Kahalagahan ng Tubig

Kaka Alih Sept 24, 2008

 (script para sa programang “Bantay Bayan Boses ng Sambayanan” sa segment “Bantay Kalikasan” Sept. 24, 2008-7:00-8:00-anchor-Lenyrose Bajar at co-anchor script writer/segment producer-Alih S. Anso)

Alam natin na mahalaga ang tubig sa buhay ng tao, hayop at sa iba pang nilalang ng Diyos. Hindi yata tayo    mabubuhay ng walang tubig.  Ayon sa pag-aaral, ang mundong ating sinilangan ay  may kabuuan na 97% na  karagatan (tubig dagat), 2% ang naging yelo sa North at South poles 1% ilog tabang,  mga lawa, mga natatagong balon at bukal.

Sa katawan naman ng tao ay  70%   ay tubig.  Sabi nga nila  matitiis mong magutom ng isang linggo, ngunit kapag nawala ang  tubig tiyak patay ka.

Nilikha ng Diyos ang tubig para sa tao at kanyang mga nilikaha, ngunit walang nakakaalam kung saan nanggaling ang tubig.  Ang alam natin  ito’y paikot-ikot lang sa mundong ito.  Ito’y pumapatak na ulan sa lupa, pagkatapos ay muling nagbabalik sa kalawakan sa paghigop ng init ng araw at sa pamamagitan ng mga halaman.

Noong unang panahon,   tao ang lumalapit sa tubig dahil sa kakulangan ng teknolohiya, di alam ng tao ang    paraan  upang lumapit ang tubig sa kanya.

Dahil ang tao ay binigyan ng Diyos ng talino, (siyang nating pasalamatan araw-araw sa Poong Lumikha) di nagtagal ay natuto syang humukay ng balon para mapalapit sa kanya ang tubig.  At iyan kapatid na nakikinig   ang kauna-unahang “water system”  na hanggang sa ngayon ay ginagamit  pa rin, lalo na sa tulad natin sa Upi.

Hindi nagtagal ay muling nakatuklas ng ibang teknolohiya ang angkan ni Adam,  sa mga pook na may bukal o ilog, natuklasan ng tao na maaari palang mapaagos sa mga bahay ang tubig sa pamamagitan ng kawayan, at kalaunan   tubo na bakal at ngayon ay matigas na plastic .

Sa ngayon iba’t-iba ang pinanggagalingan ng tubig.  May umaagos mula sa bundok.  May siyudad naman na sa ilog at lawa umaasa.  Ang iba ay  humuhukay sila ng malalim hanggang sa bumukal ang tubig o yaong tinatawag na deep well.

Noong unang panahon, ang tubig ay pinakukulo at sinasala, upang ito’y luminaw at maging masarap inumin gaya sa India, may 4,000 taon na ang nakakaraan.

Sa Ehipto noong araw, sa ilog Nilo  sila sumasalok ng inumin at ito’y tinitinggal nila sa malalaking tapayan.  Pagkatapos na tumining ang buhangin at putik ang tubig ay hinihigop.

Sa Gresya ay ganoon din…pinakukulo at sinasala ang tubig.  Iyon ang turo sa kanila ni Hipocrates, ang Ama ng mga Manggagamot.

Taong 1850 nang matuklasan ng mga dalubhasa na ang tubig ay maaaring magdala ng sakit, kaya sinasala nila itong mabuti bago gamitin.  Ang mikrobyo at iba pang karumihan ay naibubukod sa paraang ito.  Pero ang mga mikrobyo gaya ng tipos ay napakaliit para masala at ang iba naman ay sa loob mismo ng mga tubo dumadami.

Pero ang sadyang may angking talino na biyaya ng diyos, natuklasan nito na ang klorina (chlorine)  ay mabisang pamatay-mikrobyo, na kinikilala ngayon sa buong mundo.  Kaya’t halos lahat ng malaking siyudad ay nagkoklorina na ng tubig-inumin.

Maraming teknilohiya ang nadiskubre ng tao, tulad halimbawa na ang tubig  sa ilog, ay pinaaagos sa mga daluyang may sala, nang di pasukin ng isda at iba pang naaanod na bagay. Kong nasa tangke na ito  ay hinahaluan naman ng mga sangkap na gamot upang tumining ang dumi.  Kong minsan may mga gamut (chemical) ang inihahalo ditto para sumarap ang lasa, maging sariwa ang tubig at mapawi ang kulay at masamang amoy.    

Ang iba naman ang  “ginamot” (treated) na tubig ay pinaaagos sa sadyang tinggalan (maaring tangke o semento na doon iniimbak ang tubig)  at dito pinatitining ang iba pang mabibigat at naglutang na dumi pagkatapos nito pinararaan pa uli at sinasala ang tubig sa mga sapin-saping karbong antrasito o buhangin at graba na may iba-ibang laki para maibukod ang mas pinong karumihan.

Sa ngayon ang mga dalubhasa ay maingat na sinusuri ang kalagayan ng tubig upang maging ligtas na inumin ng tao.    Nagbubukod sila ng mga “sample” na sinusuri naman sa laboratory.

Sa mga siyudad o poblacion na tulad natin, ay bumubuo sila ng  “waterworks system” (samahan na siyang mamahala sa tubig) na siyang namamahala sa tubig na dumadaloy mula sa pinang-gagalingan patungo sa mga bahay. Pananagutan at tungkulin ng  samahan na ito  na magkaroon ng malinis at sapat na tubig na maaasahang lagi ng isang bayan.  Wala silang layunin kundi  mabigyan ng 24 oras na daloy ng tubig at pangangalaga sa planta at mga kasangkapan noon.

Ayon sa paliwanag ng Local Water Utilities Administration (LWUA) “Pag may maaasahang sistema ng tubig, may progreso”. 

Kaya ditto sa bayan ng Upi mapalad tayo dahil mayroon pa tayong mapagkunan ng tubig, ang Romagonrong Falls, at sa kasalukuyan ay may proyekto ang bayan natin na padaluyin hanggang ditto sa Nuro, upang sa gayon may mainum ang mga tao. Kaya katungkulan ng bawat mamayan ang pagpapabuti at pangangalaga ng ating water system na itatayo upang matustusan ang dumaraming mamamayan at ang kanilang pangangailangan sa tubig na inumin.

Bakit? Dahil sadyang  mahalaga ang tubig sa kalinisan ng kapaligiran, sa kalusugan ng mga mamamayan at kaligtasan ng bayan.  Ganoon din sa pagpatay ng sunog.  Paano kung walang dumadaloy o sapat na tubig?  Di lang libo kundi milyon-milyong piso ari-arian ang magiging abo.  Bukod pa ang buhay ng tao.

Paano nagkaroon ng “water district” sa ating bayan?   

(live interview with Mayor Mayor Ramon Piang Sr. -topic the Upi Water Level III)

Mga mamamayang ang may responsibilidad, mapalakad ang kanilang  water district.  Ang tungkulin lang ng   funding agency   ay tustusan (pautang o loan) ng puhunan ang   water district, bigyan ito ng tulong na teknikal tulad ng pagsusuri sa mga kailangang pagbabago, disenyo at pagpapagawa ng niyaring plano at kasanayan sa pagpapatakbo at pamamahala ng water system upang mapabuti ang paglilingkod sa taong-bayan.    Ang water district na ito ay hindi aasa  sa pamahalaang bayan.  Ang bayad lamang ng mga taong gumagamit ng tubig ang inaasahan na maipangbayad sa inutang na ginastos sa watersystem. Dahil taong-bayan ang may-ari ng water district.  Sila ang nakikinabang dito kaya’t dapat  tulong-tulong   sila sa pagbabayad.  At kinaklailangan may malikom na salapi ang siyang ginagasta sa pagpapalakad ng water district, sa pagkukumpuni ng kasiraan, sa pagpapalawak at ano pa mang ikabubuti noon, pambayad-utang sa funding agency at sa marami pang paglilingkod nito para sa mga tao.