lamang ay agad ng aakyat sa “paga” (parte ng bahay sa may bandang itaas-nakakuwarto na hindi mo makikita ang nasa loob.)

Mayroong silang “rules of engagement” na sinususnod,  hindi sinasali ang mga babae sa giyera o sa kalaban.  

Sa rido o giyera o away ng mga angkan, na nagpapatayan na, ang kanilang mga babae ay hindi nila isinasali sa paghihigantihan.  Sa paniniwalang ang Allah ay nagsabi sa Qur’an na: “….. ang babae, bata at matatanda ay huwag isama (sirain o saktan) sa giyera”.

Hindi rin lumalabas sa publiko ang babae na hindi natatakpan ang kanilang kahubaran, bilang pagpahalaga sa kanilang dangal. (mga parte ng katawan na dapat takpan-maliban sa mukha, kamay at paa).

Sa pagsambayang o pagsisimba ang babae ay hindi nakikihalubilo sa mga kalalakihan, ito ay ibinatay na rin nila sa katuruan ng Islam, na ang babae ay hindi dapat makisalamuha sa kalalakihan upang ingatan ang kanilang mga dangal o dignidad.

At dahil sa pagdating ng mga banyagang kanluranin, ang mga paniniwala at kulturang ito ay unti-unti ng nakakalimutan ng mga Bangsamoro. Dahil dito  ay labis na ikinababahala ng may malawak na pananaw na mga Bangsamoro, at kinakailangan nilang pangalagaan ang magagandang kultura at kaugaliang ito, na nakaugat pa sa katuruan ng Islam.

“Ang makakapanumbalik sa ating magagandang kultura at kaugalian ay pag-aaral o edukasyon” Ayon kay Ustadz Muhammad Taha Yusof .

Sangayon ako kay Ustadz na kinakailangan natin ang mga paaralan na magtuturo ng mga magagandang kultura, kaugalian at paniniwala ng mga Bangsamoro.

“Kinakailangan ang nasa pamahalaan ay   magkaroon ng tamang programa sa edukasyon para sa mga Bangsamoro.” Pahayag ng isang retiradong guro

Sang-ayon ako kay Maestro, dapat ang mga moral values na itinuturo sa mga kabataang Bangsamoro ay naaayon sa kanilang  kultura, kaugalian at naaayon sa konsepto ng Islam.

Dahil dito,  kinakailangan ang malawak na pang-unawa ng bawat Pilipino, kong bakit gusto ng mga Bangsamoro na maibalik ang kanilang mga nawawalang kultura at kaugalian.

Sa kasalukuyan ay nasa kritikal na kalagayan na ang kultura at kaugalian ng mga Bangsamoro, dahil  malakas masyado  ang “cultural assimilation” kaya naman nararapat na magtulong tulong ang lahat ng mamamayan na papaano maibabalik ang magagandang kultura, kaugalian at paniniwala ng bawat Pilipino, sapagkat ito ang labis na nagustuhan ng mga dayuhan noon hanggang sa ngayon.

Ang cultural asimilasyon ay ang dahan-dahan pagkawala ang kultura ng  isang lupon at napapalitan ng  kultura ng nakakarami.

Ito ang inyong Kaka Ali, Sukran .. Wassallamu Alaikum .

Ang Magulang

(October 7,  2011-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: Ang maging magulang ay medyo kumplikado, subalit para sa iba ito   ay isang challenge, para magpakatao, ikaw kapatid  ano ang nararamdaman  bilang magulang?    

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Bilang magulang, responsibilidad natin na ibigay ang lahat ng mga pangangailangan ng ating mga anak. Kasama na dyan ang edukasyon, bahay, damit, pagkain, pagkalinga at pagmamahal.

“Ay  naku Kaka Alih, kong minsan may mga pagkakataon na parang gusto mo ng sumuko dahil parang hindi mo na kayang solusyunan ang mga problema pero hinde mo magawa dahil may mga anak kang nakadepende sayo.” Kuwento ng isang magulang.

 Tama  ka mads, sa paningin nila isa kang superhero, na kayang gawin ang lahat! Ang hindi nila alam, tao ka lang din na nanghihina kapag may pagsubok na dumarating.

Ito ang kuwento ni Mare Inday : “Pare  Ali, ngayong isa na akong magulang, napagtanto ko na tama pala ang mga sinabi ng nanay ko nung ako’y bata pa. Sabi ni nanay, “….anak darating ang panahon  na ulo mo naman ang sasakit pag me mga anak na kau  ng asawa  mo!”

Dagdag ni Mare: “Alam mo  Kaka Ali? Tama nga si nanay, makasakit nga sa ulo ang  magpalaki ng mga anak”

Pero Madz Inday, hindi naman dapat gawin iyan na problema, ang pagpapalaki ng mga anak, ang maganda, gawin mo silang  inspiration sa araw-araw dahil biniyayaan ka ng Diyos.

Kong sakaling dumating ang mga sinsabi  mong problema, at natural lang sa mga magulang  ang pagkakaroon ng mga konting “problem” Mads, ang  mainam nito ay   magagawan mo  ng paraan masolb kaagad yan, huwag talikuran, harapin ang problema para maging maganda ang pagsasama at masaya ang buhay.

Ayon naman sa isang magulang, isa itong ina, heto ang sabi:  “Para sa kin kayamanan ang aking mga anak, anghel sila na hulog ng langit kahit ubod sila ng kulit. Kahit na   ako’y galit sa kanila, ang pagmamahal ko sa kanila   ay hindi nababawasan bagkus nadadagdagan pa. Kaibigan nila akong maituturing lalo na sa panahon ng pangangailangan. Kung may mga bagay man na hindi pa nila maunawaan sa ngayon, alam kong darating ang panahon na kami’y magkakaintindihan. At ang lahat ng ito’y aking sentimyento bila isang ina na walang hangad kundi ang mapabuti sila.”  

Mga kapatid na magulang, ano  man ang  problema ay may sulosyon, bakit hindi mo harapin ang problemang yan, iyan ay isang pagsubok  lamang na, na siya namang magpapatibay sa iyo upang harapon  ang lalo pang  mabibigat na problema sa hinaharap.

Ito ang inyong kapatid na magulang din, Kaka Alih.

Papaano Maiwasan ang Panghahalay (Rape)

(October 6,  2011-Huwebes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn:   Ang balita ng panghahalay sa kababaihan o Rape   ay nagiging madalas nitong mga huling mga panahon. Bakit kaya? Papaano ba ito  maiiwasan? Samahan  kami ni  Kaka Ali sa ting segment na:

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Kaka Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Nor, Tama ang intro mo sa  ating segement,  tungkol sa  balita ng panghahalay sa kababaihan o Rape   ay nagiging madalas nitong mga huling mga panahon. Bakit kaya,

Alam mo ba  na  ang panghahalay ay matagal ng ginagawa sa mga kababaihan, hindi  nga lamang naibabalita at iba  pang   kaibhan noon  at ngayon  ay walang lakas ng loob ang  kababaihan na irepport ito sa kinauukulan, dahil walang mga opisina na nakatutok dito.

Sa Olongapo  ay may naireport na  may kabuuang 106 na kaso ng panghahalay laban sa Pinay ang naitala sa Olongapo City Prosecutors Office simula noong 1986 hanggang 1992 kung saan pawang mga US military servicemen ang naging sangkot.

Karamihan sa Pinay na biktima ng rape ay mga tindera at kahera lamang sa mga club at commissary sa loob ng Subic Naval Base na pinaniniwalaang inimbita lamang lumabas ng mga suspek na Kano para mamasyal, subalit nauuwi sa panghahalay.

Bakit nangyayari ang mga panghahalay sa mga kababaihan?

Ang panghahalay o panggagahasa o rape sa English,  ay isa sa mga panganib na kinakaharap ninyong ng mga kababaihan  sa ngayon,  lalo na yaong mga domestic helper, o kasambahay o katulong sa bahay.

Ang tanong naman dito ay:  “bakit maraming pumapasok na katulong?”

Simple lang daw ang  kasagutan:  “Ito ay   dahil   sa kahirapan sa buhay, talagang maraming katulong sa ngayon sa ibang bansa pati na rin dito sa atin sa Pilipinas. Dito lang sa Bandara Kutawato o  Cotabato City ay marami tayong kababayanna  namamasukan bilang  katulogn sa bahay o kasambahay.

Ano ang panghahalay o rape?

Ok lalo pa nating  palalimin ang kahulugan  nito. Ang panghahalay o rape ay yaong pinipilit ng lalaki o babae ang kanyang kapuwa tao, lalaki man o babae na makipag-sex sa kanya, na labag sa kalooban ng huli, sa madaling salita ay pinipilit mo ang  kapartner o ibang tao (hayop di  kasali sigoro)  na makipagsex sa iyo.. (LAUGHING)    

Alam mo Nor,  ang mga manyakis or maniac o hayok sa laman ay kalat na daw sa mundo sa ngayon.(LAUGHING)    

Kaya kayong mga babae dapat alerto kayo, dapat alam mo ang kilos ng inyong amo, ng inyong kaibigan o kasama  na siya ay manyakis o nagpapahiwatig na may pagnanasa o gusto kayong i-rape o pagsamantalahan. Ilugso ang inyong puri.

Heto may mga palatandaan  akong ibibigay sa inyo, para makilala na gusto kayong pagsamantalahan ng isang lalaki, especially yaong mga manyakis: (LAUGHING).

Una Nor, possible na may pagnanasa ang amo mo, kaibigan mo, kasama mo,  kong palaging may panakaw na sulyap o matagalang titig, o matutulis na tingin,  lalo na kong sa malulusog mong…. kayamanan. (LAUGHING).

Another ay, palagi kang kinakausap  at nagkukuwento ng kahit na ano, lalo na ang mga paksang may kaugnayan sa sex.

Minsan nagtatanong pa kong kasintahan ka na, minsan ang tanong may karanasan ka na sa sex? , kinukumusta ka kong namimis mo ang asawa mo.

Ang iba naman ay madalas  ay nanagbigay ng regalo, para mahawakan ang inyong kamay o sinasadyang masagi ang maseselang bahagi ng inyong katawan. O dili kaya  para makuha ang kaloooban ninyo.

Noralyn: Anong gagawin naming mga  babae para hindi  mangyari ang masamang hangarin  ito ng mga lalaki sa  aming  mga babae?

Kaka Alih:  Ang gagawin mo Day, huwag kang magbigay ng motibo o bigyan ng pagkakaton ang inyong amo.

Iwasan na makinig sa mga kuwento ng amo na malalaswa, lalo na kong lasing o sabog sa bawal na gamot.

Kong aalukin ka na uminom ng alak, tanggihan, sabihin na haram sa Muslim ang uminom. “Ang problema Kaka hindi ako Muslim” sige lang, panindigan mo eh di mag-Muslim ka na…(LAUGHING)     

Heto  pa ang ibang senyales Nor, ang mga manyakis daw, kong minsan ang ginagawa nagpapalabas ng malalaswang palabas lalo na kong kayong dalawa lamang sa bahay .

Ang iba namang amo, nagpapamasahe at walang saplot na panloob, kong minsan pa pinaakita ang ari.. ang bastos! Pag ganyan Day, ingat talagang manyakis na talaga yan..

Ang iba naman ay magtatanong o magbibigay ng mga bagay-bagay lalo na kong gabi na tulog na ang lahat, para lamang makatok ang inyong kuwarto.

Pag mayroon kang maobserb sa mga sinabi ko Nor, maghinala na kayong mga babae, para makapaghanda at maiwasan ang ayaw mo, pero kong gusto mo eh di.. tuloytulo mo na .. (LAUGHING).

Day, huwag naman kasi kayo magpakita ng magaslaw na galaw o yaong nagibigay motibo, tulad ng “malaswang” pananamit at pananalita, dahhil maaring magbigay ito ng motibo sa manyakis na gawin ang masamang binabalak sa inyo.

Mga kapatid,  mga anak, heto ang mga magandang gagawin ninyo;

Huwag makipag-usap ng matagalan sa inyong amo na lalaki kong hindi kinakailangan, lalo kong kayo lang sa bahay.

Manatiling mahinhin sa kilos at pananalita, huwag magsuot ng shorts, lalo kong kayo ay may makinis, maputi at balbunin na legs o hita.. naku Day kinikilig diya ang mga lalaki kahit walang lahing manyakis baka magkaroon (LAUGHING). Yes tama  man ang sinasabi ko, huwag maagsuot ng mahahalay na damit o maiiksing palda, kong pwede lang huwag gumamit ng pamapaganda sa mukha.

Sa regalo na ibinibigay,   tanggapin ang mga regalo  na binibigay ng among lalaki kong nasa harap ang kanyang “matabang”  asawa      (LAUGHING)     , hindi ang big kong sabihin kahit anong asawa niya, payat, mataba maganda o pangit man huwag mong tanggapin ang regalo kong kayong dalawa lamang.

Pagbutihin o lalong palawigin ang pakikisama sa among babae kaysa sa among lalaki, maliban kong may pagnanasa ka din sa amo mong lalaki, I baliktarin mo ang pakikisama.. (LAUGHING) .. Totoo itong sinsabi ko, Nor,ang magandang samahan ninyo ng among babae ay makakatulong sa panahon na kinakailangan ninyong magsumbong sa pagiging manyakis ng inyong among lalaki.   

Heto pa Day ang iwasan mo, pag bagong paligo,  syempre mabango ka, huwag magpakita sa inyong amo na manyakis, tiyak kikiligin yan.. (LAUGHING).

Sa oras nasa inyong kuwarto palaging ilock ang pinto  ng inyong kuwarto, siguraduhin na may lock ito sa loob na kayo lang ang pwedeng magbukas na nasa loob.

Mayron ikinuwento si Lola ang style sa para di magtagumpay ang mga ganoon amo, na manyakis, magsuot ng sapin-sapin na short at pantaloon. Gumamit ng tali sa halip na sinturon, kong pwede pa maglagay ng padlock. (LAUGHING)    

Kong talagang di na maiiwasan ang panggagahasa, ng amo ninyong manyakis, dahil gagawin ang lahat ng paraan maisagawa ang balak. Heto ang gawin mo, pairalin ang kalmadong pag-iisip, bolahin o kaya’y lansihin. 

“Ang madaling gawin Kaka Ali, ay sumigaw”. Day pwede din ang magbato ng kahit ano upang makagawa ng ingay na maaaring ikatakot ng inyong amo at higit sa lahat Day, ipaglaban ang puri hanggang sa huling lakas mo, hindi yaoang madali din kayong madarang, sa konting halik ay bumigay na din kayo (LAUGHING), dahil hindi nay an rape with consent na… (LAUGHING)    

Kong nangyari na ang ayaw nating mangyari dahil narape na nga kayo.. bumagsak na talaga ang Bataan at Mariveles    (LAUGHING) ibig sabihin, na ilugso na dalaga ang inyong puri, heto ang payo natin:

Huwag matakot na binantaang papatayin kong ikaw ay magsusumbong.

Huwag ding maniwala sa pagmamahal na sinasabi, na kaya ginawa ay dahil mahal kayo,

Huwag ding tumanggap ng suhol ba salapi o alahas kapalit ng puri, dahil lalo pang dadami ang manyakis ditto sa mundo.

Isumbong kaagad sa among babae ang panghahalay at kong sa ibang bansa ka, isumbong kaagad bao 24 oras sa ating embassy o kong dito sa bansa naman sa magulang  o pulis. 

Ngayon huwag dagdagan ang kuwento sa pagrereport, maging makakatotohanan at matuwid sa pagsasalaysay.

Higit sa lahat huwag mahiya na sabihin ang totoo sa mga kinauukulan, huwag matakot na malalaman ng bayan ang nangyari sa inyo, sa oras na hindi mo isumbong para na ring sinusuportahan mo ang pagdami ang mga biktima ng rape.

Panahon para Dapat ng kalusin ang mga manyakis dito sa mundo..

Ang kasong rape ay kamatayan ang hatol sa batas ng tao ang Diyos. Kaya  kapatid maghunos dili ka, kong ayaw mong masilya elektrika.

Heto ang   inyong  Kaka Alih, sukran wassallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

(Gabay at Talakayang Pampamilya - EXTRO)

 (October 4,  2011-Martes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn:  .  Ano ang disruptive order o mapanggulong pagkilos ng  mga bata? Ang kasagutan  alamin sa ating segment  na…..

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Noralyn:  Ano ang dapat nating malaman bilang magulang sa sinasabi  natin   na  disruptive disorder o mapanggulong pagkilos. 

Kaka Alih:  Ang  “Disruptive Disorder”  ay salitang ginagamit ng mga propesyonal sa kalusugan  na tumutukoy sa suliranin ng mga bata kung sila’y nahihirapang sumunod sa  mga alituntunin na karaniwang tinatanggap naman ng ibang mga bata.

Ang mga ilan sa  halimbawa ng suliranin na ito:   

1. Hindi pagsunod sa iniuutos ng mga magulang at ibang nakatatanda katulad   ng guro. Karaniwan sa mga bata ang hindi sumusunod paminsan-minsan sa iniuutos, nguni’t ang inilalarawan dito ay ang hindi pagsunod sa halos lahat  ng bagay kahit na alam nilang ito ay may mabigat na kaparusahan.
2. May mga  pag-aalboroto  na higit na madalas at  malubha kaysa   karaniwang bata na nasa katulad nilang gulang.
3. Agresibong pagkilos  o pananakit.  Kasama rito  ang paninira ng ari-arian,   pagbabanta at mapanganib na gawi katulad ng pagnanakaw at pagbabanta  o pagtatangkang saktan ang iba.  
4. Sa pagsagot,  palaging kasama ang pagsalungat, pakikipagtalo, pagpapalaki  ng mga bagay at ang gusto ay palaging sila ang may huling salita.  
5. Ayaw gumawa ng pang-araw-araw na gawain katulad ng gawaing bahay  (homework) at paglilinis ng katawan. Karaniwan sa mga  kabataan na may  karumihan ang kanilang tulugan at bantulot tumulong sa gawaing bahay nguni’t  ang palaging pagtanggi  na tumulong  at hindi  pagbibigay pansin sa  kalinisan at pangangalaga ng katawan ay hindi karaniwan.
6. Lahat ng bata ay nagsisinungaling kung sila ay takot malagay sa gulo at  kung sila ay may gustong makuha.  Ngunit may  mga batang palaging  nagsisinungaling kahit hindi kailangan ito.
7. Ang pagsalungat sa lipunan ay ipinakikita rin sa labis na galit, pagmumura,  nakayayamot na ugali katulad ng pagdura sa tao at pagwawalang-bahala sa  saloobin ng iba. Ang ilang tawag sa malubhang anyo ng suliraning ito:   

Ø  Oppositional Defiant Disorder: Ito ay ginagamit upang ilarawan ang mga batang madaling magalit  at madalas makipag-away. Ito ay karaniwan samga batang maliliit na madalas sumalungat sa kanilang magulang at guro.  Sila ay hindi sadyang malupit, mapang-api, madaya at lumalabag sa batas  nguni’t maaari silang magkaganito kung hindi masusupil.

Ø  Conduct  Disorder: Ang salitang ito ay ginagamit  kung  ang ating anak ay lumalabag sa lahat ng alituntunin.

Ø  Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD):  Ito ay naglalarawan sa mga  batang pabigla-bigla kung kumilos (impulsive)  at  may problema sa pananatiling panatag (settled), sa pagtutuon ng pansin (concentration) at sa  pag-aaral.

Ang ibang  pagkilos ng mga bata  o kabataan  ay maaaring problema  paminsan- minsan.  Maaaring ito ay  sanhi ng  kanilang  nararamdaman   tungkol sa   nangyayari sa kanila katulad halimbawa  kung ang mga magulang  ay nagdesisyong maghiwalay o  kaya  sila ay lilipat ng paaralan.

Maaaring  sila ay nakakaramdam ng  stress at dahil  dito ay mahirap silang pakitunguhan. Ang mga problemang tinutukoy dito ay kadalasang  nagtatagal o nagiging napakalubha. Ang  mga batang may disruptive disorder o  mapanggulong pagkilos ay hindi kadalasang tumutugon  sa pagkalinga at ayaw nilang pansinin ang sinumang gustong tumulong  sa kanila.

Noralyn:  Kaka Alih, Kung ang ating mga anak ay may ganitong suliranin,  ano ang mga mahalagang malaman ng mga magulang na  na maaaring  magpalala nito:   

Kaka Alih: Una na rito mahalagang bagay na dapat malaman ng magulang ay ang  Suliranin ng mag-anak o pamilya.  Kung maraming  suliranin ang  mga magulang, mahirap magbigay-pansin  sa suliranin ng kanilang mga anak. Bakit?   Halimbawa:

•         Hindi pagkakasundo  sa  pamamaraan ng pagtulong sa mga  anak sa  kanilang mga problema

•         Madalas na pag-aaway ng mga magulang sa harapan ng mga anak;  

•         Kung idinadamay ang mga bata sa pag-aaway ng mga magulang; 

•         Kung ang mga anak ay nag-aalala  sa  kaligayahan at  kaligtasan ng   kanilang mga magulang.

Pangalawa, Nor, ay ang   paggamit ng ipinagbabawal na gamot at pag-inom ng alak.

• Maaaring lumabas ang masasamang asal ng mga magulang o mga anak  kung sila ay gumagamit ng ipinagbabawal na gamot o umiinom ng alak;  
• Paggamit  ng ipinagbabawal na gamot o  pag-inom ng alak sa halip  na  humingi ng wastong tulong.

Pangatlo ay ang pag-uudyok ng mga kaibigan.

•         Kung ang ating mga anak ay inuudyok ng ibang kabataan na uminom ng  alak at gumamit ng ipinagbabawal na gamot o gumawa ng masasama

•         Kung ang mga anak ay inaasahang kumilos na kakaiba sa kanilang mga  kaibigan o ka-edad na mga bata.

Pang-apat  ay ang Stress mula sa paaralan.

• Kung ang isang guro  ay mataas  ang hangarin  sa mga bata  na hindi  nalalaman ang hangarin ng iba rin guro;  
• Kung masyadong mataas ang hangarin natin  sa ating mga  anak, sila’y  madalas na nababahala;  
• Kung masyadong mataas ang hangarin natin  sa ating sarili ang  halimbawang ito ay sinusunod ng ating mga anak;
• Kung ang ating mga anak ay nahihirapang makitungo sa ibang bata at sila ay madalas na binibiro.

Heto pa, Ang pansariling stress ng mga bata.   

•         Kung ang  ating mga anak ay maramdamin, dapat natin silang turuan ng  paraan para ipagtanggol ang kanilang sarili na hindi nalalagay sa  gusot.   Ang  ibang bata na maramdamin ay umaasta na sila’y matapang at sila rin  ang nang-aapi (bullies).  Kadalasan,  ang mga batang “depressed,”  ay  mainitin ang ulo at agresibo.   Kung ang ating anak ay  may ganitong mga problema, mahirap silang pakitunguhan. Kahit nais  nating gawin ang mabuti para  sa  kanila, hindi natin alam ang mga wastong pamamaraan.

Narito ang ilang pamamaraan kung paano mapapangasiwaan  ang  batang may disruptive disorder  habang naghihintay ng  tulong:        

1. Kilalanin/tanggapin ang kanilang katangian at huwag bigyang-pansin angkanilang kahinaan;
2. Purihin ang  ating mga anak  kung  sila  ay nakagawa ng tama sa halip na  parusahan lamang sila kung nakagawa ng mali;
3. Hayaan silang gumawa ng kanilang ikinasisiya sa halip na ipinapagawa ang ating kagustuhan lamang;
4. Pakinggan natin ang ating mga anak. Matuto tayong makinig sa kanila kung  gusto natin silang makinig sa atin.
5. Maging tapat at makatwiran. Ipinakikita natin ang ating suporta, kung iniisip natin ang mabuti sa ating mga anak, at pinapapansin din natin ang kanilang  mga maling pagkilos sa eskuwela o paglabag sa batas.
6. Pagpapakita na  hindi natin sinisisi ang iba kung tayo ay nakagawa ng mali  o kung ang pangyayari ay dahil sa kamalasan (bad luck);
7. Turuan ang mga anak ng humanap ng kalutasan  sa suliranin  sa halip na  sisihin ang iba;
8. Pagiging mabuting halimbawa ng nararapat o tamang pagkilos sa mga anak  sa halip na pamimilit na gumawa ng tama dahil sa pananakot (threat) o  parusa;   
9. Pagbibigay katiyakang malamig ang ating ulo bago makipag-usap sa ating  mga anak kung  sila’y  nakakagawa ng hindi tama;
10. Iwasan ang pag-aaway bilang mag-asawa na nakagagambala sa buong  mag-anak at nakababahala sa mga anak;
11. Pagbibigay ng pagkakataong  magsalita ang ating anak kung sila ay   nagagalit o nayayamot, ng hindi tayo nagagalit din. Sa ganitong paraan,  malalaman nila na maaaring pag-usapan ang kanilang damdamin o ilahad   and kanilang katwiran sa paraang makatutulong sa kanila. 
12. Iwasan ang pabago-bagong alituntunin para sa mga anak.

Noralyn:   Tanong ko lang Kaka Alih, kailan tayo dapat humingi ng tulong na mga magulang sa ibang tao?

Kaka Alih: Kung ang pamilya ay nahihirapan at ang mga magulang ay nawawalan ng  pananalig sa kanilang kakayahang lutasin ang problema sa pagkilos ng   mga anak;

Kung ang asal ng ating anak ay nakagagambala sa kanyang pang-araw-araw na gawain katulad ng pag-aaral.

Kung ito ay nagiging dahilan na siya’y    nasasaktan o nakapananakit ng iba at lumalabag sa batas.

Noralyn:   Ano ang magagawa natin kung kailangan ng tulong ng ating  mga anak at hindi tayo sigurado kung ano ang maaaring   gawin?

Kaka Alih: Sumangguni sa ating mga “Nakakatanda” o mga elders ng pamilya. Makipag-usap sa school counsellor ng ating anak.

Maraming salamat bukas Insha  Allah, dagdag pa  rin impormasyon sa ting mga magulang papaano ang tamang pagpapalaki ng mga anak..ito  ang  inyong writer at producer ng segment na Gabay at talakayang pampamilya.. Kaka Alih.

(October 5,  2011-Miyerkules- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: Pag-aasawa ng  maaga ng mga kabataan sa ngayon, isa daw ito sa dahilan  ng di  pag-unlad ng basing Pilipinas? Totoo  kaya ito?     

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Host/Noralyn:  Totoo ba na ang ag-aasawa ng maaga,  ng mgakabataan ngayon ang isa sa nagiging  dahilan kong bakit hindi  tayo umuunlad hanggang ngayon ang  bansang Pilipinas?

Alih:  Maaari Nor, Ang bansa natin ngayon ay lugmok sa kahirapan.. Dahil sa iba’t ibang krisis na ating nararanasan o nadadama sa ngayon.. Andiyan ang mataas na presyo ng bilihin, kalamidad, panggigipit ng mga nasa may kapangyarihan para sa kanilang pansariling kapakanan, paglabag sa batas ng ilang mamamayan na nagdudulot ng kaguluhan, paglabag sa mga karapatang pantao dulot ng kawalan ng respeto sa bawat isa, di pagkakaunawaan sa pagitan ng mga nasa pamahalaan at mamamayan, at marami pang iba..

“Haaay!! kailan pa kaya ito mawawakasan o mabibigyan ng karampatang solusyon..” himutok  ni  Lola.

Kaibigan patuloy na lang ba nating isisisi ang lahat ng ito sa pamamalakad ng gobyerno?

Bakit di natin tanungin ang ating sarili:  “May naitulong ba ako upang maiayos ang kalagayan ng ating bansa?”   o  “nakadagdag lang ako sa mga pinu-problema ng ating bansa?”

Iyan kapatid ang ilan sa mga dapat nating maunawaan at masagot.

Ang sabi naman ng iba: “Sa kabataan, nakasalalay ang hinaharap ng bansa.”

Sabagay tama ka, kapatid ang Kabataan, bata pa  man ay may malaking magagawa o maiaambag upang maisulong sa pag-unlad ang ating bansa.  

Ang mga kabataan ay may mga karapatan gaya ng karapatang makapag-aral at marami pang iba.. Ang mga karapatan na ito’y makakatulong sa atin upang magkaroon ng magandang kinabukasan,  makakatulong din ito upang magkaroon tayo ng sapat na kaalaman sa paglilingkod sa ating bayan.

Napakaraming problema kinakaharap ng ating bansa sa ngayon at napakaraming dahilan kung bakit nananatiling mahirap ang ating bansa sa ngayon.

Napakaraming factor o  dahilan, ayon  sa pananaw  ng isang social expert,  isa sa   sanhi nito ay ang pag aasawa ng maaga ng ilang kabataan. Ang kabataan ay may obligasyon na mag aral. Mag aral upang magkaroon tayo ng magandang kinabukasan at ang ating bansa. Ngunit papaano na lamang kung may mga kabataang nag aasawa ng maaga?

Subalit ito ang katotohanan napakarami ang maagang  nag-aasawa  na kabataan sa  ngayon.   

Maraming kabataan sa ngayon ang nag aasawa ng maaga. Napakaraming dahilan kung bakit?

 “Sa  palagay ko Kaka  Alih,  ang pinaka sanhi ng pag aasawa ng maaga ng ilang kabataan ay ang kapabayaan ng kanilang mga magulang.” Tugon  ng isang  kumpare nbatin.

Naitanong ko sa kanya bakit naman?

Ang paliwanag: “Dahil hindi na  naasikaso  ng  mga   magulang ang mga anak, papaano kasi eh, napakaraming iniisip at responsibilidad ng isang magulang lalo na kung may bisyo pa ito kaya’t minsan di maiwasang mapabayaan ang kanilang mga anak. Kaya’t minsan hindi na nabibigyang gabay ang kanilang mga anak nagdedesisyon lamang ito batay sa kanyang sariling pananaw lalo na ang mga kabataang may mura pang isipan kaya’t di maiwasang mapunta sya sa masamang landas.”

May dagdag naman si  kumara sa issue: “Isa pa sa tingin ko Kaka Alih, and dahilan o  sanhi ng maagang pag aasawa ng ilang kabataan ay ang panonood ng mga palabas na tungkol sa pag ibig at pag aasawa. Dahil sa labis na labis na panonood nito di maiwasang maging interesado sila at gayahin ang napapanood sa mga telebisyon.”

Tama ka Mare,  kaya’t sa mga kalagayang ito hndi talaga maiwasan ng ilang kabataan na mag asawa ng maaga, papaano kasi nakakakilig din  yun.. (LAUGHING).

Napakaraming maaaring ibunga ang pag aasawa ng maaga.

Sa pag aasawa ng maaga maaari itong magbunga ng pag aaway o pagtatalo ng mag asawa dahi na rin sa kanilang ugaling bata pa.

Hindi nila maibigay ang mga pangangailangan ng kanilang anak dahil na nga sila ay bata pa at wala pang mga trabaho.

 Kahirapan sa panganganak ng babae dahil hindi pa kaya ng kanyang kalusugan dahil sa siyay bata pa at maaaring maraming dugo ang maaaring mawawala sa kanya.   

Ang bumubuo sa sambayanang Pilipino ay tayong mga mamamayan, kong mahina tayo ay mahina rin  ang bansa. Kong naghihirap tayo ay maghihirap din ang bansang Pilipinas.

Ang  pag-hihirap ng bawat pamilya ay makaapekto sa kaunlaran  ng bansa.    

Kaya’t bago mag asawa tiyaking may trabaho na kayang tumustos sa pangangailangan ng isang pamilya. Ito ay di basta basta. Ito ay isang pang habang buhay na obligasyon. Kaya’t tiyaking sa bawat aksyon ay may kalakip na tama at angkop na desisyon. Dahil sa bawat aksyon na ating ginawa ay maaaring permanente na o di na mababago. Kaya’t masasabing ang pagisisisi ay laging nasa huli.

Ito  ang  inyong kaka Alih, at bago wasakan ang segment na ito, huwag kalimutan  ang kasabihan, na ang pag-aasawa ay di katulad  na kaning isusubo na pag napaso ay pwedeng iluwa.

Sukran,  wassallamu alaikum warahmatulllahi wabarakatuh.

Hiwalay ang Magulang

(Sept 29, 2011-Miyerkules- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host: Noralyn Bilual)

Host/Noralyn:  Epekto sa kabataan  ng hiwalay na magulang o ang tinatatawag broken marriages, ito ang muling tatalakayin  ni    Kaka Alih sa ating segment.

(PLAY-INTRO GABAY AT TALAKAYANG PAMPAMILYA)

Host/Noralyn:    Magandang umaga Kaka.?

Kaka Alih: Maganda ka pa sa umaga Noralyn, (LAUGHING).   Este magandang umaga din Noralyn,  (LAUGHING). Assallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh, sa mga kapatid na Nanampalataya sa Islam o yaong mga kapatid na Muslim.

Noralyn,  bilang support sa programa ng  kampaniya laban sa pagsugpo sa Sex Trafficking of Children at kabataan, heto ang topic natin ngayon umaga Epekto sa kabataan  ng hiwalay na magulang o ang tinatatawag broken marriages. 

Sa ating pangangalap ng information,  nakakuha tayo ng mga kuwento at kasagutan mula sa mga kabataan:

“Hiwalay na kasi ang parents ko eh, kaya siguro nagkakaganito ako”.  kuwento ng isang estudyante na drop outs at palaging nasasangkot sa gulo.

“Sa totoo lang Kaka nararamdaman ko ang hinanakit at sakit ng damdamin   ng aking classmates na hindi nakagraduate dahil sa marami sa grades niya ang bumagsak. Papaano kasi, palagi  siyang absent mula ng mag-away at magkahiwalay ang kanyang mga magulang”. Pahayag naman ng classmates ni Dodoy.

Bakit ka naglayas Day, tanong ko sa isang nene na naglayas. Ang sagot ay: “di ko na masikmura ang ginagawa ni nanay, mula ng sila ay maghiwalay kay tatay, kong sinu-sinong lalaki ang kinakasama at iniaakyat sa bahay, nakakahiya. Minsan may isa siyang lalaki na manyak, pati ako gustong ..” never mind, bawal banggitin sa radio. (LAUGHING).

Alam mo Nancy, ako ay nagtataka kong  bakit maraming     mga mag asawang nag hihiwalay, naitanong ko tuloy sa aking sarili,  ito ba ang uso ngayon?

Host/Noralyn:    Napapansin ko din yan Kaka, matanong kita, ano ba ang mga dahilan at nag-hihiwalay ang mag-asawa?

Kaka Alih:  Actually maraming dahilan kung bakit ‘ang mag-asawa ay naghihiwalay, na di na sila   pwedeng mag sama sa iisang bubong.

Ang mga ibang dahilan ay si  mister o misis ay nangangaliwa. Kong minsan naman ay    issue tungkol sa pera.

Marami actually ang pwede nating banggitin but gusto ko ang pag-usapan natin ang epekto nito sa mga bata.  It’s about the son and daughters that are caught right in the middle, hindi po ba?

Konting di pagkakaunawan naghahamon na si Babae o si Lalaki, ng  hiwalay.

Alam mo Nor, minsan naiisip ko rin na parang ang selfish naman ng mga ganuong magulang.  Basta basta na lang mag-dedecide na maghihiwalay sila na di man lang inisip ang kahihinatnan ng kanilang   mga anak, na mapapalayo sila sa kanilang  mga magulang.

 Kuwento ng isang mag-aaral sa kanyang  classmates na di din nakapagtapos dahil naghiwalay ang mga magulang.

 “Alam mo Kaka, noong kami ay mga maliliit pa,  pag nag-aaway ang mga magulang naming,  lagi kaming ikinukulong sa isang kuwarto para  di naming marinig yung mga sigawan nila. Pero honestly pwede bang  di namin marinig ang kanilang sigawan eh high pitch masyado ang tono nila”  

Tuloy natin ang kuwento Nor, “natuloy  ang paghihiwalay  ng mga magulang namin dahil kinampihan ni Lola ang aking nanay.”

Kuwento naman ng isang tinedyer  na nakulong minsan dahil nasali sa rambol ng mga kabataan. “Pag   nag-aaway, ang aking tatay at nanay, akala mo ay may demolition squad na dumating, dahil may nagliliparan namga  gamit sa bahay,  hagis ng plato,  dito, hagis doon, murahan dito, murahan doon. At dahil dito,  di nagtagal nalaman ko na  lamang may kinakasama na  si Tatay  na ibang babae, at itonarin  ang dahilan ng kanilang pag-hihiwalay.  Kaya heto, lumaki akong ganito, basagulero, bilang   pagrerebelde na rin sa aking mga magulang. Ang ginagawa ko para mapansin lang nila, inom dito, inom doon, yosi dito,yosi doon.”

Ito  ang mga bunga ng mga batang  galit    sa sarili nilang  mga magulang,  sa mga batang hiwalay ang parents.  

Sa panahong ngayon parang padami ng padami ang mga nasisirang pamilya. Napapansin ba ninyo?

Kaya nararapat na magbago na tayo mga pare at mare.. Tandaan mga kapatid, tayo ay nagsumpaan sa harap ng altar, na magsasama hanggang kamatayan, till death do us part…nasaan ang  pangakong  yaon? hanggang dito na lamang.. hanggang sa susunod na kabanata.. sa ating  nakaka.. ni Kaka Alih.

Host/Noralyn: Alam ninyo  mga kapatid, kong sakali mang may hindi pagkakaunawaan ng mag-asawa bakit hindi aayusin, huwag tayong padalos dalos, kong sakaling  mang naging matabang na ang inyong pagmamahalan, isipin  na may mga anak na mawawalan ng gabay sa araw-araw,  dahil ang kanilang mga  magulang ay hiwalay.

(PLAY-EXTRO GABAY AT TALAKAYANG PAMPAMILYA)

Kailan Naging Tama ang Pagsisinungalin?

(September 28, 2011,   -Miyerkules - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at  Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Ang tanong ay: Kailan ba Naging Tama ang Pagsisinungalin? Mayroon pala nito? Samahan  ninyo  kami ni Kaka Alihsa ating segment na Gabay at  Talakayang Pampamilya, at tiyak magkakaroon kayo ng kasagutan.

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Kailan ba naging tama ang pag-sisinungalin?  Ikaw kaibigan nakapagsinungalin ka na ba ?  Good morning  Nor, ikaw ang matanong ko, nakapagagsinungaling ka nab a?

Host/Noralyn: “Good morning Kaka Alih, ay naku sa awa ng Diyos wala pa”

Kaka Alih:  Salamat naman Nor.

“Naku Kaka Alih ano ba yan tanong mo?.. bakit pwede bang magsinungalin? Inis na taanong ni Mare.

May alam ako kong kailan, dapat magsinungalin?  Kailan?  Heto kuwento ni Kumpare:

“…pag tinanong ka kung masarap   kanyang luto,  dapat oo agad ang sagot mo. (LAUGHING) Yes para hindi sumama ang loob  niya at hindi mainsulto.. Mrs mag-aral ka namang mag-luto.

Heto pa may isa pa ako: “.. pag kunti lang kinain mo, at itatanong kung bakit kakaunti lang nakain mo, baka daw di masarap at  sabihin mo “masarap, kaya lang busog pa ako or inuunti unti ko para mamaya may ulam pa tayo.. nagbubudget tayo Ling”. 

Pare pag nagtanong kung sexy pa siya, oo din dapat ang sagot mo kahit na siya seksi.

“Hay naku kayong mga lalaki mahilig magsinungalin.” Himutok ni Mrs.

“Mads, sabi ng mga  kumpare: “kahit na mga white lies lang naman, ang ginagawa naming mga married men, at We do that  for the betterment of the family, ika nga.” MaPilosopong paliwanag ni Pare #2

Mads, Mabuti pa pakinggan mo ang aking kuwento at tiyak maiintindihan mo kong bakit kailan tama ang pagsisinungalin.

Heto ang kuwento,  kuwento ito  ni Juan, pero hindi na si Juan Tamad ha.. ibang version na ito… masipag na si Juan ngayon…dahil karpentero na siya.

Karpintero itong si Juan at isang araw eh may kinukumpuning     bahay sa tabi ng ilog.   At dahil  a lakas ng pagpukpok ng kanyang  martilyo ay  nalaglag ang martilyo   sa ilog.  

Dahil dito ay umiyak si Juan Karpentiro at di naglipat sandali biglang lumitaw ang mabait niyang guardian angel niya (lahat naman ng tao di may guirdian angel?).  

Sabi ng guardian angel:  “Huwag ka ng umiyak Juan,  tutulungan kita.”  Sabay lundag sa ilog.

Di nagtagal lumabas sa tubig ang Anghel na me hawak na gold hammer, “Ito ba ang martilyo mo Juan?”…

“Hindi po.” Sagot ni Juan.

Lundag uli sa tubig ang anghel at lumitaw muli na may hawak na   silver hammer, “Ito ba Juan?”

“Hindi po.”   sagot muli ni Juan.

Lundag uli sa ilog ang anghel at lumitaw na me ordinary hammer, “Ito ba ang martilyo mo Juan?”

” Opo, opo, opo maraming salamat maganda kong guardian angel!” masayang sagot ni Juan at dahil dito natuwa ang anghel.

“Dahil honest ka Juan , bukod sa martilyo mo, sa ‘yo na rin itong gold and  silver hammer!” masayang sabi ng Anghel.

Ops, Kaibigan hindi pa tapos ang kuwento.. may karugtong pa, makinig pa.. mas masarap ang kasunod, mas maganda ang ending ng kuwento natin.. paalaala lamang   kaibigan, kailangan ang may patnubay ng magulang sa mga batang nakikinig..(LAUGHING)

Heto ang itutuloy ng kuwento ni Juan Karpentiro.  Ilang linggo ang nakaaran, malapit din sadating lugar na kinahulugan ng martinlyo ni Juan.  

Naglalakad sina  Juan sa tabing ilog at kasama ang misis niya.  Dahil marahil sa  katangahan, (o sadyang sinasadya) nalaglag ang Misis ni Juan sa ilog.

Tulad ng simula ng  kuwento, iyak si Pedro, talgang iyaking lalaki itong si Juan. Juan walang  iyaking lalaki. ..(LAUGHING)  

At tulad ng dati litaw bigla  ang Guardian Angel.

“Huwag kan g umiyak Juan, tutulungan kita.” At Sabay lundag sa ilog ng Angel at ng lumitaw ay akay-akay  si Diana Zubiri . “Ito ba ang misis mo Juan?”

Pasigaw ansumagot si Juan  at tuwang-tuwa na sumagot    , “Opo!” Opo!” Opo!” siya na  po..

Dahil nagsinungalin si Juan nagalit ang  anghel, “Sinungaling ka.Juan. Akala ko pa naman eh mabait kang tao, tulad ka rin  pala sa iba  na makasarili.”

Ops! Ops! Ops!  Di pa tapos ang kuwento   kaibigan, hayaan nating magpaliwaang si Juan bakit siya nagsinungalin this time, ika nga ng batas natin, “you are innoccent until  proven beyongd resonable doubts”.

Kaibigan may dahilan si Juan kong bakit siya nagsinungaling, pakinggan mo: “Sorry po, may beautiful guardian angel … kasi po alam ko,  kapag sinabi kong ‘Hindi’,  eh lulundag ka uli sa tubig at paglitaw mo eh kasama mo na si Katrina Halili.  At kapag sinabi ko uli… na hindi, ikaw lulundag muli sa tubig at paglitaw mo ay kasama mo  naman si Diana Zubiri, at pag sinabi ko na hindi, alam ko lulundag kang  muli ang pag-aahon mo dala mo na ang Mrs ko, at siempre sasabihin ko na opo, siya ang Mrs ko. At ibibigay mo rin sa akin si Katrina Halili at Diana Zubiri bilang asawa dahil mabait akong tao. Sori po guardian angel, di ko na kayang mag-asawa ng tatlo, isa pa lang ay di na nga kaya, ano pa kaya  kong tatlo n a sila.. Mahirap lang po ako.. at hindi ko kayang bumuhay ng    me tatlong asawa,.” (LAUGHING)

Moral lesson sa ating kuwento: Kaya lang naman nagsisinungalin ang mga lalaki eh for a good and noble reason. …  (LAUGHING)

Ang pag-sisinungalin kaibigan,   generally speaking,  ay hindi dapat gawin ng simuman, dahil ay masama, maari lamang itong gawin sa magandang intension, kong ito ay  para sa kabutihan  ng nakakarami, hindi sa pansariling  kapakanan. 

Para sa programang buhay buhay sa segment na Gabay at  Talakayang Pampamilya Ang inyong nakaka.. Kaka Ali.. sukran Wassalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

(EXTRO)

Karapatang Kababaihan at Kabataan

(September 27, 2011 Martes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Noralyn/Host: “Alam ba ninyo papaano bigyan ng proteksiyon tayong   mga kababaihan at   ating mga anak na nakararanas ng pag-aabuso o karahasan.? Pakinggan ang ibabahagi ngayon  umaga ni  Kaka Ali,  sa ating segment na:

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Kaka Alih: Assallamu Alaikum warahmatullahi wabarakatu, good morning. Ang karapatan ng  ninyong mga kababaihan ang ating tatalakayin ngayon umaga

Nor: Good morning Kaka Alih. May batas ba ukol sa violence laban sa aming mga kababaihan at  mga anak?

Kaka Alih: Oo, ang Republic Act No. 9262 (2004) o ang Anti-Violence Against Women and Their Children Act ay batas na pinasa para bigyang proteksiyon kayong  mga kababaihan at   mga anak na nakararanas ng pag-aabuso o karahasan.

Nor:  Matanong ko ulit Kaka, Anong akto ang sinasangga ng batas?

Kaka Alih: Ang batas ay nagbibigay proteksyon laban sa anumang aktong ginawa ng sinuman laban sa isang babae na: kanyang asawa o dating asawa;  mayroon o nagkaroon siya ng sekswal na relasyon o “dating relationship”; o  ina ng kanyang anak.

May proteksyon ding ibinibigay sa anak ng babaeng nabanggit sa itaas, lehitimo man o hindi:na ginawa sa loob o sa labas ng tahanan;   na nagresulta o maaaring magresulta sa: pisikal, sekswal o sikolohikal na pinsala o paghihirap, pinansyal na pang-aabuso, pananakot na gawin ang mga nabanggit, pambubugbog, pananakit, pamimilit, panggugulo o pagkait ng kalayaan.

Nor:  Kaka Alih pwede kang magbigay ng mga halimbawa ng mga karahasang labag sa batas.

Kaka Alih:  of course naman Nor, narito ang ilan ang Pisikal na Karahasan:  ito yung    pananakit sa katawan o pisikal na pananakit sa babae o  bata.

Pangalawa ay ang  Sekswal na Karahasan ito naman ang mga aktong likas na sekswal; kabilang dito ang: panggagahasa; sexual harassment;  kalaswaaan o acts of lasciviousness;  pagtrato sa babae o kanyang anak bilang sekswal na bagay o sex object; paggamit ng mga salitang nakakapahiya o nakapanlilit, at mga salitang malaswa;  pisikal na pananakit sa maseselang bahagi ng katawan ng biktima; pamimilit sa kaniya na tumingin o manood ng mga malalaswang babasahin o palabas;   pamimilit sa biktima o sa kaniyang anak na gumawa ng mga malalaswang gawain at/o  gumawa ng malalaswang pelikula;

pamimilit sa babaeng asawa at kalaguyo/kabit na tumira sa kanilang bahay o parehong matulog sa iisang kuwarto kasama ang akusado;   pagpapagawa sa biktima, sa pamamagitan ng puwersa, pananakot o pamimilit, ng gawaing sekswal; at  pagsadlak sa babae o sa kanyang anak sa prostitusyon.

Pangatlo ay ang Sikolohikal na Karahasan, ito ang  mga gawain o di-paggawa na nagdudulot ng paghihirap sa isip o damdamin ng biktima, kabilang na, ngunit hindi limitado sa mga sumusunod:  pananakot;   panggugulo;  pagmamanman o stalking;  paninira ng ari-arian; pamamaliit sa publiko o pamamahiya;  paulit-ulit na pang-aabusong sa pananalita; pangangaliwa;  pagpapakita o pagpayag na makita ng biktima ang pang-aabusong pisikal, sekswal o sikolohikal sa isang kapamilya;  pagpapakita o pagpayag na makita ng biktima ang anumang uri ng pornograpiya; pagpapakita o pagpayag na makita ng biktima ang pang-aabuso sa alagang hayop; at  hindi makatuwirang pagbabawal o pagkakait ng karapatang pangalagaan o bisitahin ang mga anak ng biktima at ng may-sala.

Pang-apat ay ang Pinansyal na Pang-aabuso:    Ito ang  mga gawain na nagiging sanhi upang maging pala-asa ang babae ukol sa pananalapi, katulad ng, ngunit hindi limitado sa mga sumusunod: pagbawi ng sustentong pinansyal;  pagbabawal sa biktima na pumasok sa lehitimong propesyon, trabaho o negosyo o gawain (maliban kung tumanggi ang asawa batay sa katanggap-tanggap, seryoso at moral na dahilan);  pagkait ng kakayahang pinansyal at right to conjugal, community or property owned in common;  paninira ng mga kagamitan sa bahay; at pamamahala sa sariling pera o propyedad ng biktima.

Mga mahal naming nanay at mga anak, alamin ang  inyong karapatan, upang inyong makamatan  ang  katiwasayan ng pamumuhay.

Ito ang  tatay  na  nagmamahal sa  nanay ng mga bata.. Kaka Alih..

Nor:  Hayun ang totoong  tatay  na  nagmamahal sa nanay at anak si Kaka Ali, bukas muli  kaming abangan sa ating segment na Gabay at Talakayang Pampamilya.

(PLAY-Gabay at Talakayang Pampamilya - EXTRO)

(September 26, 2011 - Lunes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Noralyn/Host: “Ang kasabihang “anong malay mo baka makatsamba” ay bukang bibig ng mga kapatid na gustong magkapera o magkaroon  ng isang bagay na hindi masyadong pinagpaguran. Ikaw kapatid ganito ka rin  ba? Gusto mo ring makatsamba, pakinggan natin si Kaka Ali,  dito hindi na tsamba sigorado  naito…

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Kaka Ali:  Tama ka Noralyn, ang kasabihang “anong malay mo baka makatsamba” ay bukang bibig ng mga kapatid na gustong magkapera o magkaroon  ng isang bagay na hindi masyadong pinagpaguran halimbawa y sa sugal.. Subalit may  mga nanay na ayaw nila ang lang kanilang asawa ay  nag-susugal, lalong marami  naman  ang tatay na ayaw nila ang  nanay ay sugarol.

Bago sila makatsamba Nor, heto mo na sigorado ko ito, Assallamu Alaikum Warahmatulllahi wbarakatuh.. ang kapayapaan at pagpapala ng Diyos ay  sasaatin  Nawa.. magandang umaga sa iyo Nor…

Noralyn/Host: Magandang umag din Kaka Alih, papaano ako  makatsamba? (LAUGHING)

Kaka Ali:  “anong malay mo baka makatsamba” Ito ang madalas na ginagamit ng mga  kapatid na nagsusugal (game of chance), sila ay nagbabasakali na baka manalo.

Alam mo Nor, may  mga kapatid pa itong:  anong malay mo baka makatsamba.

Noralyn/Host: Ha? Hindi  ko yun alam, baka may pinsan pa yan? (LAUGHING)

Kaka Ali:  Heto Nor ang mga kapamilya:  “tsumamba lang”  which in English ay, just got lucky; heto pa ang isang kapatid, “tsumamba din ako”(I finally got lucky); “tsumamba ka lang”  (you just got lucky); “tsumamba lang sila” (they just got lucky) at heto  pa “mahirap tsumamba nang ganoon” (It’s tough to get lucky that way); “tsambahan lang ito” na ang meaning naman ay this is all a matter of being lucky.

Noralyn/Host: Ang dami palang kapamilya.

Kaka Ali:  Tsamba (chance)  ito  ang ugat na salita, pag binabanggit ang salitang tsamba ay naalaala ko   ang     isang lumang pelikula na may titulo na “Patsamba-tsamba” , pelikula ito sa kalagitnaan ng 60’s, isang komedi at love story movie.  Ito ay kasaysayan ng isang babaeng   mahirap na walang ibang trabaho kundi ang magtinda ng bote na umibig sa isang tambay   na isa namang Butangero. Ang mga bida dito ay sina Nida Blanca, Nida Blanca siya si Bertang Bote, mga tinedyer pa sila dito, katambal niya dito si Bernard Bonnin, Mina Aragon, Menggay, Jose Garcia at Johnny Long, ang iba hindi ko na matandaan, ang naalaala ko lang kasi ang mga kilala kong  mga  artista. Any way hindi pelikula ang tatalakayin natin, balik tayo sa topic natin  na Anong Malay mo Baka Maka-tsamba

Ang tanong ito ba ay nakakabuti sa ating mga tao?

“Pag nanalo ka Kaka, makakabuti”. Sagot ng isang mahilig magtaya  sa sugal na last two.

Ang tanong kaibigan, how sure na pag may pera ka na bubuti ka na? Marami ng nagkaroon ng maraming  pera, subalit hindi pa rin bumubuti.

Noralyn/Host: Marami na akong narinig na  nanalo sa sugal subalit lalo pa ring naghihirap ang kabuhayan.

Kaka Alih: Tama ka Nor, Ayon sa pag-aaral  karamihan sa mga nanalo sa larong sugal ay nasa mas mahirap pa na sitwasyon ilang taon matapos niya mapanalunan ang malaking halaga ng pera mula sa sugal. Kokonti, kung mayroon man, ang tapat na ibinigay ang pera para sa mabuti o magandang hangarin.

Para sa mga kapatid na Kristiyano, may tanong: “Ano ba ang sinasabi ng Bibliya tungkol sa pagsusugal?  Kasalanan ba ang pagsusugal?”

Heto  ang sagot : (http://www.gotquestions.org/tagalog/kasalanan-pagsusugal.html) “Maaaring isalarawan ang pagsusugal na “Pagbabakasakali sa pera upang tangkaing paramihin pa ito sa paraang di pangkaraniwan.” Hindi partikular na hinahatulan ng Bibliya ang pagsusugal, pagpupusta at iba pa. Gayon man, binibigyang babala naman tayo ng Bibliya na umiwas sa pagmamahal sa pera (1 Timoteo 6: 10; Hebreo 13: 5). Hinihikayat rin tayo ng Kasulatan na iwasan ang mga pagtatangkang yumaman sa pinakamadaling paraan” (Mga Kawikaan 13: 11; 23: 5; Mangangaral 5: 10). Ang pagsusugal ay kadalasang nakasentro sa pagmamahal sa salapi at hindi maipagkakailang maraming tao ang natutukso nito dahil sa pangakong madali at mabilis na pagkamal ng kayamanan.

May nagtanong pa ng: Ano ba ang mali sa pagsusugal?

Sabagay, ang pagsusugal ay isang mahirap na isyu dahil kung ginagawa lamang ito ng paminsan minsan at hindi regular o kung may okasyon lang, maaring ito’y pagsasayang ng pera, subalit hindi nangangahulugang ito’y  kasamaan.   Ang mga tao ay nagsasayang ng pera sa anumang uri ng aktibidad.  Ang pagsususugal ay hindi maituturing na mas matinding pagsasayang ng pera kumpara sa palagiang panonood ng sine, pagkain ng mga hindi naman kinakailangang pagkain, o pagbili ng wala namang silbing bagay. Ang katotohanang naaaksaya ang pera sa anupamang bagay ay hindi nagbibigay-matuwid sa pagsusugal. Ang pera ay hindi dapat aksayahin. Ang sobrang pera ay dapat iniimpok para sa mga darating na mga pangangailangan o di kaya ibigay sa gawain ng Panginoon - at hindi dapat sayangin sa pagsusugal.

Sinasabi sa aklat ng Kawikaan 13: 11, “Ang yamang tinamo sa daya ay madaling nawawala, ngunit ang yamang pinaghirapan ay pinagpala.”

Winika ng Allah sa Qur’an na “bawal ang pagsusugal” at dahil dito, ang isang bansang nagpapatupad ng Islam ay hindi maaring magbukas ng casino, lotto, sweepstakes, atbp.

“Tinatanong ka nila tungkol sa alak at pagsusugal. Ipahayag: O Propeta, sa mga ito aya may malaking kapinsalaan at ilang kapakinabangan, subalit ang kapinsalaan ay mas malaki kaysa kapakinabangan.” [Surah Al Baqarah 2:219]

Isa pa ring Islamikong panuntunan na sa mga bagay na ipinagbabawal, anumang bagay na makapagbibigay-daan sa pagsasagawa ng mga iyon ay ipinagbabawal din.

Ang pagsusugal ay  isa sa mga hindi  kanais-nais na gawain na karaniwang ginagawa ng tao. Higit na  itinuturing nila ito na isang libangan kaysa sa isang masamang bisyo,  balewala ito sa iba kung ito man ay kasalanan o hindi. Naging bahagi na ito sa pamumuhay ng karamihan.   Wala nang halaga kung ito man ay nakapipinsala o hindi!

Sa iba ay ginagamit pa itong propesyon o hanap-buhay, ginagamit pa itong  paraan upang masunod ang luho sa sarili, makaahon sa kahirapan at iba pa, na sa pag-aakala ay wala itong ibubunga na kasamaan.

“Kung batid nga lamang nila, na ito ay isa sa malaking kasalanan sa harapan ng Allah.” Bahagi ng kuthba  (sermon sa Salah sa Biyernes) ni Ustadz Ahmad.

Tama ang tionuran ni Ustadz Ahmad, dahil ayon sa pag-aaral,   bukod sa pinupukaw ng sugal   ang poot sa kalooban ng isa’t isa, lalo sa natatalo, nagbibigay din ito ng immoralidad sa katauhan ng isang tao.

Hindi ito nakapagdudulot ng kabutihan sa tao at kung mayroon man ay napakaliit lamang, na ang hahantungan din sa bandang huli ay pagkawasak at kapahamakan!

Bakit natin ito sinasabi?  Sinabi ng Allah. Dahil kailanman ay, hindi maaaring magbunga ng mabuti ang kasamaan, kundi ng kasamaan din! Maliwanag na sinabi ng Allah sa Quran:

“Sabihin (mo sa kanila O’ Muhammad): “Hindi magkatulad ang masama at ang mabuti, kahit na kaakit-akit at nakasisilaw ang idinudulot na kasaganaan ng kasamaan. Samakatuwid! O’ tao na may pang-unawa, Katakutan ninyo nang labis ang Allah (sa pamamagitan ng pag-iwas sa lahat ng uri ng mga kasalanan at kasamaan na Kanyang ipinagbawal) at mahalin ninyo Siya nang labis (sa pamamagitan ng paggawa ng lahat ng uri ng mga kabutihan na Kanyang ipinag-utos), upang kayo ay maging matagumpay.”

Kapatid na naniniwala sa Poong Lumikha, para sa ating kapakanan ang pagbabawal na ito. Sa katunayan, napakabait ng Allah sa atin, ibinigay na Niyang lahat-lahat ang makabubuti para sa atin — ang pinakawastong pamamaraan ng pamumuhay! Subali’t ang iba ay ayaw pa ring pahalagahan ito!

Kong ang ating mga relihiyon o pananampalataya ang ating pagbabasehan ay  ang lahat ng uri ng sugal na sangkot ang salapi at mga ari-arian, ay ipinagbawal ng Allah na tulad ng: Lottery, Lotto, Sweeptakes, Casino, Jai-alai, Jueteng, Karera, Sakla, Madyong, Pares-Pares at iba pang mga laro na kauri nito.

Ang masaklap nga lang nito, ay kalat na kalat na sa ating lipunan ang mga ganitong bisyo.

May ilang uri ng sugal na ginawang legal ng pamahalaan, na kinabibilangan ng mga kilalang tao sa lipunan at may malakas na impluwensiya!

At ang iba namang sugal na hindi ginawang legal ng pamahalaan ay nagkalat at naglipana sa kapaligiran!

Paano mapabubuti ang lipunan kung ganitong sistema ang umiiral?

Ang payo ni Pastor at Ustadz ,  “Kong gusto nating magkaroon  ng kayamanan o  pera, magbanat tayo  ng buto, paghirapan  natin, sundin natin ang tamang panuntunan ng ating relihiyong  pinaniniwalaan.

Ang  inyong kapatid, Kaka Alih. Sukran. Wassallam.

Noralyn: Tama ka Kapatid na Kaka Alih, sa aming relihiyon  na talagang bawal sa aming relihiyon ang pagsusugal, kaya nararapat lamang  naitigil na  ito…

(Gabay at Talakayang Pampamilya - EXTRO)

(September 23, 2011 Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Noralyn/Host: “Alam mo ba Kapatid  ang sikreto papaano mapapanatili ang maligayang pagsasama ninyong mag-asawa?   This morning, heto tiyak magugustuhan mo, papaano ba naman di mo magustuhan ay sa title palang kikiligin ka na: Maligayang  Pagsasama  ng Mag-asawa dapat Forever

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Kaka Ali:  Alam mo Noralyn, maraming paraan   ang magagawa ng mag-sing-irog o mag-asawa… upang lalo pa nilang pagtibayin o patatagin ang kanilang pag-iibigan at pagmamahalan.

Noralyn/Host: Papaano?

Kaka Ali:  Ang pinaka mahalaga ay “personal will’  para baga yaong sinasabi nila noon kay Gloria na kailangan ang “political will” para maibangon ang bansang ito…buweno kapatid magbibigay ako ng ilang pointers o   mga payo..  

Una kapatid ay pag-nagagalit ang inyong mga asawa, o baka nagwawala na, simplenlang  ang gagawin mo:  tumahimik ka pansamantala.  You declare unilateral ceasefire at ikaw naman misis, declare ka rin ng ceasefire pag declare si Mr, ng ceasefire..(LAUGHING).

Hindi matatawag na karuwagan o kaduwagan ang manahimik muna habang nagpupuyos sa galit ang inyong asawa.

Kaibigan maniwala ka, matalinong pagpapasya ang tumatahimik muna pag nagagalit ang ating  asawa.

Ganito kasi iyon Kapatid bakit ko sinasabi na pag galit ka ay lalong makakabuti na manahimik ka muna.  Ang tao pag galit ay may tendency na makapanakit ng kapuwa tao, iyong iba hindi tao kundi mga gamit nila ang sinisira, pinagtatapon, pinagsusuntok. ..(LAUGHING).  

At likas o natural sa tao na sino mang nasaktan ay may posibleng  manlaban at manakit din sa nanakit sa kanya, ang tawag daw diyan ni Pare ay “self defense”.

Ngayon, makatutulong na maiwasan ang away na may kakambal na pananakit, kung sa panahong ikaw ay galit, manahimik muna.

Maalaala ko Si Ustadz Ahmad, may payo siya sa ganitong siutwasyon. Ang payo  niya, kong isa kang Nanampalataya sa Islam o isang Muslim, mag-abdas ka, o ablution,   at lalong maigi kong magsambayang ka ng dalawang rakaah na sunnah.  

Next ay, Iwasan ang pagsisigaw sa asawa, lalo sa harap ng ibang tao.

Tandaan Kapatid na ang   pagsisigaw sa asawa lalo na  harap ng ibang tao ay isang tanda ng kakulangan o kawalan ng paggalang sa asawa. Maliban  na lang  kung bingi ang asawa, mo (PLAY LAUGHING). Ganito kasi iyon Kapatid, tila pambabastos  at namumukhang tanga ang inyong asawa kung sisigawan mo siya lalo sa harap ng iba. Siguro naman ayaw mong nababastos at nagmumukhang tanga ang iyong asawa. Kaya huwag mong sisigawan ang iyong asawa, kong aakalain nila na tanga siya, eh lalo kang tanga dahil bakit  ka nag-asawa ng tanga.

Noralyn :  Tama!..(PLAY LAUGHING).

Kaka Ali: Susunod Nancy na payo, Pag Nakagawa ka ng pagkakamali, matutong mag-sorry sa inyong asawa.

Noralyn:  Papaano yun Kaka, please elaborate o pakipaliwanag, ng maliwanagan si Mare at Pare.

Kaka Ali:  Ok ganito yun Noralyn, pag nakagawa ka ng pagkakamali o nasaktan ang damdamin ng inyong    asawa,  ituwid ito at mag-sori, but sigoraduhng  talagang sorry ha?!!! Ipakita mo sa asawa mo  na totoong nagso-sorry ka.

Paliwanag ko sa English ha? When  you realized that you have wronged your spouse, don’t just say “I’m sorry my Dear.” Show that you are really are sorry for what you done. Show it with your face and show it with your action.    (PLAY LAUGHING)

Bakit ko ito nasasabi Nancy? May tao kasi na  pag nagsosorry sa asawa at habang sinasabi ang “I’m sorry” ay nakangisi pa. (PLAY LAUGHING) Lalo tuloy nabubuwisit ang asawa niya sa kanya. May mga nagsasabing naman ng “I’m sorry my darling” sa asawa na wala namang pagbabagong nangyayari.  

Heto pa ang isa na payo ko kaibigan - Maging attractive sa paningin ng inyong  asawa.

Bakit? Hindi dahil asawa mo na ay hindi ka na, nagpapaganda. Minsan kasi, may mga   lalaki na ang nahulog na sa kandugan ng iba kasi hindi na attractive para sa kanya ang kanyang asawa o kong si babae ay Lusyang NA at si lalaki naman ay ano???: Lolo na?. (PLAY LAUGHING) In short o sa madaling usapan, Kapatid, huwag kayong mag-pabaya sa inyong katawan.

Para mangyari ito, anong gagawin? Heto ang payo ng mga expert:

ü  Mag-exercise at iwasan ang walang pakundangang pagkain nang sobra para di masira ang inyong pigura.

ü  Huwag labis na uminom ng alak o kong pwede itigil na ito ang pag-inom ng alak na nakakalasing. 

ü  Iwasan din na ang sigarilyo dahil ito ay nakakamatay.

At higit sa lahat daw, sabi ni Pare, sikapin na rin na maging mabango para sa kanya. Pero pari huwag kalimutan, tanungin din ang asawa kung anong amoy na pabaango, kong maari siya ang pumili o bumili, pero syempre bigyan ng pera na pambili. (PLAY LAUGHING)    

Sundin ang gusto ng inyong asawa para maging attractive sa kanya. I-attract mo ang iyong asawa baka kasi iba pa ang umattract sa kanya. Sige ikaw rin. Baka magsisi ka. (PLAY LAUGHING)

At higit sa lahat na maipapayo ko kaibigan, Maging kuntento sa anong biyaya ng Diyos sa inyo.

Alam ba ninyo kapatid na delikado ang maaaring kahinatnan ng mag-asawang walang kakuntentuhan sa kung ano’ng mayron sila na binigay kanila ng Diyos?. Maaaring gulo o kapahamakan ang kasasadlakan MO.

NORALYN: Ano ba ang kailangan para maging kontento ang tao KAKA?

KAKA ALIH: Ang kasapatan ba ng lahat ng pangangailangan? Kung dito nakabase ang kakuntentuhan walang mag-asawang mauubusan ng pangangailan. Therefore, walang mag-asawang makukuntento. Hindi masama ang maghangad ng karagdagan para sa kinabukasan. Pero maging  kuntento  muna at maging maligaya  sa kung ano ang mayroon kayo ngayon na biyaya ng Allah.     Pasalamatan mo ang iyong Poong Lumikha anong mayroon kayo ngayon.

Ito ang inyong segment writer at producer, sa Gabay at Talakayang Pampamilya Kaka Ali, Sukran, Wassallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuhu.

NORALYN:  Hay salamat may  nakuha na naman akong pointers, papaano ko mapanatili ang tamis at maligayang pagmamahalan naming mag-asawa, ikaw kapatid mayroon  din ba? Sa lunes muling abangan si Kaka Ali sa ating segment na Gabay at Talakayang Pampamilya.

(PLAY-EXTRO)

(September 22,  2011-Huwebes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host: “Kabataan ang Pag-asa ng bayan,” kasabihan ni Gat Jose Rizal, papaano sila magiging pag-asa ng bayan?  Iyan ang tatalkayin ni Kaka Alih sa ating segment na Gabay at Talakayang Pampamilya

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Kabataan ang Pag-asa ng bayan,” kasabihan ni Gat Jose Rizal, papaano sila magiging pag-asa ng bayan?  Ito adin ang mga linya na palagi naming isinisigaw noong bago mag-martial law.  Kahapon Sept 21, 2011 ay anniversary ng declaration ng martial law o batas military. Subalit hindi  martial law ang topic natin, dahil kong minsan di magandang sariwain ang malagim na karanasan nay un ng mga kabataan, isa na ako doon.

Kabataan ang Pag-asa ng Bayan

Ang realidad ay maraming batang Pilipinong lumalagi at naghahanapbuhay sa lansangan. Ang iba naman ay palaboy-laboy lamang at nagugumon na sa pinagbabawal na gamot. Kaawa-awa ang kalagayan ng mga ito kailangan nila ng kalinga at pagmamahal ng magulang at kapuwa.

Alam nyo bang may ibat-ibang uri ng mga batang lansangan? Halimbawa sa Metro Manila, doon ay may mga batang sa gabi’y naglalako ng sampaguita, kendi, at sigarilyo upang maka-ambag sa kani-kanilang pamilya o kaya naman para sa matrikula ng kanilang pag-aaral. Delikado ang pinagdaraanan nila  para lang may mapagkakitaan.

Regular na tanawin din sa mga siyudad na may mga batang sa umaga’y masayang nakikipagpatintero sa mga saskayan, nagmamalimos sa mga simbahan, parke at tindahan. Ang iba naman ay sadyang naghihintay ng paglubog ng araw, at sa gabi ay naghihintay kong may masisila silang biktima na mapagnanakawan. Ang iba naman,   matapos makadilihensya’y pawang nasa langit ang pakiramdam sa pag singot ng rugbie. Kaka Ali, ano kayang kapanyarihang taglay ng rugbie? (Aywan ko).

(PLAY  LAUGHING WOMAN)

Hindi! Heto may sagot ako: “..sabi ng iba’y nakakapawi ng pagod, gutom at problema.” (Totoo bayan?)  Yes Kaka,  ito ang nagsisilbing bitamina na nag susuplay sa mala tingting nilang pangangatawan upang harapin ang mga pagsubok na dala ng buhay. Pag patak ng dilim, matapos ang mag hapong pakikipag sapalaran, sila’y tutungo sa kani-kanilang lungga. Meron sa isang abandunadong gusali, containers, automobile, kariton, parke, o kaya naman sa gilid na ng kalsada mismo.

Kaibigan, na hindi pa masyado nakapagpasyal sa mga lungsod, tulad ng Maynila,   ang pinaka masaklap sa lahat sa mga kabataan na ito ay may mga sindikatong ginagamit ang mga musmos na ito upang mapag kakitaaan. Pinagbebenta ng mga droga, pinagnanakaw, o kaya’y pinagbibili ang katawan. Kadalasang inaabuso, pinagbubuhatan ng kamay, hindi pinapakain sa halip ikinukulong at pinapatay pag wala silang pakinabangan ito ng hindi makapasumbong sa otoridad.

Kong ganito ang palaging mangyayari ay makakapaniwala ka pa ba ang kasabihan na “Kabataan ang Pag-asa ng bayan,”. Matatawag pa bang   ang kabataan pundasyon ng isang matatag na republika,

Ayon sa ating batas  nakasaad na  ang bawat bata ay may mga karapatan. Karapatang makahawak ng libro’t lapis, mahagkan ang haplos ng kalinga, proteksyon, at pagmamahal ng isang magulang, matustusan ang panangailangan at masilayan ang kagandahan ng mundo.

Pero bakit ganito? Sa bawat pagtiktak ng orasan kahirapan ang bumabalot sa mga palad ng sangkatauhan, kasabay nito ang pag-lubo ng pupulasyon, ngunit hindi nadagdagan ang kita ng bawat pamilya.  

Ang mga tao ba’y nag iisip o sadyang mapurol ang utak at talagang nakasanayan na ang pagluwal ng sanggol bawat taon? Matapos nito’y pababayaan na parang basahan ang mga batang nabuo at iniluwal sa magulong mundo ngayon, na dapat sana ay matamasa ang kalinga at pagmamahal ng isang magulang o talagalang    ito’y bahagi na ng sirkulasyon, na pabayaan ang anak, at hayaan mabuhay tulad sa isang hayop o ibon na bahala na siyang maghanap ng makakain upang mabuhay.

Matatandaan ko noon sa aming klase,  nasabi  ng aming guro: “…na masuwerte ang panganay na anak dahil siya ay nabuo ng dahil sa pagmamahal ni nanay at tatay at ang mga kasunod ay habitual na gawain na lamang raw.

Kong ganito ang situwasyon di ba nakakatawa ? Pero Kaka Alih yan ang realidad, iyan ang nagdudumilat na katotohanan. Kaya ngayon sa bawat pagtaas at pagbaba ng araw ay siya ring paglitaw ng mga batang   sinuswerte, ang iba nama’y sinawing palad at sa lansangan na lamang ipinagpatuloy ang magulong buhay. Ang ganitong kabataan ang nag sisilbing mukha ng di-umuunlad na bansa.  

Sa bawat araw na lumilipas, isang obserbasyon ang namuo sa murang isipan ng mga isisilang na sanggol, na paglaki ay kusa ng mahahawa ng kanyang kapaligiran.

Masosolb ba ang problema kong patuloy tayong magsisihan?

“Kaka Alih ang sakit isipin na walang magawa o hindi mabigyan ng sulosyon ng ating   gobyerno ang poblemang ito. Ano na lang ang sasabihin ni Dr. Jose Rizal sa kanyang kasabihang ” kabataan ay pag-asa ng bayan”? Kawawang kabataan.”

Tama ka kaibigan, ngunit ibabalik ko sa iyo ang katanungan: “Sino ba ang may pananagutan? mga magulang o gobyerno? O silang dalawa ay dapat magtulungan?”

Mga giliw naming tagapakinig  kayo ang makakasagot sa tanong na iyan, kayo na ang bahalang humusga, sino ang dapat na sisihin, o heto ang dapat hindi tayo magsisihan.

Para sa akin, gagampanan ko ang aking tungkulin bilang magulang, na iniatang sa akin Poong Lumikha, kusa kong babalikatin ang aking responsiblidad, at ako’ maniniwala na hindi tayo pababayaan kong tayo ay mananalig at mananampalataya sa ating Poong Lumikha.

Ako ay naninindagan na ang kabataan ang pag-asa ng bayan, kapatid sama-sama tayong manindigan. Kaya natin ito…

Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas…mas lalo nating paiigtingin ang mga ibabahagi natin.. bukas  sama-sama tayo sa ating segment na  Gabay at Talakayang Pampamilya…. Sa ating programang buhay buhay   FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Kalagayan ng  Kababaihan sa ating Lipunan Noon at Ngayon

(September 19,  2011- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Ang ibabahagi namin ngayon umaga sa ating segment na Gabay at Talakayang pampamilya  ay itong Kalagayan ng  Kababaihan sa ating Lipunan Noon at Ngayon,  makakasama natin si  Kaka Ali…  

(Play- Intro- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Host/Noralyn: Magandang umaga Kaka Alih, matanong ko lang ano ba ang pagkakaiba ng kababaihan natin noon at ngayon?

Kaka Alih: Kong sa physical na kaanyuan ayt  wala naman pagkakaiba ang kababaihan noon at ngayon, ang tanging nag-iba lamang ay ang kanilang pag-uugali, pananamit at maaring isama natin ang paniniwala.

Ngayon araw Nor, ang tatalakayin natin ay ang kalagayan ninyong mga babae.

Ang   kalagayan ng mga kababaihan sa kasalukuyan sa ating bansang Pilipinas sa ngayoin . Alam mo ba naiulato naibalita  na sa taong 2009, may 9,485 kaso ng karahasan sa kababaihan ang naitala ng Philippine National Police- Women and Children Protection Center (PNP-WCPC). Ito ay mataas ng 21% kumpara taong 2008. 

Ayon sa Center for Womens Resources(CWR),   may isang babaeng nagagahasa sa kada walong oras. Ang ibig sabihin kada araw may tatlong babae na nagagahasa.

Medyo balikan naman natin ang kalagayan  noon ng mga kababaihan.  Noong mga unang panahon ng Jahiliya o  “day of the  ignorance”…

Alam ba ninyong mga babae  ang inyong  katayuan sa lipunan?

Host/Noralyn: Hindi ko  pa alam Kaka Ali, please tuloy ninyo, nakikinig ako.

Kaka Alih: Ang    turing sa mga babae  ay segunda klase na nilalang ng Diyos…Patawarin sila ng Diyos.. Tinuturing nila ang babae ay   pag-aari ng lalaki.. ang sabi ng iba,  hinugot  ka lang sa   tadyang  ni Adan. Dahil ang alam natin ay  ang paglalang ng Diyos sa  babaeng si Eba, ay mula sa ribs o tadyang ni Adan. …

Ang iba naman ay mahina ang babae,   kaya pangkama na lamang kayo.  

Alam din ba ninyo ang pananaw sa mga babae ng mga ibang bansa at kung paano ang kanilang pakikitungo sa kanila?.

Ang mga babae sa mga Griyego noon ay naipagbibili at nabibili at wala itong anumang karapatan, sa halip, ang lahat ng karapatan ay nasa lalaki lamang. Pinagkaitan din ang mga babae ng karapatang magmana o magpatakbo ng sariling ari-arian. Ang sabi pa nga ng kanilang bantog na pilosopo na si Socrates: “Ang pagkakaroon ng babae ang siyang pinakamalaking dahilan at pinagmumulan ng pagkasira ng mundo. Ang babae ay katulad ng nakalalasong punong-kahoy na ang panlabas na anyo ay maganda subali’t sa sandaling ang bunga nito ay kainin ng mga ibon, agad mamamatay ang mga ito.”

Ang mga Romano naman ay naniniwalang walang kaluluwa ang isang babae. Walang anumang halaga sa kanila ang babae at wala ring mga karapatan. At ang kanilang kasabihan noon ay: “walang kaluluwa ang babae.” Dahil dito ay pinarurusahan nila ang mga babae sa pamamagitan ng pagbuhos ng kumukulong langis sa kanilang katawan at iginagapus sila sa mga haligi. Hindi lamang iyon, kasama rin dito ang mga walang kasalanang kababaihan ay itinatali nila sa buntot ng mga kabayo kasabay ng pagpapatakbo nang ubod ng bilis hanggang sa mamatay ang mga babae.

Ang bansang Tsina o ang mga Intsik naman ay  ang babae sa kanila ay katulad sa isang tubig na tumatangay sa kaligayahan at yaman. Ang isang lalaking Tsino noon ay may karapatang ipagbili ang kanyang maybahay at may karapatan din siyang ilibing ito ng buhay.

Itinuturing naman ng mga Hudyo ang babae na isang sumpa dahil siya ang tumukso at nag-udyok kay Adan na kainin ang ipinagbabawal na bunga. Itinuturing din nilang ang babae ay marumi kapag ito’y nireregla at ang bahay ay nagiging marumi at ang lahat ng mahawakan nito. Hindi rin siya nakapagmamana ng kahit ano buhat sa kanyang ama kapag siya ay may mga kapatid na lalaki.

Ang mga kababaihang Ingles (British), alinsunod sa pangkalahatang batas ng mga Ingles hanggang sa kalagitnaan ng nagdaang-siglo (ikalabinsiyam na siglo), ay nanatiling hindi itinuturing na mga mamamayan. Wala silang mga karapatang personal at walang karapatang magmay-ari ng anumang bagay kasama na ang mga damit na kanilang isinusuot. Noong 1567 ay gumawa ng batas ang Pamahalaang Parliyamento ng Scotland na nagbabawal na pagkalooban ng kapangyarihan sa anumang bagay ang isang babae.

Ang Pamahalaang Parliyamento nanam ng Inglatera noong panahon ni Haring Henry II ay nagbawal sa babae na magbasa ng Bibliya dahil diumano siya ay marumi. Noong 586 ay nagdaos ang mga Pranses ng isang Kumperensiya upang talakayin kung ang babae ba ay tao o hindi tao. Kinilala nilang ang babae ay tao nguni’t siya ay nilikha para paglingkuran ang lalaki. Pinahihintulutan noon sa batas ng mga Ingles hanggang sa taong 1805 na ipagbili ng lalaki ang kanyang maybahay. At itinakda pa ang halaga ng maybahay sa anim na sterling pence.

Sa mga babaing Arabo naman bago dumating ang Agama o relihiyong Islam ay itinuturing na isang kamalasan ang pagkakaroon ng anak na babae, hindi nagmamana, hindi pinahahalagahan, at walang anumang karapatan. Maraming mga Arabo bago dumating ang Islam ang naglilibing nang buhay sa kanilang mga anak na babae.

Ang lahat ng ito ay nagbago ng ihayag  ng Allah ang Islam.    Nagbago ang lahat ng ihayag ng Allah kay  Muhammad ang  Sugo o Propeta, ang karapatan ng kababaihan. Nagbabago ang turing ng mga tao sa Babae, pagdating ng katuruan ng Islam, dahil umangat ang kanilang kinalalagyan.  Nagkaroon sila ng karapatan.  Karapatan na ka-level ng kalalakihan.. taliwas sa paniniwala ng iba  sa ngayon na ang babaeng Muslim ay walang karapatan.

Nang dumating ang Islam, inalis nito ang kawalang-katarungang ito at nilinaw na ang babae at lalaki ay magkapantay sa karapatan.  

“O Sangkatauhan, nilalang Namin kayo buhat sa isang lalaki at isang babae at ginawa Namin kayong mga bansa at mga lipi upang kayo ay magkilalanan (sa isa’t-isa). Tunay na ang pinakamarangal sa inyo para sa Allah ay siya na may pinakamalaking pagkatakot sa Kanya. Ang Allah ay nakaaalam at nakababatid sa lahat ng bagay.” [Nakasaad sa Qur’an, 49:13]

Ang pananaw ng Islam sa babae tulad ng mga pinapahayag natin  noong una pa man dito sa ating mga programa sa  DXUP FM  , ang mga kultura at kaugalian ng mga Bangsamoro ay hinango sa katuruan ng Islam, kaya naman noon pa man kinilala na ng mga Bangsamoro ang mga karapatan ng mga Kababaihan, at pinangalalagaan ang kanilang maratabat o dangal, na kong minsan ay humantong ito sa patayan ng membro ng angkan, maibangon lamang ang dangal ng kababaihan nila.

Ang mga kultura at kaugalian ng mga Bangsamoro, noon at magpahanggang sa ngayon na nasakop na ng mga kanluranin ay nanantili pa rin ang ganoon kultura bagamat malakas ang asimilasyon sa ibang kultura,  halimbawa ng kulturang Pilipino, na ang kulturang ito ay minana pa nila ang iba sa mga mananakop na Kastila at Amerikano.

Sa Bangsamoro ang mga kababaihan ay napakahalaga at napakalaki ang kanilang pagpapahalaga dito.

Ø  Mahigpit na pinagbabawal sa kultura ng Bangsamoro, ang pagsasama ng lalaki at babae na hindi pa kasal, na silang dalawa lamang sa isang lugar, na walang mahram o kasama;

Ø  Sa bahay ng babae, hindi pinapayagan ang pag-akyat ng lalaki sa bahay kapag walang kasama ang babae, hanggang unang baytang lamang siya ng hagdanan;

Ø  Kahit kamay lamang ang nahawakan ng lalaki sa babae na pwede niyang asawahin ay mahigpit na itong pinagbabawal;

Ang kaparusahan ng lalaki at babae na ginawa ang ginagawa lamang ng mag-asawa (adultery) ay pagpaparusa na katumbas ay kamatayan… 40 na palo sa lalaki at babae.. na ang magsasagawa ay ang pinamalakas na lalaki at ang gamit ay bakal na pamalo na pinag-aapoy muna bago ilalapat sa likod ng nagkasala.

Ang mga  babae, maging Kristiyano o Muslim o ano pa mang pananampalataya mayroon siya,  sila ay may pangkalahatang karapatan na dapat nilang malaman at kilalanin ng lahat upang ito ay kanyang mapakinabangan ng lubusan sa anumang oras na kanyang nanaisin. Ang ilan sa mga karapatang ito ay ang mga simusunod:

1.   May karapatang magmay-ari   tulad ng bahay, mga lupain, mga pagawaan, mga patananiman, ginto, pilak, at iba’t-ibang uri ng hayop gaya ng kalabaw, baka, at kamabing —maging siya man ay isang maybahay, ina, isang anak, o isang kapatid.

2.   Maykarapatang pumili ng mapangangasawa, tumutol sa lalaking ayaw niya, at humingi ng diborsiyo kapag ang pananatili sa piling ng kanyang asawa ay makapipinsala sa kanya. Ang mga ito ay ang mga karapatang para sa babae na ang katiyakan ay napagkaisahan ng mga pantas ng Islam.

3.   May  karapatang matuto ng lahat ng kanyang kailangan tulad ng kaalaman tungkol sa kanyang relihiyon, kaalaman tungkol sa pagsamba sa Kanya, mga tungkuling kailangan gampanan kalakip ng mga kagandahang-asal para rito, at mga pag-uugaling mahusay na kailangan niyang taglayin sa lahat ng sandali.

Sa Islam ay nag-utos ang Allah sa Qur’an: “Ang paghahanap ng karunungan ay tungkulin ng bawa’t Muslim.”

4.   Ang karapatang magbigay ng Sadaqah (kawanggawa) buhat sa kanyang ari-arian at gumugol buhat sa mga ito para sa kanyang sarili at para sa kanino man na kanyang naisin gaya ng asawa, anak, at mga magulang hanggang ang paggugol ay hindi humahantong sa pag-aaksaya. Ang pagbabawal sa pag-aksaya ay kapuwa para sa babae at lalaki.

5.   Ang karapatang gumawa ng huling habilin (testamento) na nagsasaad ng kanyang kagustuhang ipamana sa kanyang mga pamilya.

7.   Ang karapatang mag-suot na naisin niya. ngunit sa Islam ay may batayan na dapat sundin ng kababaihan. Maaari niyang isuot ang anumang maibigan niya gaya ng seda at ginto – kapuwa ipinagbawal sa mga kalalakihan – nguni’t hindi siya maaaring mag-alis ng damit at magsuot ng maikling salawal, damit na pampaligo, damit na maikli o walang manggas at iba pang kasuutang katulad ng mga ito kapag siya ay nasa mga lugar na pampubliko.

Hindi rin niya maaaring alisin ang belo sa kanyang ulo o ilantad ang kanyang leeg o dibdib maliban na lamang kung ang kanyang kapiling ay ang kanyang asawa lamang. Hindi rin siya dapat lumabas ng bahay na hindi suot ang Hijab.

8.   Maykarapatang magpaganda para sa asawa. Sa mga babaeng Muslima ay  maaari siyang gumamit ng pangguhit sa kilay o pilikmata (eye-liner), pulbos, o pangkulay sa labi (lipstick) kung gusto niya. Maaari siyang magsuot ng pinakamagara at pinakamagandang damit maliban sa mga damit na kilalang gamit ng mga hindi Muslimah o kilalang gamit ng mga babaeng nagbebenta ng aliw, hindi niya isusuot ang mga ito upang maiwasan na mapagkamalang siya ay kabilang sa kanila.

9.  May karapatan sa pagkain at inumin. Maiinom at makakain niya ang masarap at mabuti para sa kanya. Walang ipinagkaiba ang babae sa lalaki pagdating sa pagkain at inumin. Sa mga babaeng Muslim naman ay ang anumang ipinahihintulot ng Islam na pagkain at inumin ay kapuwa puwede sa lalaki at babae.

Marami pang karapatan ng kababaihan na magandang talakayin na nagpapatunay na mahalaga sila ating lipunan. 

Ang inyo pong Kaka Ali nagpapasalamat sa inyong pakikini at nag-anyaya muli sa susunod na kabanata n gating nakaka.. ditto pa rin sa ating programang buhay-buhay sa DXUP FM. 

(PLAY EXTRO-Gabay at Talakayang Pampamilya)

Noralyn: sa muli kami ay nag-anyaya sa sa iyo kaibigan sa ting segment na Gabay at Talakayang Pampamilya

Pagkakabuklod-buklod ng Mag-anak

(September 16, 2011-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang Buhay-buay sa segemtn na “Gabay at Talakayang Pampamilya” (8:00-9:00 A.M)   Host –Noralyn Bilual)

Host: “Kaugalian at Kultura ng mga Pilipino ay samut sari, ngunit may mga kaugalian tayo na dapat baguhin o linangin, at ilan dito ay siyang tatalakayin ng  ating segment writer na si Kaka Alih..  ang pag-uusapan natin ay itong Pagkakabuklod-buklod ng Mag-anak.

 (Play- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Kaka Alih: “Ang Lipunang Pilipino ay magkahalong lipunan multi cultural diversity.    Bagamat iisang    bansa ngunit  magkakahiwalay ang mga   lugar, dahil sa nahahati sa mahigit sa pitong -libong  pulo.      

Ang bansang Pilipinas  ay nahahati sa pagitan ng mga ibat-ibang pananampalataya may Kristiyano, Muslim, at iba pang pangkat ng paniniwala.

Nahahati din sa mga political boundaries,  sa pagitan ng mga nasa lungsod at sa mga nayon; mga tagabundok at tagapatag,

 Nahati hati din sa social at ethnic groups,   pagitan ng mga mayayaman at ng mga mahihirap, may mga Pilipino na makakanan (rightist) at makakaliwa (Leftist). Andiyan ang Ilokano, Bisaya, Maguiindanao, Meranaw, Iranun, Teduray at marami pang tribu, maging sa Luzon , Visayas at Mindanao.

Ang kultura ng mga Pilipino  o kalinangan ng Pilipinas ay pinaghalong impluwensya ng mga katutubong tradisyon at mga kultura ng mga unang mangangalakal at mananakop.

Ang papanakop ng mga Kastila sa Pilipinas, sa pamamahala ng Mehiko, na tumagal ng mahigit 350 taon, ay may malaking kontribusyon sa Kultura ng Pilipinas.  At of course hindi din pahuhuli ang Kano (US), ang mga Sakang (Japanese) bagamat ang Intsik ay hindi tayo sinakop ay  malaki naman ang ipinama na mga kaugalian, tulad ng mga paputok, na isa mga malaking negosyo kong mga mga kasayahan ng mga fiesta at  bagong taon.

Ang isa sa mga kaugalian at kultura na hanggang ngayon ay umiiral ay ang  pagkakabuklod-buklod ng mag-anak o pamilya, ngunit hindi natin alam kong saan ito nagmula, kong ito ay sadyang umusbong o nabuo na ng mga Pilipino o dahil nagkataon lamang? O dahil kinakailangan.

 Bakit kinakailangan?  Ganito yun kaibigan, dahil noong unang mga panahon o mag-pahanggang ngayon ay kailangan ang pagbuklod buklod o pagbubuo ng isang pamayanan bilang paghahanda o pagtatanggol sa kanilang angkan sa mga mananakop.

Ang mag-anak o pamilya  ang siyang pinakamaliit na yunit ng ating lipunan. Dito nagsisimula ang kaugalian, kultura, at pagpapahalaga ng isang tao.

Matibay ang pagkakabuklod-buklod ng pamilyang Pilipino. Labis ang pagpapahalaga natin sa pagsama-sama ng buong pamilya. Kahit may bago ng membro ng pamilya ang isang mag-anak, iginigiit pa rin ng magulang na patitirahin sa kanilang tahanan, ang mga anak na may pamilya,    gaano man kaliit ang bahay nila. Hanggat maaari ay ayaw ng mga magulang na malayo ang kanilang mga anak sa kanilang piling.

Ang mga Pilipino ay kadalasang malalapit sa kanilang mga anak at iba pang kamag-anak. Maraming mga Pilipino ang tumitira malapit sa kanilang mga kamag-anak, kahit pa sila ay may edad na o kaya naman ay may sarili na ring pamilya. Kadalasan ang isang bahay sa Pilipinas ay binubuo ng mahigit sa dalawang mag-anak. Sa mga lalawigan, ang mga nayon ay kadalasang binubuo ng iisang angkan, at halos lahat ay mag-kakakilala.

Ang ilan sa mga dahilan kong bakit nagbuklod-buklod ang mga mag-anak ay dahil sa ekonomiya.

Bakit natin ang ekonomiya? Ang ibang magulang kasi  ay sila ang bumubuhay sa kanilang mga anak kahit na may pamilya na. Kong bagong kasal  ang kanilang anak ay madalas ay sa kanila nakatira, na kadalasan ay hanggang katapusan ay hindi na bumubuklod…(LAUGHING)  at kong sakali man na magpatayo man ng bahay ang bagong pamilya ay malapit lang sa bahay dahil kong sakalit-sakali man na magkaproblema ang pamilya ay madali ang pagbibigay ng tulong. Yaong iba ay sa extension lamang gumagawa ng kanilang tirahan.

Kong minsan sa ilang membro ng pamilya ay iisa lang ang naghahanap buhay, kaya ang negatibong epekto at asahan mo ang hirap ng buhay na kanilang natatamasa.

Ang iba pang di magandang epekto nito ay may mga anak na namihasa na at nasanay  na nakadepende sa magulang. Ang anak ay din a natutong tumayo sa sarling paa, kaya naman kahit halos pagluluto ay di natutunan.

At nitong kasalukuyang panahon na may honorarium ang mga Barangay Official  o perang matatanggap  ay marami ang nagkainteres na maging leader, dahil sa may hanapbuhay,  Kaya asahan mo na ang nag-aagawan ng pamumuno sa mga kumunidad.  Kong  di man magkapatid ay malapit na magkakamag-anak, at kong minsan ay magkalaban ay mag-aasawa o dili kaya ay mag-ama o mag-ina ang naglalaban-laban sa isang position sa Barangay.

Pansamantala   hanggang dito na lang muna ang ibabahagi natin Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  sa Lunes…mas lalo nating paiigtingingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   sa ating segment na  Gabay at Talakayang Pampamilya …. Sa ating programang buhay buhay,  ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

“Give and take” dapat sa  magka-Partner

 (September 12, 2011- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay  ” (8:00-8:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host Noralyn Bilual)

Host/Noralyn:  “Sa pag-aasawa, mahalaga ang may “give and take” pagbibigayan, yaong  tinatawag nilang kaugalian na give and take, iyan ang dapat na umiral sa samahan ng mag-asawa.”

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:     Magandang umaga Kaka Alih, papaano ba ang pagbibigayan ng mag-asawa?

Kaka Alih:  Magandang umaga din Nor, Assallamu Alalikum warahamatulahiwabarakatuh.

Give and take, ito ang mahalaga bahagi na dapat gampanan ng   mag-asawa.  Kong mabubusog ka, kailangan mabusog din si Mrs… (PLAY LAUGHING). Don’t laugh Nor,  ipapaliwanag ko, at sa libo-libong madlang people na nakikinig, sa mga sandaling ito.

“Hindi ganoon,…. ganito, ang dapat.” (PLAY LAUGHING) Ang favorite line ni Mrs. At  ni Mr?  (PLAY LAUGHING) Pare , Mare makinig ka bago ka tumawa diyan, serious tayo sa usapan naito..

First of all, take note, sa mag-asawa, kailangan daw ng 90% na pagbibigay at sampung porsento lamang ng  pagtanggap.

Alam mo Nor, nabasa ko sa isang aklat, nakasulat sa  God’s Little Devotional Book for Couples, na  nakasaad na mayroong sampung (10) katanungan na maari nating itanong sa ating sarili,  para malaman natin kung isinasagawa nga natin ang pagbibigayan sa ating pagsasama bilang mag-aasawa.

You want to be   a great lover my friend?  If yes, listen,    Heto ibahahagi ko sa iyo, ang sampung katanungan  na maaaring makapabigay ng guide para maging maligaya, at hindi basta ligaya kundi  ligayang walang kapares? (PLAY LAUGHING)  What I mean  ay,  ang   hangad natin ay magkaroon  ng katuturan ang pagsasama ninyong mag-asawa:

1. Handa ka bang  ibigay ang katahimikan kung kailangan ng inyong  asawa ng maikling panahon ng katahimikan sa bahay?   Kaya Mrs. Kapag humihingi  ng ceasefire si  Mr  , dapat tigil ka na sa pag-sisigaw. PLAY LAUGHING) 

2. Handa ka bang  tanggapin kung pagsabihan ka ng inyong  asawa lalo na kung ito’y para sa ating ikabubuti? Yes, naman  matuto din tayo minsan,  na makinig,  hindi lang tayo ang palaging  nagsasalita,  kong baga sa valleyball,  hayaan mong ang partner mo naman ang magserve ng bola…Kapatid, Matuto din tayong makinig, hindi lang tayo ang palagi anbg nagasalita.

3. Handa bang ibigay sa iyong asawa ang buong pagtitiwala?  Huwag masyadong seloso my friend. Give him or her a space, hayaan naman siya minsan na makapamuhay binata?  At makapamuhay dalaga kong minsan. (PLAY LAUGHING)  What I  mean magtiwala tayo sa ating Mrs o Mr. Alam mo? sa Islam pinapayagan ang selos, ngunit yaong selos na hindi mo papayagan na maagaw ni Satanas saiyo ang iyong asawa,

4. Handa ka ang  tumanggap ng karagdagang gawain kapag nakikita nating pagod na ang iyong asawa? Minsan pare pagsilbihan mo  din ang iyong  Misses.. papahingahin din natin siya…minsan ikaw  naman ang maglaba, minsan ikaw   naman ang magluto.. minsan ikaw naman ang magtrabaho, mrs.. (PLAY LAUGHING).. ang sabi nga nila ang buhay parang gulong kong minsan nasa  ibaba kong minsan nasa itaas.   (PLAY LAUGHING) 

5. Handa ka bang  magbigay ng salitang makapagpapalakas o makapagpapaginhawa ng loob ng inyong asawa? Naulit mo naba ang sinabi mo noon na nanliligaw ka pa sa kanya: “mahal kita.. Iniibig kita…(PLAY LAUGHING)  yes, Matuto din tayong pasalamatan at purihin ang maliliit niyaNG accomplishment..huwag palaging pinupuna ay yaong kapalpakan niya..

6. Handa ka bang  magbigay ng panahon sa iyong  kabiyak, iyong bang kayo lang  dalawa  at walang istorbo? Yes, give time naman sa iyong Misses. Pare, maaga kayong matulog para makarami.. (PLAY LAUGHING)  estee… hindi…ang ibig kong sabihin ay  ipasyal mo din minsan kahit diyan lang sa inyong farm. 

7. Handa ka bang  magbigay sa iyong  asawa ng magagalang na salita tulad ng “please” at “thank you” my darling?    Tayan, .. pwede ba na .. siyempre may paglalambing…

8. Handa ka bang  tanggapin na itigil ang argumento at magpalamig muna ng ulo kapag kumukulo na ang damdamin ng bawat isa?  Pare, Umatras kong malakas ang kalaban, hindi karuwagan ang pansamantala pag-urong.. ay hindi pala giyera ito.. ang ibig kong sabihin.. dumistansiya muna habang galit pa ang isa… maniwala ka pare, mamimiss ka rin? (PLAY LAUGHING)

9. Handa  ka bang  magbigay ng salitang pagpupuri sa ating asawa? Yes … recognized the accomplishment ng inyong asawa.. kahit maliit lang iyan.. halimbawa nakapagluto siya ng ulam na paborito mo , magsabi ka naman “hmmm heto ang masarap na ulam”. Next na halimbawa,  kong naligo at mabango na ang inyong asawa, magsabi ka naman ng “Wow”.. (PLAY LAUGHING)  never mind ang susunod na sasabihin mo.. cut na …(PLAY LAUGHING) 

10. Handa ka bang  tumanggap ng kapintasan mula sa iyong asawa? Lalo ito ay  para sa ating ikabubuti?  Pag sinabi ng asawa mo na “hindi ka marunong..” eh tanggapin mo ba?, eh sa talagang hindi ka marunong tumanggap, papaano .. never mind.. (PLAY LAUGHING)   Basta ang iportante kong mag-criticize tayo ay constructive ika nga..

Kuwento ng isang kaibigang Pastor.

“May isang lalaking kararating lamang sa langit at halos wala siyang katigil-tigil sa pagsasabi daw kay San Pedro ng kaniyang pasasalamat dahil napunta siya sa napakagandang lugar. Nakiusap siya kay San Pedro kung maari niyang masilip ang impiyerno. Pumayag naman si San Pedro. Sa impiyerno, nakita niya ang isang mesa na ang haba ay kung hanggan saan matatanaw ng iyong mga mata. Punong-puno ng iba’t ibang uri ng masasarap na pagkain ito. Pero lahat ng nakapaligid sa mesa ay gutom na gutom at mga payat. Nagtanong ang lalaki kay San Pedro, “Bakit hindi sila kumakain?” Sumagot si San Pedro, “Kinakailangan silang kumuha ng pagkain sa pamamagitan lamang ng paggamit ng tinidor na may apat na piye ang haba. Biruin ninyo? napakahaba ng tinidor at walang makagawa na kumuha ng pagkain mula sa mesa para subuan ang kaniyang sarili. Kaya’t unti-unti silang namamatay.”

Nang bumalik na sila sa langit, nakita nang lalaki ang isang mesa na parehong-pareho ng nakita niya sa impiyerno! Iba’t ibang uri ng masasarap na pagkain ang nakalapag din dito. Pero ang mga taong nakapaligid sa mesang ito ay malulusog at masasaya. Nagsalita ang lalaki, “Ah, siguro ay mas maiikli ang kanilang tinidor dito sa langit kaya’t nakakain nilang mabuti ang mga nakahapag sa mesa.” “Hindi, pareho din ang sukat ng tinidor dito,” ang sagot ni San Pedro. Nagtatakang nagtanong ang lalaki “Kung gayon, bakit ang mga tao sa impyerno ay namamatay sa gutom habang ang mga tao dito sa langit ay malulusog at masasaya? Sumagot si San Pedro “ Dito sa langit, nagsusubuan at nagbibigayan ang bawat isa.”

Konting aral sa ating maikling kuwento, miinsan, nainggit tayo sa samahan ng ibang mag-aasawa na puno ng ligaya at lambingan. Naisip natin na wala silang problema. Sa totoo lang, ang bawat pagsasama ay may kani-kaniyang problemang hinaharap. Ang lahat ng mag-aasawa ay may dinaraanang panahon na hindi pagkakasunduan. Pero, naniniwala akong nasa atin pa rin ang solusyon. Kung nais nating maging malusog at maligaya ang ating pagsasama, kung nais natin na maging langit ang ating tahanan, magbigayan tayo n gating asawa.

O kayo kapatid bakit dininyo subukan  na  mag-asawa?.. subukan na ninyo.. mamayang gabi.. ehe este ngayon na.. heto ang inyong kapatid na si  Kaka Alih hanggang sa susunod na episode ng inyong Gabay at Talakayang Pampamilya …  sukran wasssalam.

Noralyn: thaths our very tatay dito  sa DXUP, Kaka Ali, muling abangan ang kanyang assign segment na Gabay at Talakayang Pampamilya at tinitiyak ko na maaaliw kayo at makakapulot ng aral.

(PLAY EXTRO - Gabay at Talakayang Pampamilya)

Pagpapalaki ng Anak

(September 9, 2011-Biyernes  - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay   (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Kapatid at kaibigan Papaano mo pinapalaki ang iyong mga anak?  Yan ang katanungan na sasagutin mo at sasagutin ni Kaka Ali sa ating segment na:

 (Play- Intro- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Kaka Alih: “Kapatid gusto ko lang ulitin ang tanong,  Papaano mo pinapalaki ang inyong mga anak?

Habang ikaw ay nag-iisip ng isasagot kapatid, narito ang  nai-prepared ko  na mga sagot sa mga tanong  mo, lalo na sa katulad mong napakabatang naging  magulang,  pwede rin itong gamitin ng anak sa kanyang magulang para matauhan para matuto, papaano kasi, tumandang magulang na walang alam sa pagpapamilya, pag-gawa lang pamilya ang alam.

(Play laughing).

1. Huwag mo siyang piliting maging katulad mo. Lahat tayo ay Nilikha ng Allah o Diyos, tayo ay binigyan ng talento, alalahanin na kahit ang kambal ay kong minsan ay magkaiba ng hilig.  Pwede mong isuggest sa anak mo ang gusto mong maging siya, ngunit huwag mong igiit o ipilit ito sa kanya.  Ang iyong tungkulin bilang magulang ay gabayan at itaguyod an gating mga anak, hindi para diktahan o pilitin siya. Maging maingat, palaging alalahanin na ang puno ng kawayan ay mababali kung pipilitin mong yumukod sa direksyon  na di niya hilig.

2. Tulungan mo siyang madiskubre ang kanyang mga abilidad at paunlarin ang mga ito. Magbigay ka ng panahon sa tabi ng iyong anak. Iwasang makapanood ng mga  bayolenteng pa- labas sa TV o laro sa computer. Presensya mo ang pinakamahalaga kong sakaling manonood ng TV at mag-computer, huwag pabayaan na manood na mag-isa. Kausapin mo siya. Obserbahan. Tulungan mo siyang magtagumpay sa mga hilig at hikayatin siyang maging malapit sa Allah o Diyos.

3. Iparanas mo sa kanya ang pag-ibig na walang hanggan. Mahalin mo ang iyong  mga anak, ayon sa kanilang kakayanan. Ang pagmamahal mo sa iyong anak ay hindi dapat nasusukat sa pamamagitan ng kanyang mga magagawa at hindi magagawa, hindi dahil sa kanyang pag-uugali, hitsura o tagumpay.

4. Bigyan mo siya ng proteksyon sa pamamagitan ng paglikha ng mga hangganan (boundaries) kung saan lamang siya matuwid na gagawa, kikilos, at maglalaro. Halimbawa, linawin mo sa kanya ang mabuting oras na siya ay nasa bahay at nasa sa labas. Matutuwa siyang malaman na ang iyong hangarin ay ang kanyang seguridad.

5. Tulungan mo siyang maabot ang kanyang mga pangarap. Tulungan mo siyang makagawa ng layunin, plano at mapa ng kanyang buhay upang malakaran niya ito ng maligaya at matagumpay. Ang iyong pagtulong sa kanya ay magsisilbing inspirasyon sa kanya. Huwag ipagkait sa anak mo ang iyong panahon, tulungan siya sa kanyang homework kong kinakailangan, bigyan ng oras ang mga school activities na kasama ang mga magulang.

6. Tulungan mo siyang maging maka-Diyos. Kong mga nanampalataya kayo sa Islam,  kong Muslim kayo yayain siyang isakatuparan ang limang beses na salah (pagsisimba) sa Masjeed  (lugar ng sambahan ng mga nanampalataya sa Islam). Kong sakaling Kristiyano naman kayo, tulungan mong makilala niya ang Panginoon at matututong sumunod sa Kanyang mga alituntunin, paunlarin ang kanyang karakter, maging mapagpakumbaba sa tagumpay, marunong umunawa sa kahinaan ng iba, mapagpatawad, hindi palaaway, at maging mahabagin at matulungin sa kapwa.

7. Ipakita o ipamulat  sa inyong anak ang tama. Kadalasan tayong mga magulang ang kanilang iniidolo, kaya dapat maging magandang ehemplo ka na magulang. Tumayo ka bilang isang mabuting huwaran para sa iyong anak. Mag-ingat ka sa iyong mga salita at mga kilos, huwag iparinig ang mga walang kuwentang mga salita. Igalang at mahalin mo ang kanyang ina pagkat dagdag na seguridad sa kanya ang pagkakaroon ng matatag na pagsasama ng kanyang mga magulang. Magiging malapit sa Diyos ang iyong anak kung ikaw mismo na kanyang ama ay malapit sa Diyos. Ganyan ang magbigay ng magandang halimbawa. 

Noralyn: Ameen.

Kaka Alih: Bweno itutuloy natin ang pagbibigay ng sermon  sa Lunes,    pansamantala   hanggang dito lang  muna ang presentasyon ngayong araw,     sa Lunes Muli kaming aabangan kasama si Sister Nor,   .. This is your    segment writer and producer.. at your service ….   Brother  Alih. Sukran and Wassallam.

Noralyn: Ameen,  maraming salamat  father Kaka Ali, talagang tatay ang dating ng ating segment writer at producer…si Kaka Alih, sa Lunes muling abangan ang kanayang segment na

Gabay at Talakayang Pampamilya.

(EXTRO)

Paano paligayahin ang babae?

(September 7,  2011-Miyerkules- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at talakayang  pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Tayong mga  babae ay may kanya-kanyang katangian, ugali, at papaano pagmamahal. Ang mga mag-asawa ay naghahangad na maging maligaya sa kanilang pag-sasama, subalit may mga mag-asawa na hindi mo masasabi na maligaya, bakit kaya? Papaano ba paliligayahin ang pagsasama ng mag-asawa? Ang ating segment writer at producer si  Kaka Alih, anag kanyang inihanda, heto na: ‘papaano paligayahin ang babae..?” 

(PLAY INTRO- Gabay at talakayang  pampamilya).

Host/Noralyn: “Magandang umaga Kaka alih, gustong gusto ko ng marinig ang inihanda mo, dahil papaano kami maging maligaya sa piling ng aming asawa.. Kaka alih, go na!

Kaka: “ Relaks lang Noralyn, Tanong – Paano ba  paligayahin ang babae? Papaano nga ba..? (STINGER NA TAWA)

Ang  bawat babae ay may kanya kanyang katangian, ugali, at pagmamahal. Dito natin sila

nakikilala, dito rin natin sila minamahal, minsan naibibigay natin ang gusto nila minsan naman eh hinde. Sa isang daang ginawa mong mabuti sa kanila sa isang kapalpakan bura lahat iyon.” Ang tanong:  Paano ba natin sila mapapaligaya?

Mapapaligaya ba ang babae sa pamamagitan ng pagbibigay  ng mga bagay na nais nila?

“Sa pag-papadama sa kanila ng Pagmamahal, ssagot sa akin ng isang relihiyosong kaibigan…..  “pero  alam natin na hindi tayo perpekto para maibigay ito lahat”

“Ah para sa akin Kaka, Sex?” sabi ng nagbibinata na estudyante.  

Sabi ni Pare: “Siguro hindi naman Kaka, hindi LANG SA  sex lang pwede magpaligaya, ang tao diba? (aywan ko)  

Kung hahanapin natin ang babae dahil  sa nais nila.. na dapat maibigay ang gusto niya, eh baka hindi natin Makita    ang babae, na pwede mong mapaligaya.

May tanong dito: “Anong klaseng bagay, ang makapagpapaligaya sa babae?  Ang ….pagmamahal ba?, ang material ba? ,  ano pa ang magpapaligaya sa iyo babae?   Palagay mo kaibigan?.. alam mo ba?

Mahirap isipin di ba? … kaya minsan hindi nating magawang iwasang masaktan sila dahil hindi natin maibigay ang talagang nais nila. Dahil maski silang mga babe hindi nila alam ang kanilang gusto.

Totoo di ba mga babae? sagot! Ikaw kilala mo ba ang sarili mo?,  Kung hindi huwag mong sagutin baka hindi tama sa damdamin mo mapahiya ka sa sarili mo. Sa mga taong nakakaintindi dyan pwede kayong sumagot.. para sa susunod na episode……   

Pero ako marami na akong nakalap na sagot.. heto ang ilan sa na lista ko…kaya lista na kayo.. o text na rin>

Sagot ni Kumare #1: “Pare alam mo  Ang babae  just wanted to be loved unconditionally by men at yun ang makapagpapaligaya sa amin, yung walang lokohan at wag nyo kaming sasaktan”.

Kumpare # 1: “Sa akin pare? … basta be true to yourself, ipakita mo sa kanya na totoong ikaw… huwag mong   pilitin sarili mo gawin ang mga bagay na di mo kayang gawin.”

Tama ka pare, may mga tao talaga na mataas ang expectation at kung ganun sila wag mo ilagay sarili mo sa palad nila at kung di ka nila matanggap sa pagiging ikaw, hindi sila ang babae para sa iyo, they are not worthy to be with you…..Be true lang sa iyong sarili.. kong di ka niya matanggap, so be it…hindi siya ang soul mate…  

Kumpare # 2: “Para sa akin, pare,  simple lang naman magmahal ng mga babe. Pinakamaganda nyan ay ipakita mo lang naman yung tunay mong pagkatao tapos  yung tunay mong bad na ugali para matantya ng bawat isa sa inyo kung kakayanin nyo ba… if acceptable then everything will just come naturally…!!! Mas sweet na ang pagsasamahan…di ba? . (style mo bulok.. hahahaha)

Para naman sa akin Mare,,, ganito ang aking konsepto… actually, mahirap ngang intindihin minsan ang mga babae.. minsan kasi mahirap sa amin na sabihin sa inyo yung nararamdaman namin… sometimes… pero ganun din naman kayo.. di nyo nga lang   pansin..may similar lang babae at lalaki..

 “The only thing that would make girls happy is that we want to be loved, accept for what we are… feel that we are important and of course… the security… no material thing can replace.” (pa-English Englih ka pa)

O ikaw naman Pare?

Alam mo pare,  hindi naman kasi mahirap paligayahin ang mga babae… (sige, tuloy tuloy, iyan ang gusto… ) Alam mo pare…kaunting patawa…konting bola…konting akrobatiks jan…okay na. “deep inside” masaya na talaga sila. lalo na pag mahal nya talaga ang lalake, … kaso….  siyempre nature ng mga babae ang magtago ng emotions. ito ung tinatawag na “pagpapakipot”.

(STINGER TAWA)

 Yes alam mo ito, dahil turo sa amin ng nanay namin iyan! madali lang daw talaga…… kaso hindi madaling malaman ang nagpapasaya sa mga ito. at bakit hindi madaling nalalaman at bakit madalas nilang sabihin na hindi nila alam? dahil maraming babae ang hindi dinadaan sa salita ang tunay nilang nararamdaman. minsan umaasa na lang sila na sana dumating sa point na maging “sensitive” enough ang mga lalake para maintindihan niya ito. parte rin ang pabago bago na mood ng mga babae at ang unpredictable ng mga ito.

Sabi nga nila, let’s not only look on one side of the coin. a relationship is a two way street. Bakit naman marami sa mga lalake, pag matagal na ang relationship eh nagbabago ng ugali?

Kaya paghandaan mo, ang panahon na iyon na magbabago ang partner, at dito dapat mong intindihin, kong tiis at adjust… magbabago din iyan.. lalo mong pag-ibayuhin ang iyong pagpapakita ng iyong wagas na pagmamahal…manalangin ka ng madalas sa Diyos….

Ano yan?…. di ba may kasabihan tayong mga Pilipino na: walang matimtimang birher sa matiyagang manalangin.. pero pare ang problema di nasiya birhen… ay tange… paaalm na ako baka pati ako mai-love…Kaka Ali po ang inyong nakaka.. gigil… hanggang sa muli nating pagniniig…

(STINGER NA TAWA)

Bakit Ang Mga Magulang ay Ayaw ng Maagang Pag-asawa ng Kanilang Anak?

(September 1, 2011 Huwebes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Resposnible Parenthood”. Host –Noralyn Bilual)

Host:   “Hanggat maari ayaw ng mga magulang na ang kanilang mga anak ay mag-asawa ng maaga. Oo nga no? Bakit ba ang mga magulang   ayaw na mag-asawa  ng maaga ang kanilang anak?  Iyan ang sasagutin ni  Kaka Ali sa ating segment

 (PARENTHOOD- INTRO)

Host :  Good morning Kaka. Pabor ka ba  sa maagang pag-aasawa?

Kaka Ali:  “Ako? Pabor sa maagang pag-aasawa? Kong ako ang ikakasal yes na yes…Nor .(LAUGHING)

Host:  Ano? Kaka pabor ka? Akala ko experience magulang ka na, please Explain

para hindi malabo…

Kaka Alih: Mamaya na kong bakit, kasi ang issue dito ay magulang. Alam mo Nancy ang mga magulang na tulad mo, tulad ko, Hanggat maari ayaw natin an gating   mga anak ay mag-asawa ng maaga.

Host: Bakit ba Kaka ipaliwanag  mo sa madlang nakikinig ngayon umaga, bakit  mga magulang ayaw nilang mag-asawa ng maaaga ang mga anak nila.

Kaka Ali: “Wala  na akong mauutusan” …(LAUGHING)  heto ang sagot ng isang magulang na hindi pinapag-aral ang anak.

Pero heto ang isang Nanay na nainterview ko: “Payag akong makapag-asawa ang mga anak ko, provide    makatapos na sila sa pag-aaral”. Tama! Aral mo bago makapagpamilya.. Dahil bilang mga magulang alam nila ang hirap at sakripisyo ng pagpapamilya at pagkakaroon ng mga anak.  Alam nila o sadyang naranasan nila   ang bunga ng maagang pag-aasawa.  Ikaw kaibigan pabor ka ba  sa maagang pag-aasawa?

Balikan ko lang ang tanong ni Nancy, ang tanong  ay kong pabor ba daw akong mag-asawa ng maaga. Ang sagot ko ay pabor ako…. kong ako ang ikakasal. …(LAUGHING) Ang problema, pwede pa ba akong bumalik sa pagkabata?

Ang sarap yata  noon …(LAUGHING) ayaw mo ba ng masarap? Halos lahat gusto ng masarap pero ako ay naniniwala na walang gusto ng hirap, alam ko din na ang gusto natin ay pawing ligaya at sarap. …(LAUGHING)

Alam mo Nor,, ang ating mga kabataan sa ngayon ay iilan lamang  ang  nakakaalam sa tunay na  layunin kong bakit tayo  nag-aasawa.

Mga anak makinig kayo, ang sabi ni Father: “…ang pag-aasawa ay sagrado, hindi bahay-bahayan.”

Karamihan sa mga murang edad tulad ko noon, limampung taon na ang nakakaaraan, …(LAUGHING) ay sex lamang ang unang hangad kong bakit nag-asawa ng maaga, hindi ang pagpapamilya. …(LAUGHING)

No joke Nor, karamihan sa mga kabataan ay mahina ang “resistansya” sa paglaban sa udyok ng tawag ng kalikasan o yaong tinatawag nilang “sex”. Ang iniisip nila ay ang dulot na sandaling ligaya, Hindi pa halos  malirip sa murang isipan  ang maaring idudulot ng maagang pag-aasawa o bata pa ay nag-kakapamilya na.

Host:   Bakit Kaka Ali ano ba ang negatibong epekto ng maaga o bata pa ay nag-aasawa na?

Kaka Alih:  Negatibo? Akala ko ang gusto mong malaman ay ang positive effect. (LAUGHING)..

Noon kasi may mga magulang na maaga nilang pag-aasawahin ang anak, para daw may apo na sila …(LAUGHING).. sabi nila: bago man ako bawian ng buhay, makita ko ang apo ko, kaya anak mag-asawa ka na. …(LAUGHING)..

Buweno heto na ang research ni Kaka Ali,  sa bunga o epekto  ng maaagang pag-aasawa o bata pa ay nagkakapamilya  na.

Una, pag bata pa ang babae ay nag-asawa na at natural magbubuntis at pag nagbuntis, siyempre manganganak, dahil ditto maaring hindi pa kayanin ng kanyang kalusugan ang dulot ng panganganak lalo pa at maraming dugo ang mawawala sa kanya, at maari niya itong ikamatay, o di man ikamatay ay manghihina na ang kanyang katawan, na sanhi na madali siyang kapitan ng sakit.

Pangalawa na nalaman ko, pag bata pa pareho ang mag-asawa, madalas ang kanilang pag-aaway at pagtatalo dahil na rin sa kanilang ugaling bata pa, akala kasi ni babae at ni lalaki  ay bahay-bahayan lang. 

Ting /Adi !!may kasabihan tayo na ang pag-aasawa ay hindi kanin na isusubo na pag ikaw ay napaso ay pwede mong iluwa. …(LAUGHING)

Heto pa ang negatibong epekto ng maagang pag-aasawa. Magiging kawawa ang mga magulang, ng mga anak na maagang nag-aasawa,  dahil natural na sa kanila pa rin pipisan o makikitira ang mag-asawa dahil kapuwa, walang pang hanap-buhay.

Kaya naman Ting, Bai, Awi, Adi, Inday, Dong, maawa ka kay nanay at tatay, magtapos ka muna ng pag-aaral bago mag-asawa.

Kung mag-kakaanak agad, (Ay ano?.. di lang masisira ang figure oy) Hirap ang daranasin.mo Day!  Ikaw na ang mag-lalaba, ikaw na ang magluluto, ikaw na ang maghahanap ng inyong kabuhayan, lahat-lahat kayo na dahil isang pamilya na kayo at  hindi lang kayo  ang mahihirapan kundi pati mga anak ninyo, wala silang kakainin. Papaano sila mag-aaral?. Hindi maibigay ang pangangailangan ng mga bata dahil hirap sa buhay.

Sabagay Nor, sa kabilang banda, may maganda rin namang bunga ang maagang pag-aasawa,  dahil parang makakasabayan lang nila ang paglaki ng kanilang anak, para ka na rin may kapatid, na bunso …(LAUGHING)

Bweno hanggang dito na lamang ang  talakayan at mag-aasawa na ako .. …(LAUGHING) ano ba ito, nagkamali-mali na tayo.. mga kapatid bago natin wakasan ang segment na ito ay   mag-iiwan muna ako ng mensahe sa mga magulang na tulad ko:

“Mga kapatid na magulang huwag pabayaan ang inyong mga anak, ilayo sila sa tukso, sa tawag ng laman, gabayan sila ng tamang landas, ituro sa kanila ang tamang sex education, iparamdam sa kanila ang tunay na pagmamahal ng magulang. Bigyan ng inyong panahon ang inyong mga anak, hindi yaong pawang trabaho lamang.”

Sukran o maraming salamat, kapatid sa konting oras na ibinahagi mo sa pakikinig sa ating programang buhay-buhay,  wasallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Host: Maraming  salamat Kaka , sa very informative at nakakaaliw na presentation, Kapatid abangan ang susunod na segment, n gating responsible parenthood.

Magandang kaugalian sa pakikipag-usap sa kapuwa

(August 19, 2011-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Hostl/Nancy: “Ang  pakikipag-usap sa ating kapuwa ang pinaka-magandang ugnayan, ng tao sa kanyang kapuwa tao, subalit minsan ito  din  ang dahilan kong bakit may mga gulo o away, ang magkakamag-anak, magkakaibigan.  Pakinggan ang ibabahagi ni Kaka Ali ngayong umaga, namay pamagat na Magandang kaugalian sa pakikipag-usap sa kapuwa.

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: “Good morning Nancy, oh tila hindi ka nakikinig sa usapan natin, wala ka bang ganang makinig? (LAUGHING)

Hostl/Nancy: Oh no,!  I am listening, very attentively, good morning Kaka, alam mo  tense lang ako, basta kayo na ang magpreresent…  (LAUGHING).

Kaka Alih: Tense?  Hayun, tense ng  isang dahilan  kong bakit hindi tayo maka-concentrete kong minsan sa ating kausap. At oras na na  hindi ka makaconcenrete sa sinasabi  ng inyong kausap, posibleng   mag-iiba ang pagkakaintindi mo sa mga sinasabi  ng  inyong kausap.

Alam mo Nancy, ang pakikipag-usap sa kapuwa ay mabibilang sa sining o art.  

Ang sining ay ang pagsasagawa ng maayos na gawain, kaya naman ang pakikipag-usap ay itinuturing na isang sining.   

Ang pagkikipag-usap ng isang tao sa kanyang kapuwa ay dapat na madaling maunawaan at nakapagbibigay din ng aral.  Samakatuwid, dapat ang pagsasagawa   ng pakikipag-usap sa kapuwa ay kailangang maayos, mayroong buhay at hindi nakakabagot sa pandinig ng inyong kausap.

Natural lang naman sa isang tao ang pakikipag-usap sa kanyang kapuwa, kakilala man o hindi.

 Ang pakikipag-usap ay magagamit sa ibat-ibang layunin. Magagamit ito sa iyong pagtatalumpati, pagdedebate, pagbibigay ng pahayag, saloobin damdamin,at instrumento din sa matagumpay na pagtuturo upang malaman ang mga kamalian at wastong pananalita.

Minsan may mga taong mahusay na kausap at may mga tao ding walang talento, salita ng salita wala namang kalaman-laman ang sinasabi at kung minsan ay nawawala na sa paksang pinag-uusapan. Sa ganitong klaseng kausap kailangan ang pang-unawa, maging maingat at gumawa ng paraan na maibalik o  maituwid ang inyong pinag-uusapan, o baka saan  na mapunta ang inyong pinag-uusapan. (LAUGHING)

Kinakailangan palaging  mahalaga ang paksa sa pakikipag-uusap, kailangan makuha mo ang atensiyon ng iyong kausap at kailangan kawili-wili ang mga paksa na inyong pinag-uusapan.

Nancy: Papaano Kaka Ali?  

Kaka Ali: Papaano? Para maiwasan ito, kailangan mo ng pagsasanay at pananaliksik, pagbabasa pagkatapos practice,  my friend. Ito  ang kailangan mo upang magkaroon ka ng kasanayan sa pagsasalita para sa pakikipag-usap sa inyong kapuwa, o baka magamit mo pa sa pakikipag-usap sa ibang nilikha ((LAUGHING).

Sa mga Bangsamoro may mga itinuturo noon  bakit noon? Dahil tila baga hindi natin napapansin   sa ngayon.

Buweno magbibigay ako ng  ilan sa mga magagandang kaugalian nila sa pakikipag-usap na kanilang itinuturo sa kanilang mga anak, pakinggan mo at baka may mapakinabangan ditto.

ü  Sanayin daw ang iyong sarili  sa pakikinig,  kaysa ikaw ang salita ng salita;

ü  Pag-isipan ng maigi ang mga sasabihin at iwasan sabihin ang hindi mo naman alam;

ü  Huwag itaas ang tono ng inyong boses, makipag-usap ng malumanay, kaaya-aya o yaong tamang tama na maririnig ng iyong kausaap;

ü  Huwag putulin ang sinasabi ng iyong kapuwa habang siya ay nagsasalita, hayaan matapos ang kanyang gustong ipaliwanag;

ü  Iwasan na masabi ang kanyang kamalian at kong sakaling hindi maiiwasan na dapat na ituwid ang sinasabi nito ay gawin sa isang matalinong pamamaraan;

ü  Hanggat maaari paunahin mo siyang magbigay ng kanyang gustong pag-usapan, kong sakaling kinakailangan na ikaw ang mauna ay sikapin na magugustuhan niya;

ü  Huwag ipilit ang tamang alam mo, bigyan din siya ng panahon na makasali siya sa mga paliwanag mo;

ü  Iwasan ang paglibak sa kapuwa, dahil maaaring magduda siya sa iyong pagkatao;

ü  Kong una pa ninyong pagkakakilala, iwasan na mapuri mo ang iyong sarili, baka mapagkalamalan kang mapagmalaki o hambog;

ü  Kinakailangan ang magamit na salita o lengguwahe ay alam ng kausap mo, huwag kang English ng English na pareho naman kayong T’duray, na ditto din pawang lumaki sa Upi.

ü  Huwag magbanggit  ng mga personal na bagay sa loob ng inyong tahanan,lalo na tungkol sa ginagawa ninyong mag-asawa (LAUGHING) kahit na ang kausap mo ay matagal ng kilala, dahil ipinagbabawal ng Islam ang pagbubunyag sa ginagawa ninyong mag-asawa.

Pansamantala   hanggang dito na lang muna ang ibabahagi natin Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  sa Lunes …mas lalo nating paiigtingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   sa ating segment na  nakaka…. Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Barangay Nuro, Nag-donate  ng mga Sports supplies sa NCES

Balita ni Alih S. Anso

Nuro, Upi (Agosto 15)…Nagdonate  ng mga gamit sa sports ang local na pamahalaan ng Barangay Nuro, sa Nuro Central Elementary School (NCES)    na mula sa 10% budget ng Barangay Sanggunian Kabataan.

Masayang tinanggap ni Abel Ersando principal ng NCES, ang ibat-ibang gamit na inihatid ni  Punong Barangay Jerry Pangcog, kasama si  Barangay Kagawad Bai  Noraid  Labungan.

Kabilang ang 4 pcs basketball, 1pc soccer ball,  4pcs volleyball, 4pcs badminton, 8pcs softball gloves, 2pcs table tennis, at 4pcs Lawn Tennis,

Sa panahon ni Michael Baby Datu Sinsuat ay namigay din ang Barangay Nuro ng mga gamit sa sports sa nasabing paaralan.

Nagbigay ng P15,000 na na halaga ng gamut ang LGU Barangay Nuro.  

Samantala sinimulan na rin  ang paglalagay ng tiles sa stage ng nasabing paaralan. Ang  pondo na P121,000.00 ay mula pa rin sa budget ng Barangay Nuro.

Ibat-ibang Anyo ng  Diskriminasyon

 (August 18, 2011 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Nancy Lawan)

Host/Nancy:   Ang palaging sinasabi ng iba,  pag   hindi  napagbigyan o nabigyan ng pansin dahil sa kanyang  kahinaan o pagiging kakaiba nito sa iba  ay sasabihin na “discriminate nila ako”. Tama ba ang ganitong pananaw?  Next na   tanong: “alam mo ba ang kahulugan  ng diskriminasyon?”  Para sa kasagutan ng mga tanong, samahan kami ni    Kaka Ali   sa ating segment na nakaka dahil ang tatalakayin niya ngayon umaga ay ibat-ibang anyo ng diskriminasyon.

(Play- Intro-Nakaka)

Host/Nancy:  Magandang umaga, Kaka Ali. 

Kaka Ali:   Magandang umaga Nancy. Assallamu alaikum WW.   

At  ayon sa Wikipedia ganito ang definition ng discrimination : “To treat one particular group of people less favorably than others because of their race, color, nationality, or ethnic or national origin.”

Ang ibig sabihin ay ang hindi pantay na pagtingin sa karapatan, lahi, kulay, o kultura nang isang tao.

Alam ba ninyo na may batas sa Britanya na kinikilala ang dalawang uri ng diskriminasyon? The law in Britain recognizes two kinds of discrimination: direct and indirect. Ito ang  tinatawag nilang:

Direct discrimination occurs when a ‘protected characteristic’ such as race, colour, nationality, or ethnic or national origin is used as an explicit reason for discriminating.

Ang ibig sabihin nito, ang Direktang diskriminasyon ay nangyayari kapag ang isang ‘protektadong katangian’ gaya ng lahi, kulay, nasyonalidad, o etniko o bayang pinanggalingan ay nagamit na bilang isang malinaw na dahilan para sa nakikitang kaibahan.

Indirect discrimination occurs when there are provisions, criteria or practices operating, which have the effect of discriminating against certain groups of people, by putting them at a disadvantage compared with others, and which cannot be justified as proportionate.

Ang hindi direktang  diskriminasyon ay nangyayari kapag may mga batas, pamantayan o kung saan ay mayroon ng epektong nakikita ang kaibahan laban sa ilang mga grupo ng tao, sa pamamagitan ng paglagay sa kanila bilang dehado kumpara sa iba, at kung saan ay hindi maaaring Pantay bilang katimbang.

Ang  halimbawa nito ay,   sa mga paaralan o o sa opisina, ang mga estudyante o kawaniay  pare-parehong code  o design ng damit.  Na sa ibang tribu o relihiyon ay   maaring hindi katanggap tanggap ang ganoon na design. 

Ang mga design ng damit Muslim ay mahaba ang manggas o sleeves, at dapat ay nakacover o natatakpan ang kanilang  buhok. Kong titingnan mo ang ganito ay masasabi natin hindi uniporme, dahil maiiba ang kanilang design di ba?

Mga tauhan sa isang tindahan sa cofffeshop  ay  kailangan magsuot ng unipormeng palda, ngunit ang isang Asian manggagawa babae tumanggi para sa relihiyosong dahilan.  Ang ganitong kaso ay nangyari subalit nananlo sa   hukuman napag-alaman na  ang shop ay  nagkasala ng hindi direktang diskriminasyon, dahil ang isang malaking bilang ng mga Asian kababaihan ay hindi magagawang sumunod sa mga ganitong patakaran dahil nga sa kanilang relihiyong pinaniniwalaan.

Ang isa pang diskrimisyon ay  ang tinatawag na racial discrimination?

Ang racial discrimination ay tungkol sa hindi pagtrato nang maayos sa mga tao dahil sa kanilang lahi. Ang racial discrimination ay ano mang kilos, sadya man o hindi, na magpapailalim sa isang indibidwal dahil sa kanyang lahi. Mayroong ding dalawang uri ng racial discrimination: Tuwiran at di Tuwiran na Diskriminasyon.

Napansin ba ninyo ang napansin  ko? Napansin  mo ba Nancy?

Nancy: Ang alin Kaka?

Kaka Alih:  Madalas na kapag napag-uusapan ang diskriminasyon, lahi kaagad ang unang pumapasok sa ating isip: itim kontra puti; oriental kontra kanluran. Minsan nariyan din ang estado sa buhay, ang taas ng pinag-aralan, pati na ang eskwelahang pinapasukan. Siyempre pa, hindi rin pahuhuli ang itsura: maganda kontra pangit, matangkad kontra pandak, at mataba kontra payat.

Subalit may nabasa ako sa internet, medyo tumaas ang kaliwa kong kilay. Bakit?  Sa isang bansa  di natin tutukuyin, (bilang pangangalaga ng kanilang dignidad)  ang mga bata, madalas na hindi natin maiiwasan ang tuksuhan ng mga ito sa eskwelahan.   Isang labinlimang taong gulang na mag-aaral na sobra-sobra ang timbang ang madalas na tampulan ng tukso. Pero imbes na pagbawalan ng mga guro at administrador ng eskwelahan ang mga lokong estudyanteng nanunukso, minabuti pa nilang paalisin o i-kickout ang kawawang matabang estudyante.

Kung makapagrason ang mga ito, tila wala silang pinag-aralan. Napakabaluktot ng rason nila na para wala ng tuksuhin ang mga bata, nararapat lamang na alisin ang pinanggagalingan ng tukso. Imbes na makisimpatiya sa matabang mag-aaral at ituro ang tamang pakikipagkapwa-tao sa mga alaskador na estudyante, alam ba ninyo na tila  naging pasimuno pa ang paaralang iyon?   Paano matututo ng wastong ugali ang mga nasasakupan ng mga ito kung mismong sila’y mapangmata?

Alam mo  Nancy  ngayon lang ako nakarinig ng ganoon. Ikaw Nancy, may narinig ka?

Nancy: Wala pa  Kaka.

Kaka Alih: Tama ka Nancy, kabaligtaran ng kuwento ang nangyayari dito sa atin,  kasi ang pinatatalsik sa mga eskwelahan ay ang mga basagulero, walang hilig sa pag-aaral, o yung mga nahuhuling gumagawa ng ka-imoralan at siyempre, kagaguhan. Pero sa  bansang sinabi natin ay  iba ang trip nila. Mabuti na lang, swerte tayo dahil  ipinanganak tayo dito sa Upi, dito sa Pilipinas dahil kahit paano, karamihan sa mga Pilipino’y marunong din namang makipagkapwa-tao.

Nancy: Tama!

Kaka Alih: Talagang tama ka Nancy, tuloy tayo.

Dito naman tayo sa Diskriminasyon sa Paniniwala.

Ayon sa isang blogger na nagpapakilala ng Voyager:  “Wala sa relihiyon yan kundi nasa tao.. siguro nga isa sa malaking factor kung bakit hindi maganda ang pagkakakilala ng ating mga kababayan sa pinas tungkol sa muslim dahil narin sa media at sa nakikita nila minsan sa ugali ng mga ito lalo na sa Quiapo, mga   madumi ang paligid nagtitinda ng pirated. Mali rin kasi minsan ang mga nagbabalita sa dyaryo, telebisyon at radyo na pag may Muslim na gumawa ng masama ang tag ng headline ay “muslim pumatay, nahuli sa ganon, etc.etc., pero bakit pag ibang relihiyon ang gumawa di nila masabing: INC nakapatay, Protestante nanghalay, Kristiyano nandukot.. napaka unfair diba?.. isa yan sa dapat pakaingatan ng mga gumagawa ng mga balita na ganyan.. dapat minsan iexplore nila ang paligid nila kung bakit nagiging masama ang isang tao at di dapat unang tinitignan kung ano ang paniniwalang kinaaniban niya.”

Sigoro may friend Voyager, nasasabi nila yun dahil hindi nila alam ang ibig sabihin ng Muslim. Kong alam nila na ang sinasabing Muslim ay tribu o nationality ay hindi  nila gagamitin  ang term na  Muslim. Kong alam nila na ang ibig sabihin ng Muslim ay naniniwala sa Allah, Believer in English, ay hindi nila ito sasabihin. Kong alam lang sana nila na pagka-Muslim ay hindi dahil ikaw ay isang Maguindanaon, Iranun, Meranaw, kundi dahil ang relihiyon mo ay Islam ay hindi nila ito  sasabihin na Muslim.

“Hindi din Kaka ang mga taong iyan ay talagang nananadya, nagtapos ng kurso ng  law, isang tumanda ng membro ng media, hindi  pa niya alam ang ibig sabihin ng  Muslim?” ito ang hinanakit na sabi ni Bapa Rakman.

Na.. nana nampamba !..  Bapa Rakman, ang ganyan mga tao ang mahirap paliwanagan, kasi intentional na yan, naghahanap lang yan ng butas para siraan ang mga taong ayaw niya.

Kong minsan din daw may mga diskriminasyon sa membro ng pamilya o sa grupo. Halimbawa, sa kainan, sasabihin mo: “mamaya na kayo kumain, total hindi kayo bisita”. Sagot ni Tasyo, “bakit maam bisita lang ba ang nagugutom ako din” (LAUGHING) Tama ! ka Tasyo, kaya lang sabi ni Leny, pairalin mo naman ang hospitality, naaku Tasyo nawawalan  ka na ng  mabuting pakikitungo sa inyong panauhin, ugaling Pinoy ang “pagadiadi kano bo” (sa Iranun) give way.

Kong minsan ang salitang diskriminasyon ay naabuso din, kailan?

Ang iba ay ginagawa itong excuse upang makaganti, makapanlait, upang makakuha ng pansin, upang kaawaan.

Kong minsan nagkakaroon ng diskriminasyon dahil ang taong nasa kapangyarihan o kakayahan ay galit sa tao. Hindi  na niya ito bibigyan ng pantay na trato dahil  galit nga siya doon. At ito ang madalas na  dahilan kong bakit mga  diskriminasyon, dahil sa galit, inis, pagmamalaki, at higit sa lahat, dahil sa kakulangan ng pananampalataya at paniniwala sa Poong Lumikha o Allah.

Panahon na para tayo matakot sa parusang tatanggapin natin mula sa Lumikha kapag pinairral natin ang diskriminasyon na  wala sa lugar. Ang bawat tao ay may karapatan sa kanyang kapuwa, subalit karapatan mo man ito, ay ilagay mo pa rin sa perpektiba o  pag-angkin.

Ito  ang inyong kapatid na si Kaka Alih, sama-sama at tulong-tulong tayong paunlarin ang ating bayan ng Upi. Sukran .. Wassallam.

Janalene A. Navidad, Itinanghal na Mutya ng UAS 2011! 

(Balita ni Nancy L. Lawan)   

Nuro, Upi (August 18, 2011)….Hakot award ang itinanghal na Mutya ng UAS 2011 na si Janalene A. Navidad sa ginanap na Search for Mutya ng UAS 2011, na isinagawa sa Upi, Municipal Gymnasium.  

Nakuha din nito ang Minor Awards na Best in Casual Wear, Best in Sexy Shorts, Wittiest Candidate, Best in Talent Presentation,at Best in Gown.

Sa Major Awards naman 4th runner-up si Scenley May Martinez at Miss Photogenic, 3rd runner-up si Dessah Bansil at Miss Congeniality, 2nd runner-up si Darriane Pearl Esteban, 1st runner-up si Anna liza Alquizalas at Best in Production Attire.

Nagsilbi namang mga hurado sina Engr. Edenson T. Sawac, Loren Joy O. Garcia RN, Vincent Regin R. Gamino RN, Clinton John Colcol MPA at Sheila P. Censon CPA bilang chairman

Ang Search for Mutya ng UAS 2011 ay taunang aktibidad ng Upi Agricultural School-Provincial Technical Institute of Agriculture (UAS-PTIA)  na  bahagi ng 92nd Foundation Anniversary.

Hindi  ako nagresign, misquoted  lang ako-Mayor  Piang    

Balita ni Alih S. Anso 

Nuro, Upi (August 17)…. “Hindi ako nagresign sa peace panel” ito ang nilinaw ni mayor Ramon A Piang Sr, member ng GPH  peace panel na nakikipag-usap  kapayapaan sa Moro Islamic Liberation Front (MILF) .  

Naibalita kahapon sa community  radio DXUP FM na  naghain na ng kanyang resignation letter si  Upi Mayor Ramon A. Piang Sr. bilang membro ng GPH-MILF  Peace Talk Panel,

Ang  naibalitang  resignation  ay narinig ng mga  DXUP FM reporters sa  flag ceremony ng LGU Upi   LGU officials at employes ng Upi, at hinihintay lang di umano ang feedback  ng OPAPP.

Sa interview ng DXUP FM kay Mayor Piang ngayon hapon, kanyang sinabi na:  “Gusto kong linawin, sigoro namis-interpret lang ang aking sinabi, gawa ng anunsiyo sa harap ng mga empleyado sa bayan ng Upi, noong   Lunes ng umaga, ang akin naman ay ganito ang sinasabi ko,  sa mga empleyado, humihingi ako  ng paumanhin dahil  sa loob ng ilang  Linggo ay bibihira ako nakakapasok sa opisina, dahil medyo tinutukan natin ang update, ng GPH panel   sa goberno sa MILF , ang sabi ko  sa mga empleyado na humihingi ako ng paumanhin, sabi ko,  medyo busy ako sa panel kaya bihira ako nakakapunta sa inyo, but ganoon pa  man ay ginagampanan ko ang obligation bilang alkalde ng bayan.”

Pinaliwang ni Mayor Piang na kong talagang hindi  na  kaya,  magten-tender ako ng resignation, pero sa ngayon  wala pa naman   dahilan, para magtender ng resignation, sapagkat namamanaged   pa naman, ang kanyang  schedule kahit ano pa man ang ka-busy sa   trabaho sa local na  pamahalaan ng Upi,

Dagdag ni Mayor Piang:  “sigoro yun ang namis-interpret ng ating mga  reporter, ang sabi ko na kong hindi ko  kaya ay magtender ako  ng resignation, pero hindi ko sinabi na nagtender ako ng resignation.”

“Sabi kong talagang hindi  ko na kaya, magtetender ako ng resignation, subalit kakausapin ko muna ang secretary ng Office of the Presidential Adviser on the  Peace Process,   sa ngayon ay manageable pa naman ang aking schedule.”   

Ganoon pa man din sa lahat ay  humihingi tayo sa lahat  ng nakatanggap sa balitang ito, medyo namis-interpret ang message,  na hindi ganoon ang tunay na  kahulugan.

  “Hindi ko gagawin na ganoon na lang ay  ako magreresign ako, dahil  matagal nag hinihingi   ang mga kapatid na Lumad na magkaroon   ng representation  sa peace panel, na ngayon na nabigyan,  ay magreresign ako ng ganoon lang.” diin na paliwang  pa ni  Mayor Piang.

Dahil sa maling intepretatsyon na ito  ay humingi na rin ng paumahin kay Mayor Piang at sa mga iba pang concerned ang DXUP FM sa maling pag-bibigay ng balita.

Mga Dapat Malaman  sa  buwan  Ramadan-Buwan ng Pag-aayuno  ng mga Muslim

(August 16,  2011- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host:  Panglabing pitong araw na ngayon ng Ramadan,  ang buwan ng pag—aayuno ng ating mga Kapatid na nanampalataya sa Islam o ang ating mga kapatid na Muslim, magbibigay ng ilang kunting kaalaman sa banal na  araw na ito ng Ramadan- samahan si Kaka Ali sa ating segment na nakaka:

(PLAY INTRO)

Nancy: Magandang Kaka Ali, kumusta na ang pag-pupuwasa natin?

Kaka Alih: magandang umaga din Nancy, Insha Allah (sa Awa ngAllah) heto nakakasurvive pa rin.. uhaw at tulog ang karaniwang nararamdaman  ng isang nag-aayuno.

Ang Ramadan ang ika-9 na buwan ng sa Kalendaryong Islam.

Ang Kalendaryong Islam katulad ng kalendaryong Solar sa Kristiyanismo ay binubuo ng labing-dalawang buwan.

Ang Kalendaryong Islam o Hijrah o lunar ay hango sa buwan at ang Kalendaryong Gregorian o solar ay hango sa araw.

Ang unang araw ng Ramadan ay nababatay sa pagsaksi sa paglabas ng buwan at ang araw ay magsisimula pagkatapos ng Salat ul-Magreb. Ang buong ikot ay nagaganap sa loob ng tatlongpu’t-limang taon. Sa ganitong paraan, ganoon din ang haba ng araw at sa sandali ng pag-aayuno sa iba’t ibang bahagi ng daigdig ay magkakaiba sa mga taon.

Ang mga Muslim sa   buwan  na ito ay tatalikdan ang pagkain, pag-inom, panigarilyo, at pakikipagtalik sa araw, mula sa pagbubukangliwayway hanggang sa takip silim.

At dahil hindi kumakain sa araw ang iyong kapatid na Nanamapalataya sa Islam, ikaw na kapatid na hindi nag-aayuno ay nararapat lamang na huwag kumain o uminom sa harapan o nakikita ng iyong kapatid, dahil tiyak ko matatakam siya.

Ang mga Muslim na nag-aayuno ay kumakain sa medaling araw, bago magbukang liwayway at dahil dito sila ay puyat sa pagtulog, kaya asahan mo na makakatulog o gusting matulog sa araw.

At dahil hindi kumakain at uminom tiyak na gutom at uhaw, kaya nararapat na ikaw ang boss o kasamahan niya sa trabaho huwag masyadong bigyan ng mabibigat na trabaho.

Kong magiging bisita mo siya, sa panahon ng Ramadan, dapat malaman mo na pwede namang kumain ang nag-pupuwasa o nag-aayuno na Muslim,  pagsapit ng takip-silip hanggang bago magbubukang liwayway mamayang hapon ang breaking of fast ay 6:02 ng gabi, so therefore pwede silang kumain  hanggang bukas na 4:10  umaga, dahil ito ang imsak o cut of  time.

Dapat malaman mo rin  Kapatid na may exempted  din, ibig sabihin ay  pwedeng  hindi muna  mag-aayuno.  Halimbawa ang babaeng nireregla, ang matatanda na kong mag-aayuno ay maapektuhan ang kalusugan, ang mga sanggol na hindi pa umabot sa pito o sampung taon, ang maglalakbay at ang mga taong wala sa katinuan ng isip.

Ngayon kapatid kong sa  palagay  mo ay  dapat ka ng  dalhin sa mental hospital ay pwede ka ng magpa  exempt (LAUGHING)

Buweno tama na muna, at para sa  lahat happy  Ramadan, hanggang sa susunod na chapter, bukas Mga Kundisyon sa Kasuotan ng mga Kababaihan ang aming ibibigay sa inyo, Insha Allah.…bukas sama-sama tayo sa nakaka ating nakaka na segment.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Balita ni Alih S. Anso

Nuro, Upi (Agosto 15)…Dahil sa malakas na buhos ng ulan kahapon ay muling naka-flashflood o biglaang baha sa ilang bahagi ng Barangay Nuro, mg  alas siyete  kagabi. 

Una ay  may nagtext sa programang Duyog Ramadan ala singko y media,   na sinasabi  na may baha sa Masjeed Nor sa silangan ng Barangay Nuro, at agad naman tinawagan ang number at sumagot si Bert at kinumpirma ang pag-taas ng tubig sa Nuro creek galing ng Sitio Kabutuyen,  Barangay Blensong. 

Agad na pinarating ng DXUP kay vice mayor Alexis Platon ang report at agad na pinuntahan ng bise alkalde  ang lugar na naiulat .

Pagsapit ng ika-pito ng  gabi ay biglang rumagasa ang tubig mula sa Sitio Kabutoyen, Barangay Blensong at di naglipat sandali ay ilang bahagi ng Nuro ay umabot nasa kalahating piye ang lalim ng tubig.

Dahil dito ay muling naalarma ang mamamayan dahil   naranasan na ang  ganito,  noong 1995 at 2008.

Agad namang nagbigay ng babala ang alkalde ng bayan ng Upi Ramon Piang Sr,  sa mga mamamayan  na mag-ingat sa posibleng landslide,  baha  at flashflood lalo yaong  malalapit sa kabundukan at ilog.

Dahil sa madalas na mga flash flood ang  palaging nakikitang  dahilan ay ang pagkaubos  ng  mga punong kahoy sa mga kabundukan.

Ayon  sa mga siyentipiko, ang mga punong kahoy ang pansamantalang humaharang  at sumisipsip sa tubig  ulan at pagkatapos ay dahan-dahan ang pagbaba  ng tubig sa kapatagan.

(August 15,  2011- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host/Nancy: Ang tanong natin ay gaano  kahalaga ang kagubatan sa ating kapaligiran? Ang sagot ay ito  ang tatalakayin natin sa ating nakaka   ang pagtataguyod at pamamahala ng ating kagubatan, dahil sa nakakaalarma ng kalagayan nito sa ating bayan at bansa.  Kaya kakibigan, samahan ninyo kami ni Kaka Ali sa ating segment na …

(PLAY INTRO)

Host/Nancy: Good Morning Kaka Alih..

Kaka Alih:  Good morning din  kahit nakaranas kami ng flashflood kagabi.. ..(LAUGHING)  

Host/Nancy: Kumusta na ang baha Kaka, paki  flashback naman ang flashflood kagabi..(LAUGHING)  

Kaka Alih:  about seven oclock  na yun, prepared na akong pumunta sa Masjid ng biglang magsigaw ang aking  anak  na may tubig na sa loob ng bahay, ng aking tingnan palalim na  nga, di  naglipat sandal hayun mga anim na pulgada na ang  lalim ng tubig sa aming bakuran, kong gaano kabilis ang pagdating ganoon  din kabilis ang apaglisan ng tubig, dahil  alas nuwebe ng gabi humupa na ang tubig, parang walang nangyari..salamat at may mga ginawang kanal at nilinis na rin  ng LGU  ang mga kanal sa  Nuro, lalo na  sigoro kong matapos na  ito, dahil doon  sa amin di  natatapos ang muling paghukay sa  kanal.

Dahil sa flashfllod kagabi  ay muling naalarma ang mamamayan lalon an gating Mayor Piang, dahil   naranasan na ang  ganito,  noong 1995 at 2008.

Na agad namang nagbigay ng babala ang alkalde ng bayan ng Upi Ramon Piang Sr,  sa mga mamamayan  na mag-ingat sa posibleng landslide,  baha  at flashflood lalo yaong  malalapit sa kabundukan at ilog.

Dahil sa madalas na mga flash flood ang  palaging nakikitang  dahilan ay ang pagkaubos  ng  mga punong kahoy sa mga kabundukan.

Ayon  sa mga siyentipiko, ang mga punong kahoy ang pansamantalang humaharang  at sumisipsip sa tubig  ulan at pagkatapos ay dahan-dahan ang pagbaba  ng tubig sa kapatagan.

Alam mo Kapatid na  Nancy, ang kagubatan ay likas yaman o likha ng Diyos, ang mga  kabundukan natin  noon  ay  maraming punong kahoy, mga galang hayop at iba pang nilikha ng Poong Maykapal, puro ngayon ay halos wala ng natitira,  kong mayroon man ay di na sapat para mabalanse an gating  ecology o  kapaligiran natin.

May tanong sa atin: “Gaano kahalaga ang Kagubatan sa ating kapaligiran?”

Ang  ating naging kasagutan:

“Mahalaga ang gubat sa ating buhay dahil  ito ay pinagkukunan ng ating pagkain, gamot, tubig at mga kahoy para magamit sa ibat-ibang pangangailangan. 

Ang kagubatan ay may luntiang kapaligiran na may mga ibat-ibang halaman na  siyang nagbibigay buhay at sigla sa iba pang nilalang na hayop at ng mga tao.

Ang mga naglalakihang mga puno  ang siyang nagpapalakas sa mga bukal ng tubig para magamit ng lahat ng nangangailangan nito (tao,hayop at mga halaman).

Ang buhay at malusog na kagubatan ay gumaganap bilang  pangsala ng kalikasan (buffer system)  sa alin mang kapaligiran sa buong daigdig, di lang ito naglilinis ng hangin, lupa at tubig kundi nagpapanatili sa tamang temperatura na kailangan sa malusog na buhay ng bawat nilalang.

 Ang pinsalang pangkalikasan na ito sa ationg malusog na kagubatan noon   ay panimbang din sa lahat ng  labis  na  init at polusyon.

Ang    pag init ng buong daigdig o ang tinatawag na “global warming” ay isang malinaw na halimbawa, kaya nag-iinit at mundo sa ngayon.  Na ayon sa mga siyentipiko o scientist ay dahil sa dahan-dahang pagkaubos  ng punong kahoy, at dahil dito ay kasabay ding nawawala ang natural buffer system ng mundo o ang nagsisilbing payong sa initi ng araw .  

 Kaya naman ayon sa mga siyentipiko,   kong gusto nating ibalik ang tamang timpla o condition ng mundo ay ibalik natin ang likas yaman ng ating kagubatan.

Sa kalagayan natin sa ngayon na halos kalbo na ang kabundukan ay mahirap ibalik kaagad ang mukha ng ating kagubatan, ngunit kong gagawin natin ay kayan natin.

Ayon sa mga pag-aaral ay dapat  unahin na iwasto,  ay ang kalagayan ng lupa upang magkaroon ng kalagayang  angkop sa mga itatanim na mga puno at halaman.  

Maglagay ng mga shade plants o panganlong tanim, bago  isusunod ang mga  principal seedlings o pangunahing mga punla upang sa gayon ay  madaling makakaayon sa lupaing pagtatamnan.  Isang halimbawa ng shade plant o panganlong na tanim ay ang kakawate o madre kakaw ,isang legumenous plant na may kakayahang pagandahin ang lupa sa pamamagitan ng kakayaham nitong baguhin ang nitrogeno compound sa available forms o anyong magagamit ng mga halaman.

 Magiging mataas ang survival rate o bilang ng mabubuhay kong susundin ang  ganitong pamamaraan, ayon sa mga  pag-aaral. Bukod dito ang mga shade plants ay mainam na gawing gatong o uling na mapagkakakitaan ng iba sa halip na putulin ang principal seedlings o punla na siyang inaaasahang magiging kagubatan sa darating na panahon.

Ang pagtataguyod ng kagubatan ay isang hakbang para sa   pagbibigay daan upang patuloy mabuhay ang lahi ng mga tao at iba pang hayop sa daigdig na ito.

Tanong pa rin ng isang batang nag-aaral “Tay, bakit nauubos ang ating kagubatan?”

Anak ganito ang pwede kong isagot: May mga bahagi ng ating  ang kagubatan sa ngayon ay   walang    namamahala o hindi pa napasasailalim sa anumang klaseng pamamahala  kung kaya’t kahit sino na lang ay malayang pumapasok dito at pumutol o kumuha  ng mga yaman gubat.  Ito ang bahagi ng kagubatan na tinatawag na “open access.” Mayron ding bahagi ang mga kagubatan na mayroon  ngang namamahala, subalit ang mga may hawak nito ay nagpapabaya naman sa kanilang responsiblidad o tungkulin.

Dahil sa sitwasyong ito,  may mga taong basta na lang pumapasok sa kagubatan upang mamutol  ng kahoy, magsasagawa ng kaingin, at iba pang mapanirang (destructive)  gawain, na nagdudulot ng pagkakasira at patuloy na pagkaubos ng ating  natitirang yamang-gubat o kagubatan.

‘Tay may pag-asa pa ba tayo upang isalba o iligtas ang pagkasirang ito ng ating kagubatan?” dagdag na tanong ng anak.

Of course naman  Ting!, (LAUGHING) Ang lahat ng pagkakataon ay nasa tao, oo nasa atin na mamamayan ng Upi, kailangan lamang na gawin,  hindi sa salita lamang .

Sa pamamagitan ng tamang pagpaplano at pamamahala ng ating mga kagubatan,pwede pa nating isalba ang catastrophy o ang delubyo na darating.   

Kinakailangan lamang ang ahensiyang matatag, maunawain, masigasig, at mga namamahala at nagpapatupad na may pagmamahal at pagmamalasakit sa kalikasan.

Kaya naman saludo ako Nancy sa ang ating pamahalaan, sa pangunguna ng  Department of Inviroment and Natural Resources (DENR) ay nakipagtulungan sa  ating Local Government Unit of Upi at binuo o itinatag ang FLUP?

Nancy : Ano ang  FLUP Kaka,  pwede mong ipaliwanag sa atingmga  tagapakinig sa bago sa kanilang pandinig.

Kaka Ali: “Ang FLUP ay ang Forest Land Use Plan.  Ito ang  nagtataguyod o nagsasagawa ng   isang pamamaaraan ng pagpaplano-matapos ang isang masusing pag-aanalisa at pag-aaral sa kalagayan ng kagubatan-upang mailagay sa maayos na pamamahala ang mga ito. Ito rin ang siyang magiging basehan sa “alokasyon” o paglalagay ng tamang sistema ng pamamahala ng kagubatan ayon sa kagustuhan ng nakararami, at para rin sa nakararami.

Nancy : Ang ibig sabihin ba nito ay hindi na pwedeng gamitin o kumuha ng likas yaman ang mga mamamayan?

Kaka Ali: Hindi pa naman Nancy, pwede pa rin , subalit may mga allocation o paghati-hati sa ating kagubatan kong papaano pangangalagaan at gagamitin.  

Ang FLUP ay makakatulong sagutin ang mga katanungan tungkol sa alokasyon tulad ng:

·        Anong bahagi ang dapat ay protektado-tulad ng watershed reservation?

·        Anong parte ang maaring ipamahala  sa kumunidad? O sa pribadong sector? O sa pamahalaang lokal (tulad ng communal forest)?  O sa ibang ahensiya ng pamahalaan (tulad ng pamantasan, National Power Corp. O NAPOCOR, Philippine National Oil Corp. Oo PNOC, atbp)?

Ang tamang alokasyon, base sa FLUP, ay mangangahulugan ng paglalagay ng naangkop na pamamahala sa mga kagubatan na titunuturing na “open access” (walang namamahala).  Sa pamamagitan nito, magiging malinaw ang mga responsibilidad at pananagutan ng Department of Inviroment and Natural Resources (DENR), pamahalaang lokal, (LGU), at maging ang lokal na pamayanan, upang tiyakin na maisakakatuparan ang tamang pamamahaang nabanggit.

Nancy: “Bakit kailangan pa ang FLUP Kaka?”

Kaka Ali:  “Bakit kailangan pa ang FLUP” dahil ito ay  mahalaga o  iportante,   upang matukoy ang open access na kagubatan at mailagay sa tamang pamamahala ito, kasunod ng pagbibigay ng tenure sa mga interesado at responsableng tao o organisasyon  na maaring mamahala dito.

Alam ko kaibigan marami kang itatanong, maaring itanong mo, Paano makatutulong ang FLUP sa ugnayang DENR-LGU ukol sa alokasyon at pamamahala ng kagubatan?

Kaibigan, ang FLUP ay magsisilbing batayan tungo sa pagbuo ng kasunduan sa pagitan ng DENR at pamahalaang lokal at iba pang sektor upang malinaw na maitupad ang mga kasunduan ayon sa alituntunin ng batas. Sa gayon, mapapadali ang pagtutulungan ng DENR at LGU na maisakatuparan ang mga mithiin sa pamamahala ng kagubatan, ganun din sa pagpapasya ng DENR sa pag-isyu ng angkop na tenure, ayon sa itinalaga ng plano.  

Ayon sa implementing guidelines, ang FLUP ay magsisilbing rin batayan ng ibat-ibang sektor sa pagmomonitor ng pagbabago sa kagubatan. Sa pamamagitan ng tamang pagmomonitor, agarang maaaksyunan ang mga problema na posibleng kaharapin sa pamamahala ng ating kagubatan. Dahil ditto ay ang mga mamamayan ay maraming magiging pakinabang sa oras na ang FLUP ay maisakatuparan na.

Halimbawa ay ang:

Ø  Pagkakaroon ng tenure. Ang mga kwalipikadong komunidad ay maaring mabigyan ng “tenure” na nagbibigay sa kanila ng pribilehiyo upang siyang mangalaga sa ilang bahagi ng lupang gubat, kasama na ang likas-kayang paggamit ng ilang likas-yamang napapaloob sa kasunduan. Ang tagal ng kasunduang ito ay umaabot ng taon-minsa’y mula sa 25 hanggang 50 taon. Ang “tenure” ay isang pribilehiyo lang; hindi ito isang titulo ng lupa.

Ø  Maiiwasan ang di pagkakaunawaan sa paggamit ng likas-yaman.   Dahil nga ang pamamahala ng kagubatan at paggamit ng mga yamang-gubat ay ipapasaloob sa isang malinaw na kasunduan na kung saan ang lahat ng maaapektuhan ay kukunsultahin, maiiwasan din ang away at anumang di pagkakaunawaan ng iba’t-ibang sector ng pamayanan.

Ø  Pagkabawas ng mga illegal na aktibidad.  Kung mayron nang isang komunidad o organisasyon ba responsable sa pangangalaga ng kagubatan, siguradong ang mga ilegal na pagpuputol, kaingin at iba pang mga aktibidad na nakakasama sa kagubatan a nababawasan na.

Ø  Mga pang-matagalang pakinabang.  Sa pamamagitan ng FLUP, maisasaayos ang mga pamamahala ng kagubatan at mga yamang-gubat upang ito ay patuloy  ng kabuhayan para sa kumunidad/pamayanan.  Kapag maayos ang kalidad ng kagubatan at ang mga yaman nito, patuloy itong magbibigay ng iba’t-ibang uri ng pakinabang, gaya halibawa ng patuloy na supply ng kahoy at iba pang yamgn-gubat, proteksyon sa mga kumunidad, at marami pang iba. Mababantayan din ng mga mamamayan ang paglalagay ng mga proyekto at masusunri nila kung ang mga ito ay naayon sa pangangailangan ng kagubatan at sa kagustuhan ng mga kumunidad.

Nancy: “Ano naman ang pakinabang ng mga nasa kapatagan?”

Kaka Ali: Ang pagsasaayos ng pamamahala sa kagubatan ay magiging kapaki-pakinabang din sa mga nasa kapatagan.  Ang kagubatan at kapatagan ay kunektado sa isa’t-isa.  Anumang mangyari sa kagubatan ay makakaapekto sa kapatagan. Kaya kung maayos ang pamamahala sa kagubatan, ang kapatagan ay siguradong makikinabang, tulad ng pagkakaroon nto ng regular  na panggagalingan ng tubig para sa irigasyon, gamit sa bahay, atbp.

Nancy: May  papel ba na dapat gamapanan ng pamayanan sa pagbuo   at sa pagpapatupad ng FLUP?

Kaka Alih: Yes, ito ay multi-sectoral.  Mahalaga ang pakikilahok ng mamayan sa pagbuo at pagpapatupad  ng FLUP.  Kaya nanawagan tayo sa mamamayan ng Upi ng tulungan natin ang LGU Upi sa pagpapatupad ng FLUP sa ating bayan ito ay para na rin sa kinabukasan n gating saling lahi o susunod na henerasyon.

Sukran… Wassallam.

Nancy: Maraming  salamat Kaka Ali, sa maganga presentasyon, mga kapatid kongmay tanong tungkol sa FLUP makipag-ugnayan lamang po sa LGU Upi, pwede ninyong lapitan si Glo Sentillo o dili kayay  si Kagawad Ben Suenan.

(PLAY EXTRO-NAKAKA)

Brownout Na Naman!  Mga Negosyante  Naalarma sa Magnanakaw

Balita ni Alih S. Anso

Nuro, Upi (Agosto 13)…Kagabi  ay biglang nawalan ng korente ang pamilihang bayan ng Upi, kasama ang Barangay Blensong sa hindi pa napaglamaang dahilan. Agad namang  na-alerto  ang mga Pulis sa public market para  di na maulit ang mga pagnanakaw tuwing brownout.

Ang Upi ay sinusuplayan ng korente o electric power ng  Maguindanao Electric Cooperative Inc. MAGELCO  at  tatlong linya  ang ginagamit    sa  district 11 ng Magelco, na sakop ay ang Upi at South Upi. Ang  right phase ay ang bandang Darugao at Rempes, left phase ang Public Market at Barangay Blensong  at center phase ang Barangay Borongotan hanggang Sout Upi.

 Hanggang sa  pagabalitang ito,  ay brownout pa rin  ang left phase na sakop ang public market at Barangay Blensong.

Naireport naman sa DXUP FM ng isang  joggers,  nitong  madaling araw na walang ilaw ang tatlong electric post na nasa national higway at dalawa naman ang nasa Palileo street.  

Celpon inihatid sa DXUP nabawi na ng may-ari

Balita ni Nenita Minted

Nuro, Upi (Agosto 13)…Masayang tinanggap ni Noria Gandawali ng Barangay Rempes ang  kanyang cell phone na Nokia1208, na kong saan ito ay nawala bandang Darugao habang pauwi mula sa Nuro.

Napulot ni Johnny Lalison ang  mobile phone at inihatid naman kaagad ng kanyang asawa na si Aileen Lalison. Ipinaabot naman ni Noria ang pasasalamat sa pamilyang nakapulot sa kanayang celpon.

Mula ng maitatag walong taon na ang nakakaraan, ang community radio DXUP FM ay nagsilbing “lost & found center”  na mga mamamayan ng Upi at katarig bayan.