Ang punong kahoy ay napakahalaga sa ating kapaligiran. Nililinis nito ang hangin, nagbibigay ng prutas na makakain, tabla (wood)  na magagamit ng tao. Ngunit ang tao patuloy na inuubos ang mga punong kahoy, papaano kasi sinisira nila ang kagubatan na kong saan doon nanahanan ang punong ito.

Ang punong kahoy ang maituturing na pinakamalaking may buhay dito sa mundo.   Ang punong kahoy ang sumasala o umiimbak ng tubig ulan, upang hindi sabay-sabay na umagos    tubig mula sa kabundukan pababa sa kapatagan na sanhi ng mga “flash flood”.

Sa ating kagubatan (forest) ng Pilipinas  matatagpuan ang   mga punong balite (banyan), at iba pang matitigas na punong kahoy na magandang magagamit na tabla tulad ng  apitong, yacal, lauan, camagóng, ipil-ipil, white and red narra, and mayapis.  

Alam ba ninyo na ang Balite ay gamot?

Ano ba ang Balite? (banyan),  Nonok ang tawag ng T’duray, Maguindanaon, Iranon, Meranaw .

Pag banyan ang sinabi mo, tiyak di nila kilala, ngunit pag sinabi mong balite o nonok  kilala. 

Balite ay isang malalaking puno na pwedeng mabuhay kahit saan, kahit sa siyudad, sa kabukiran at nabubuhay din ito ng mahabang panahon-300 taon. May nairecord na pwedeng makisilong ang sampung libong tao.

Ang punong ito ay parasites, hindi tumutubo na hindi muna makapit sa ibang puno at pag malaki na siya ay dahan-dahan namamatay ang kinapitan nito, dahil masasaid na ang laman nito. 

Sa Pilipinas pinangingilagan ang punong balite, papaano kasi pinaniniwalaan na dito nakatira ang mga kapre, duwende, tunong, (engkanto) white lady, maliban pa dito ay makikita natin ang ibat-ibang ibon, paniki, unggoy, kulisap at insekto.  

Dito sa Pilipinas, walang nangangahas na pumutol sa punong ito, sila ay naniniwala na ito ay bahay ng mgha engkanto at magagalit sila sa sinuman ang sisira dito.

Ang lalawigan Phichit  sa Thailand ay sagisag o seal ay banyan (balite) tree.

Sa bansang India ito ang kanilang pambansang punong kahoy. Sa Hindu ay sagradong kahoy, kanilang pinaniniwalaan na ang Diyos na si Siva ay dito palaging nakaupo.

Sa Pilipinas pinaniniwalaan na dito nakatira ang mga kapre, duwende, tunong, (engkanto) white lady, 

Sa ibang bansa sa Asia, ang punong Banyan/balite ay kinatatakutan, sapagkat dahil laki ng puno at hitsura.   Tila dambuhala, kaya naman napakaraming nilikha ang naninirahan doon. Paniki, insekto, ibat-ibang ibon, maliliit man o malalaki. At pinaniniwalaan din  may naninorahan ditto na mga engkanto  sa Maguindanaon Iranon at Meranaw “darpa a tunong” (lugar ng mga engkanto).  Sa mga ibang Pilipino dito raw nakatira ang lumalabas sa gabi na impakto na tinatawag na tikbalang, (tao ang katawan at ulo ay kabayo)

Sa ‘Diksiyunaryong Ingles-Pilipino’ (Sagalongos, 1968) ang salitang ito ay nasusulat sa baybay na ‘baliti’ at sa dalawang diin – malumay at malumi – na parehong pangngalan kung gamitin. Ang pangngalang baliti na diing malumay ay may kahulugang ‘tie for hands or arms’ (tali o panali sa mga kamay o paa). Ang ikalawa na may diing malumi ay nangangahulugang ‘species of tree’ (Ficus Indica), isang uri ng punungkahoy.

Ayon  naman sa ‘Glossary of Non-English Terms’ sa ‘Aswang Syncracy in Philippines Folklore’ (Ramos, 1971) na nasusulat sa baybay na ‘balete’, ito’y isang katawagan ng mga Ilokano, Tagalog at Cebuano sa isang uri ng punongkahoy (sa Latin, Ficus Indica) na pinamamahayan ng iba’t ibang masama, mapanakit at mapaminsalang mitolohikal na mga nilalang.

Sa ‘Diksyunaryo Tesauro Pilipino-Ingles’   ni Jose Villa Panganiban, ang salitang ito ay nasusulat na ‘balite’, isang pangngalan at may kahulugang ‘nakakatakot na kaalamang-bayang punungkahoy, na tumutubo sa mga ilang, madidilim at malulungkot na mga pook at ipinapalagay na tirahan ng mga lamang-lupa tulad ng tiyanak atbpa.’

Dahilan sa makabagong ng siyensya nagkaroon ng pagkakataon na makapagsaliksik tungkol sa kabutihang maaaring makuha sa balite. Subalit ayon sa paniniwala ng mga matatanda ito’y pugad ng multo, impakto, engkanto, duwende, nuno sa punso at iba pang lamang-lupa at hindi basta-basta mabubunot.

Nitong mga huling panahon, nadiskubre na ang punong kinatatakutan ay nagbibigay  pala ng gamot.

Ugat ng balite

Ayon sa pananalikisik na isinagawa ng University of the Philippines sa pakikipagtulungan sa mag-aaral ng Australia nalaman nila na ang ugat ng balite (banyan) ay nakakatulong na mapasigla ang kalamnan.

Bukod sa lilim na ibinibigay ng balite, ang hibla nito ay ginagawang lubid. Sinasabi rin na ang balabak ng ugat nito o ang mismong ugat, at ang mga dahon ay nilalaga sa langis upang ipanlunas sa mga sugat at mga galos.  Ang katas ng balat nito ay kilalang panlunas din sa sakit sa atay. Sa matinding sakit ng ulo, ang dinikdik na mga dahon at balat ay mabisang panapal (Quisumbing 1951).  Ang pag-inom  ng dinikdik na katas ng ugat ng balite nakakapanumbalik sa abnormal na metabolism.

Balat ng balite

Ang balat ay nakakalunas o nakakapagbaba ng mataas na lagnat.  Nalaman na ang balat nito ay sinisipsip (absorb) ang init na siyang sanhi ng lagnat. Tutuklap ka ng maliit na balat ng balite, linisin ito at ipantapal sa noo ng maysakit at ito na magsisilbing heat absorber.  

(Sinulat ni Kaka Alih September 17, 2008-para sa programang Bantay Bayan Boses ng Sambayan-sa segment na Bantay Kalikasan -Every Wednesday 7:00-8:00 umaga-Anchor Miss Lenyrose Bajar at Co-anchor Alih Anso-Program Director DXUP FM)