DXUP FM 105.5 MHz "Upi for Peace" A Community Radio, based in Barangay Nuro, Municipality of Upi, Maguindanao, in Autonomous Region Muslim Mindanao, Philippine Island. DXUP FM broadcasts on frequency 105.5 MHz and can be heard over Upi and South Upi, and nearby municipality in Maguindanao province, part of Lanao del Sur, & Norte, Zamboanga, Sultan Kudarat and Cotabato province. DXUP FM maintain and operated by Community Media Education Council (CMEC).

Home » Archives » 14. January 2009

"MOA-AD bakit hanggang ngayon ay pinag-uusapan pa rin?" Txt sa Udto na Adi

January 14, 2009

(Note:Bahagi ng programa ni Kaka Alih na “udto na adi”  Dec 29, 2008)

TEXT:

“Kaka, gusto kong itanong kong bakit hanggang ngayon ay   pinag-uusapan pa rin ng mga peace advocates, lalong lalo na ninyong mga Bangsamoro ang MOA-AD, hindi ba wala na iyan, dahil inihayag na ng supreme court na “unconstitutional”?

Sagot ni Kaka Alih:

Kinakailangan marahil na malaman mo (natin) kaibigan ang mga ilan sa mga mahahalagang puntos na nakapaloob sa   Memoramdum of Agreement ng Ancestral Domain  (MOA-AD).  

Napakahalaga ito kaibigan na malaman natin dahil ang nasabing kalatas na ginawa at napagkasunduan ng GRP at MILF panel sa loob ng 3 taon at 8 buwan at ito ay ang  nag-iisang mapayapang sulosyon sa problema ng mga Bangsamoro:

I - Konsepto at Paninindigan (concept and principles)

1.      Ang Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas (GRP) at ang Moro Islamic Liberation Front (MILF) ay nagkasundo at tumalima sa karapatan ng bawat isisilang na Moro at katutubo sa Mindanao upang makilala at tanggapin bilang Bangsamoro.  Ang kalayaan pumili ng mga katutubong tao (indigenous people) ay igagalang.

2.      Ang pagmamay-ari ng lupang minana ay sa mga Bangsamoro dahil sa kanilang naunang karapatang manatili doon bilang maramihang tumpok ng mamayan na kinikilala ng kanilang mga ninuno simula’t sapul pa at dahil sila ang unang maayos na manirahan doon.

3.      Ang dalawang panig na nagkasundo ay tumalima na ang lupang minana ay hindi kabilang sa lupain ng pamahalaan ng Pilipinas bagkos ito’y sumsakop sa lupang minana, pinagkaisahan, nakaugaliang lupain, karagatan, mga lupian at tubig at ang mga likas na kayamanan na sumasailalim sa kaugaliang pagmamay-ari.

4.      Ang magkabilang panig ay tumalima na ang Bangsamoroay ay may karapatan mamahala sa sarili na nag-uugat sa kaugalian pinaman ng mga  Sultan sa Sulu, Magundanao at ang Pat a pangampong ko Ranaw. Ito’y mga estado na may sangkap ng bansa sa makabagong panahon. Sila’y mga “Unang Bansa” (First nation) na may teritoryo at sistema ng pamahalaan na nagkaroon ng mga kasunduang pagkakaibigan at pangangalakal sa mga banyagang bansa.

5.      Ang dalawang panel ay nagkasundo na ang Bangsamoro Juridical Entity (BJE) ang may karapatan at huridiksyon sa lupiang minana kasama na ang lahat ng lupaing nasasakop ng kanilang pamayanan at kasaysayan. (6)

Sa parte naman ng teritoryo o lugar na nasasakop, ay ganito ang nakasaad doon:

  1. Ang lupang minana at makasaysayang teritoryo ng Bangsamoro ay ang lupain, karagatan at kalawakan sa itaas ng rehiyon ng Mindanao-Sulu-Palawan.  Datapuwat may mga hangganan na pinagkasunduan uko dito:

·         Ang dalawang panig ay nagkasundo at sumang-ayon na ang kalakhang ng BJE ay ang kabuuan ng kasalukuyang Autonomous Region in Muslim Mindananao (ARMM) kasama na dito ang mga municipyo ng Baloi, Munai, Nunungan, Pantar, Tagoloan at Tangkal sakop ng lalawigan ng Lanao Del Norte, na bumuto upang mapasama sa ARMM noong plebisito sa 2001. (1-c)

·         Ang GRP ay sumang-ayon na siyang magsagawa ng isang plebisito sa loob ng labing dalawang (12) buwan pagkatapos mapirmahan ang MOA-AD sa lugar na napabilang sa listahan at ipinakita sa mapa bilang Category A na hindi lalabag sa kasunduan. (1-d).

·         Sa Panloob na karagatan, ang BJE ay may huridiksyon sa pamamahala, pagtitipid, pagpapaunlad, pangangalaga, paggamit at pagpapabili sa lahat ng likas na yaman, may buhay man o wala, na sakop ng karagatan sa layong labing   kilometro (15 KM) mula sa dalampasigan ng BJE. (1-f)

  1. Lahat ng mga teritoryo at lugar sa Mindanao at ang mga kalapit na isla kasama ang Palawan at Sulu na nakilala at naihiwalay bilang lupaing minana ng mga Bangsamoro, kasama na ang mga panirahan doon at ihiniwalay na lupain ay maaring gawin o limbagin bilang pamayanan ng mga Bangsamoro kong saan ang pagkapantay-pantay ng mga tao at may paggalang at proteksyon sa karapatang sibil, pamamahala, pangkabuhayan at pangkultura. (4)

Sa parte naman ng likas na yaman na nasasakop, ay ganito ang nakasaad doon Kaibigan:

  • Ang BJE at ang Pamahalaan Nasyonal ay nagkasundo na pagbabahaging yaman na naayon sa pinakasunduang porsyento pumapabor sa BJE sa pamamagitan ng isang kasunduan pagtutulungan sa kabuhayan sa kita na galing sa pagbungkal, paggamit at pagpapaunlad ng likas na yaman para sa kapakanan ng mamamayang Bangsamoro. (3)
  • Ang BJE ay malayang makipagkasundo sa anumang pagtutulungan pangkabuhayan at pangangalakal sa mga banyagang bansa subalit ang naturang kasunduan ay hindi makakasama sa pamahalaan ng Pilipinas, subalit ang obligasyong pagtatanggol mula sa dayuhang mananakop ay mananatili sa GRP. (4)
  • Ang paghahati ng BJE at GRP mula sa pangkalahatang produksyon ay 75%-25% pabor sa BJE. (6)
  • Ang mga lehitimong hinaing ng mga Bangsamoro na nagmula sa makatarungan pagkawala ng kanilang lupain at mga ari-arian at ang kanilang pagkamaralita ay dapat kilalalanin, kong sakali mang hindi maaring isauli ang mga ito,  ang Pamahalaan ng Pilipinas (GRP) ay dapat gumawa ng mabisang pamamaraan upang mabayaran at mabinyayaan ang mga Bangsamoro. (7)
  • Ang dalawang panig ay tumalima sa madaliang pangangailangan upang magkaroon ng 5-kataong Bangsamoro “Economic expert mission” na isinasang-alang-alang  ang pagsulong ng ekonomiya at pananalapi at ipa pang kasangkapan sa pag-unlad na patakbuhin ng Bangsamoro Development Agency (BDA) lalong-lalo na sa koordinasyon at pagtutulungan sa lahat ng Gawain.

Sa Pamamalakad (governance)

  • Ang pagkilala at pamayapang pag-ayos ng guo ay dapat magmula sa pakikipagsangguni sa mga mamamayang Bangsamoro na walang pilitan upang magkaroon ng pag-asang magtagumapay at buksan ang makabagong pamamaraan ng pangmatagalan upang matugunan ang adhikain ng mamayang Bangsamoro. (1)
  • Ang tunay na layunin para mailuklok ang BJE ay upang matiyak ang kanilang pagkatao at mga salinlahi, protektahan ang kanilang ari-arian at kayamanan at upang maitayo ang sistema  ng pamahalaan angkop at katanggap-tanggap sa kanila bilang kakaibang mamamayan.   Igagalang din ang karapatang mamili ng mga katutubong mamamayan. (3)
  • Ang relasyon ng Pamahalaan Sentral at ang BJE ay dapat pakikipagtulungan na may pinagtulungan autoridad at responsibilidad na may hiwalay na ehikutibo, lehislatura, hidikatura at institusyong administratibo na may poder  at tungkulin na makikita sa malawakang kasunduan (comprehensive compact ).  Anumang nilalaman ng MOA-AD na nangangailangan na amendahan ang mga kasaklukuyang batas ay magkakabisa pagkatapos pirmahan ang malawakang kasunduan at naayon sa pinaksunduang panahon na hindi lalabag sa naunang kasunduan. (4)
  • Ang partidong nagkasundo ay sumang-ayon na ang BJE ay mnay poder na magtayo, magpaunlad at magpanatili ng kanyang kasangkapan kasama na ang serbisyo sibil, pagpili ng magsisilbi, pananalapi at bangko, edukasyon, lehislatura, legal, pangkabuhayan at pulisya at panloob na seguridad, sistemang hidikatura at mga kulungan na kinakailangan para sa pagsulong ng maunlad na lipunang Bangsamoro sa ang detalye nito ay pag-uusapan sa malawakang kasunduan. (9)

Posted by dxupfm at 9:01 am | permalink | Add comment

Pangallagaan ang Kalikasan Para sa Kinabukasan ng Salin Lahi

Blog Entry

Alih-para sa Programan “Bantay Bayan Boses ng Sambayanan” sa segment  na “Bantay Kalikasan”  January 14, 2009: Anchor ni Lenyrose Bajar at Co-Anchor Alih Anso)  

Sa muli ang pag-uusapan natin   ay tungkol sa Kalikasan. Ang tanong ko.. Hindi ba  sa tuwing maririnig  ng ating pandinig ang salitang ito, nailalarawan agad sa ating isipan ang isang malaparaisong kapaligiran?

Nag-replek  sa ating isipan ang mga panahon na buhay na buhay pa ang ibat-ibang nilikha ng Panginoon?  Mga iba’t ibang nilalang na hitik sa kagandahan, samu’t saring buhay na naninirahan sa malaparaisong kaharian ng Diyos.

Ang kapaligiran natin noon dito sa bayan ng Upi ay sagana sa mga likas ng yaman, mga kamamanghang tanawin na nagpapangiti sa ating mga magulang lalo na ang ating mga Ninuno na sina Tabunaway at Mamalu. Bagay na masasabing walang kapantay na ipinagkaloob sa atin ng Kadnan (Diyos) dahil sa kanyang dakilang pag-ibig sa tao, sa buong sangkatauhan.

Sino ba namam ang hindi   hahanga sa ganitong tanawin.   Paano nga ba hindi ka  mahahalina sa, gayong alam mo na taglay ng kalikasang ito ang lahat ng kanilang mga pangangailangan upang mabuhay sa mundong ito  ay abot kamay nila?

Noon dito sa Upi ay sagana sa mga likas ng yaman, mga kamangha mangha na tanawin na nagbibigay ginhawa at  nagpapangiti sa ating mga Ninuno. Bagay na masasabing walang kapantay na ipinagkaloob sa kanila ng Panginong Lumikha ang Kadnan(Allah). 

Ang tanong nasaan ang likas na yaman ng ating kapaligiran?

Wala na bang pag-asa ang angkan ni Mamalu at Tabunaway na maibalik ang kasaganaan at kagandahan ng kapaligiran?

Ang tao, siya nga ba ang dahilan kung bakit nagkaroon ng pagbabago? Isang pag-babago na siyang sumira sa ating kapaligiran, ang kalikasan na siyang nagbibigay sa atin ng buhay.

Nakakalungkot mang isipin ngunit kung ating mamasdan ay isang ganap na pagbabago ang bumabalot sa atin, kasama na ang buong mundo..

At ang katotohanang, isa tayo sa mga saksi, mga saksing nagbubulag-bulagan, na kunwari ay di natin alam ang nangyayari  sa kasalakuyang narararanasan ng Inang Kalikasan. Na ang dahilan ng pagkawasak ng kapaligiran ay tayo ( na Tao) ang naging dahilan ng unti-unting pagkasira ng ating kapaligiran.

Ang tanong ko sa mga giliw na nakikinig, “Papaano,? ”  nga ba humantong sa ganitong kalagayan ang ating kalikasan?

Ito ba ay dahil   sa pagbabago (modernization)?; mga pagbabago sa mga bagay-bagay dahil sa natatanging kaalaman ng tao? Kaalaman ng tao na siya ring bumabago sa mukha ng kalikasan?

Hindi kaya ang dahilan ng pagbabago na humantong sa pagkawasak ng kalikasan ay dahil nariyan ang mga makabagong paraan ng paghahanap buhay gamit ang mga makabagong teknolohiya? Gumagamit ng makinarya, sa pamumutol ng kahoy gumagamit na ng chain saw, na kaya ng putulin ang daan-daang puno sa isang araw na lamang?

Mga makabagong teknolohiya na siya ring nagdudulot ng polusyon sa mga tubig at hangin.  Gumagamit ng langis, na ngbubuga ng usok, na nakakapagdulot ng sakit sa tao.

Hindi din kaya, na kaya mabilis ang pagkasira ng kalikasan ay kabilang din ang pagtaas ng bilang populasyon (population explosion)  dumami ang tao, syempre kasabay din ang pagdami ng mga umaasa sa mga kayamanang galing sa kalikasan.

Sadyang nakakalungkot   isipin na minsa’y napapabayaan natin ang pagpapahalaga sa ating mga pinagkukunan ng ating mga pangangailangan. Sa kabila ng pakikinabang ng tao, ang pang-aabuso ay nariyan na minsa’y tayo rin ang naapektuhan.

( DISCUSS PAG-AABUSO SA KALIKASAN- na siyang nakakasira sa kagubatan.kalikasan)

1.   Kaingin system- Landless farmers tend to engage in shifting cultivation unless they are provided with their own land. These landless farmers belong mostly to ethnic or tribal groups which practice upland farming. Along steep slopes of mountains, they clear large areas of forests to grow crops. trees are burned to clear forest. Once cleared, the area is used to grow crops.They burn trees and plant agricultural crops. This method of agriculture is generally referred to as kaingin in the Philippines. In two or three years, the soil loses its fertility. The farmer moves on and makes another clearing without replanting the used land with forest trees.

Ngunit hindi natin basta masisi ang nagkakaingin may mga dahilan sila:

·         Ang pamumutol o paghahawan ng mga punong kahoy at kagubatan  ay dahil sa kawalan ng sapat na edukasyon kong ano ang  magiging epekto pag nawala na ang mga punong kahoy.

·         Dapat malaman ng mga kaingeros na ito na magkakaroon ng pagka-agnas (errosion) ang lupa.

·         Dapat  maipaintindi sa kanila na mawawalang ng mga tahanan ang mga hayop, ibon at iba pang may buhay na nainirahan dito,

·         Pagwala na ang puno, mawawala din ang tubig dahil ang puno ang siyang pansamantalang humahawak sa tubig, at dahan dahan itong ilalabas sa panahon ng tag-init.

.Ayon sa Texter natin: “Dapat makipagtulungan ang mga paaralan, bago mag-graduate ang kabataan makapagtanim muna ng mga punogn kahoy”.

KAUGNAY NG PINAG-UUSAPAN NATIN NA TUNGKOL SA TUBIG ANG BARANGAY BLENSONG AY M,AY PROYEKTO SA PATUBIG, NA ITURN OVER NGAYON ARAW, ISA ITO SA MGA IBINIBIGAY NG KALIKASAN, NA KINAKAILANGAN NG PANGANGALAGA SA PINAGMUMULAN NG TUBIG. KAHAPON AY NAKAPANAYAM NG DXUP ANG PUNONG BARANGAY NG BLENSONG: HON JONATHAN ACOPIO-

(PLAY THE RECORDED INTERVIEW)

2.   pag-uuling-isa din ito sa may malaking contribution sa madaling pagpanot ng kabundukan.

Ayon sa sa Texter  dapat na magsagawa ang   goberno ng mga livelihood project, upang doon mapunta ang atensyon ng mga tao.

Sana’y maramdaman din natin na ang kalikasan ay may napakahalagang papel sa ating mga tao. May buhay na kailangang pag-ingatan upang mapanatili ang maayos na sistema sa bawat bagay sa mundong ito na may kanya-kanyang ginagampanan.

Ayon kay  Jess Geralino sa programang Usaping Bayan…”Sana huwag nating hayaan humantong sa pagkakataong maranasan ang galit ng kalikasan  subukan nating gumawa ng mga paraan kung paano mapapanatili ang magandang relasyon ng tao sa kalikasan”.

Hindi pa huli ang lahat upang tayo’y magkaroon ng mga hakbang upang maibalik ang unti-unting pagkawala ng sigla at kagandahang taglay ng ating  “Inang Kalikasan”.

Likas na Kalikasan, na minahal at inaruga ng ating mga ninuno. Kalikasan na siyang bumuhay sa kanila sa mahabang panahon.

Sana’y huwag nating ipagdamot, sanay huwag tayong magtulog-tulogan na masilayan pa ang dating kagandahang taglay ng ating kalikasan sa Upi para sa ating mga susunod pang henerasyon at para sa mga buhay ng bagong kinabukasan!

 

Posted by dxupfm at 8:45 am | permalink | comments[69]