DXUP FM 105.5 MHz "Upi for Peace" A Community Radio, based in Barangay Nuro, Municipality of Upi, Maguindanao, in Autonomous Region Muslim Mindanao, Philippine Island. DXUP FM broadcasts on frequency 105.5 MHz and can be heard over Upi and South Upi, and nearby municipality in Maguindanao province, part of Lanao del Sur, & Norte, Zamboanga, Sultan Kudarat and Cotabato province. DXUP FM maintain and operated by Community Media Education Council (CMEC).

Home » Archives » July 2010

Lands Slides at flashflood

July 30, 2010

(July 30, 2010-Friday- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host: “Ano ang flashflood at landslide? Paano nagkakaroon ng flashflood at landslides ?  Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood t land slides, iyapo ang sasagutin sa tin ni Kaka Ali sa  ating segment na nakaka.  

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: Nitong unang buwan pa lamang taon ay may mga pagtaya na ang Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical­ Services Administration (PAGASA) na magkakaroon ng   Flashflood at landslide sa bansa.

Narito ang ilan lamang sa mga naging balita sa pagpasok ng taon  Sa pagbungad ng taong 2010, sasalubungin ng mga pagbaha at mga pagguho ng lupa o landslides ang ilang bahagi ng Visayas at hilagang Mindanao ngayong taon, ayon sa Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical­ Services Administration .

Ayon sa PAGASA, ang ganitong pangyayari ay sanhi ng buntot ng cold front na nararanasan sa Visayas.

Ang mga ito ay naganap hindi po ba.,. hindi lamang natin binibigyan ng pansi ang balita kong minsan dahil wala naming naiulat na nangamatay, ngunit kapag katulad noong naganap na flash flood sa Infanta Queon 2004, naku.. never mind.. pag-usapan na natin ang ..

Ang mga tanong ni Lenyrose ay Ano ang flashflood?   Paano nagkakaroon ng flashflood?  Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood

Ano ang flashflood? – Ang flashflood ay ang biglaang paglaki at pag-apaw ng tubig sa isang ilog patungo sa karatig na mababa o patag na lugar

Paano nagkakaroon ng flashflood?

1.      Biglaang malakas na pag-ulan.

2.      Biglaang pagtagas ng naipong tubig sa kabundukan.

3.      Biglaang paglipat ng aktibong channel ng ilog.

4.      Pagkasira/pagkaubos ng kagubatan

5.      Biglaang pagtagas ng naipong tubig  sa  dam –

6.      natural landslide o log jam o nagbara ang tubig  sa ilog at bigla magbubuksan, hayun flasflood.

Additional input paano nagkakaroon ng flashflood? –

·         Dahil sa biglaang malakas na ulan,

·         Ang ibabaw ng lupa ay mabilis na napupuno ng tubig.

·          lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa at masipsip ng mga ugat ng halaman.

·         mabilis na lumalaki ang tubig na mapupunta sa mga sapa at ilog .

·         Kapag nasira o nawala ang kagubatan… –

ü  Walang mga puno at halamang nagpapabagal sa pagbagsak at pag-agos ng ulan sa lupa –

ü  Sinisiksik ng direktang patak ng ulan ang ibabaw ng lupa, lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa –

ü  Walang mga punong sisipsip ng tubig mula sa lupa –

ü  Mabilis na lumalaki ang tubig na mapupunta sa mga sapa at ilog

Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood .

ü  Mabilis na rumaragasa – Maaaring di sapat ang panahon para lumikas;

ü  Kadalasang may dalang putik, buhangin, bato, at/o puno – Mas may kakayanang tumangay (highly erosive) kaysa bahang kalakhan ay tubig lamang;

ü   Maaaring mabaon ang mga tao o haayop sa mga ito paghupa ng baha;

ü  Malayo ang nararating – Malawak na apektadong lugar – Maaaring makaranas ng flashflood ang lugar na hindi nakaranas ng malakas na ulan;

ü  Madaling magbago ng active channel ang flashflood;

ü  Maaaring magdulot ng landslide ang flashflood dahil sa pag-uka ng mga matatarik at matataas na pampang ng ilog.

Ano ang landslide? – Ang landslide ay ang paggalaw ng mga bato, buhangin, putik at/o lupa pababa ng isang slope. – Ang paghila ng gravity ang pangunahing dahilan ng landslide. – Maaring mabagal o mabilis ang paggalaw –

Mga klaseng landslides:  

Ø  Isa/ilang malaking tipak o bloke ng bato;

Ø  Buhaghag at tuyong pag-agos ng lupa;

Ø  Buhaghag at may kahalong tubig;   

Paano nagkakaroon ng landslide? –

Ø  Bumibigay ang lupa ang lupa dahil sa bigat dahil umulan at nabasaang lupa,   Pressure ng

Ø  Nagkaroon ng pagyanig at bumigay ang tibay   ng bato o lupa,

Ø   Pagkakaroon ng mga bitak o puwang   na maaaring pagdulasan ng bato o lupa at dahil sa slope  at kulang na ang  ng mga ugat ng puno humahawag sa lupa o bato ito ay kusang bibigay, at hayun landslides.

Ø  Ang pag-uka sa ibaba ng slope o bakilid  dahil sa paggawa ng kalsada ay bumabawas sa pwersang pumipigil sa paggalaw ng lupa.

Ø  Ang pag-uka sa ibaba ng slope dahil sa erosion ng ilog ay bumabawas sa pwersang pumipigil sa paggalaw ng lupa.

Ø  Dahil sa matarik at taas ng slope kaya natural na magkakaroon ng  landslides..  

Ø  Ang pagkasira o pagkaubos ng kagubatan ay nagdudulot ng pagbawas sa pwersang pumipipigil sa paggalaw ng lupa.

Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng landslide, maitatanong din natin: Saan maaaring mag-landslide? – Kailan nagkakaroon ng landslide? – Laki ng landslide (magnitude),  Mas malaki mas mabilis ang landslide, mas malaki ang lugar na maaapektuhan

Ang climate change ay magdudulot ng – mas madalas na  malakas na mga pag-ulan – pagtaas ng temperatura – Pagtaas ng sea level.

Inaasahang magiging mas madalas o malawakan ang mga flashflood at landslide dahil sa climate change. Nangangahulugan ito ng mas malaking panganib sa mga mahirap na komunidad na nasa kabundukan o matataas na lugar at sa iba pang sektor na bulnerable sa naturang mga panganib.

Ayon sa isang expert “Ang pinaka ugat kong bakit nagkakaroon ng mga madalas na landslides at flashflood ay ang kaulangan ng mga ugat ng puno na humahawak sa lupa o mga bato.”

Posted by dxupfm at 8:06 am | permalink | Add comment

Bakit hindi Basta-basta Makabangon sa Pagkakalugmok ang Pilipinas?

July 29, 2010

 (July 27, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host – “Bansang Pilipinas Bakit hindi Basta-basta Makabangon sa Pagkakalugmok? Ito ang pag-uuasapan ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka.”

 

(Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “ Kahapon sa SONA ni Pnoy, ay kanyang sinabi ang maraming problema ng ating bansa na namana ang kanyang admistrasyon. Ganito ang mga sinabi nni Pnoy: “..damang-dama ko ang bigat ng responsibilidad. Sa unang tatlong linggo ng aming panunungkulan, marami po kaming natuklasan. Nais ko pong ipahayag sa inyo ang iilan lamang sa mga namana nating suliranin at ang ginagawa naming hakbang para lutasin ang mga ito. Sulyap lamang po ito; hindi pa ito ang lahat ng problemang haharapin natin. Inilihim at sadyang iniligaw ang sambayanan sa totoong kalagayan ng ating bansa. Sa unang anim na buwan ng taon, mas malaki ang ginastos ng gobyerno kaysa sa pumasok na kita. Lalong lumaki ang deficit natin, na umakyat na sa 196.7

 

Napakalaki ang ginagastos ng goberno ng Pilipunas sa mga wala namang katuturan, o hindi priority. Itutuloy ko ang mga sinabini Pnoy kahapon:

 

“Narinig po ninyo kung paano nilustay ang kaban ng bayan. Ang malinaw po sa ngayon: ang anumang pagbabago ay magmumula sa pagsiguro natin na magwawakas na ang pagiging maluho at pagwawaldas. Kaya nga po mula ngayon: ititigil na natin ang paglulustay sa salapi ng bayan. Tatanggalin natin ang mga proyektong mali. Ito po ang punto ng tinatawag nating zero-based approach sa ating budget. Ang naging kalakaran po, taun-taon ay inuulit lamang ang budget na puno ng tagas. Dadagdagan lang nang konti, puwede na. Sa susunod na buwan ay maghahain tayo ng budget na kumikilala nang tama sa mga problema, at magtutuon din ng pansin sa tamang solusyon. Ilan lang ito sa mga natuklasan nating problema.”

 

Lenyrose: “Kaka Ali, para ka na ring si Pnoy” (LAUGHING)

 

Kaka Ali: Hahahaha..magdilang anghel ka sana, (LAUGHING).. speaking pa rin ng SONA ng Presidente.. I like it.. lalo na yang part na tinukoy tayo dito sa Mindanao, ganito ang sinabi ni Pnoy:

 

“ Tungkol sa situwasyon sa Mindanao: Hindi po nagbabago ang ating pananaw. Mararating lamang ang kapayapaan at katahimikan kung mag-uusap ang lahat ng apektado: Moro, Lumad, at Kristiyano. Inatasan na natin si Dean Marvic Leonen na mangasiwa sa ginagawa nating pakikipag-usap sa MILF. Iiwasan natin ang mga pagkakamaling nangyari sa nakaraang administrasyon, kung saan binulaga na lang ang mga mamamayan ng Mindanao. Hindi tayo puwedeng magbulag-bulagan sa mga dudang may kulay ng pulitika ang proseso, at hindi ang kapakanan ng taumbayan ang tanging interes. Kinikilala natin ang mga hakbang na ginagawa ng MILF sa pamamagitan ng pagdidisplina sa kanilang hanay. Inaasahan natin na muling magsisimula ang negosasyon pagkatapos ng Ramadan.”

Alhamdullillah, (All Praised be to Allah) at last nagkaroon na rin tayo ng Leader na tutukan ang problema ng Pilipinas hinggil sa “injustice” sa mga kapatid na Bangsamoro.

 

Balikan natin ang topic natin na Bakit hindi Basta-basta Makabangon sa Pagkakalugmok ang Pilipinas?

Noong mga unang panahon, nab ago lamang tayong mga nagsasariling mga bansa, sa ekonomiya ay nangunguna tayo sa mga kalapit na bansa, tulad ng Thailand, Malaysia, Vietnam, Korea at iba pa.

Ang Thailand noon ay dito pa pinag-aral ng agriculture ang kanilang mga experto sa pagsasaka, yes diyan sila nag-aral sa UP Los Baños, Laguna, ang dito pa sila umaangkat ng bigas noon, ngunit ngayon ay baligtad na, tayo naman ang umaangkat ng bigas sa kanila.

 

Sa ekonomiya at pulitika, malayo ang pangunguna natin sa Malaysia noon, ang tanong…presently o sa ngayon, saan na tayo,.. Ting iniwanan na nila tayo, Ang tanong …Bakit? Sagutin natin ang ating mga katanungan sa pamamagita ng pag-text ninyo.

 

Ganito ang mga sagot ko sa katanungan: “Ang bawat lipunan [society] sa lahat ng panahon ay walang hinahangad kundi papaano maging isang mabuti, sapagkat tayo ay nilalang ng Panginoong Lumikha [Allah] na mabuti at hindi masama. Nagiging masama lamang ang tao, dahil sa ating kapaligiran, kaya naman ayon sa isang sociologist 80% ng ating buhay ay naapektuhan ng ating kapaligiran [inviroment], halimbawa ang bato na puti pag inilagay mo sa lugar ng mapupulang bato hindi magtatagal ay dahan-dahan itong mahahawa o magkukulay pula na rin ang puting bato sa tagal ng panahon.

 

Ang isang lipunan [society] ay may tatlong laman: ang una ay may sistema,[system of government] pangalawa ay may lider at pangatlo ay may tagasunod [followers] o mamayan. Ang lahat ng ito ay kinakailangan ay magkkatugma o pare-pareho [synchronize] sa bawat isa,. Kong ang gusto natin ay mabuti o good ay dapat good system, good leader at good followers ang ating lipunan.

Parang matematika, para positive ang sagot, dapat positve lahat. I will explain para maunawaan, even if we have a Good leader at good followers kong bad system naman ang sinusunod equals ay bad pa rin ang product.

 

On the other hand, pwede naming iapply natin ang unang sinabi natin na environment. Halimbawa ay kong good system, good leader kahit bad followers, hindi magtatagal ay posibleng mahahawa ang followers sa kanilang sinusunod sa araw-araw, ngunit kong sinusunod mo sa araw-ARAW ay bad, kahit ikaw ay good FOLLOWER hindi magtatagal ay magiging bad ka na rin.

 

Sa Pilipinas ang tatlong laman ba iyan ng ating lipunan [society] ay matatawag na good?

Tingnan natin ano ang system o systema ng Pilipinas? Hindi ba Demokrasya tayo? , ano ang meaning nito?

 

Ang demokrasya ay, sa literal, na kahulugan ayon sa http://tl.wikipedia.org/: “… ang pamamahala ng mga tao Nasa gitna ng iba’t ibang kahulugan ng demokrasya ang kaparaanan na ginagampanan ng pamamahala nito, at ang binubuo ng “mga tao”, ngunit may mga kapakipakinabang na mga salungat ang magagawa sa mga oligarkiya at awtokrasya, kung saan mataas na nakatuon ang kapangyarihang politikal at hindi nasasakop ng makahulugang pagpipigil ng mga tao. Samantalang ginagamit sa kadalasan ang katagang demokrasya sa konteksto ng isang politikal na estado, ang mga prinsipyo na nailalapat din sa ibang bahagi ng pamamahala” .

 

Sa madaling salita ay ang kagustuhan ng mga tao, ang nasusunod tama ba? Ito ba ang gusto ng mga tao, ito ba ang gusto o nais ng mga Pilipino?

 

Ito ba ang gusto ng mga tao natin? Hindi po, Ano ang gusto ng mga mamayan na systema, ito ba? Hindi Po.

 

Pangalawa ay ang pamumuno o leadership.

 

May katanungan tayo, kong ano ang klase ng ating pamumuno dito sa Pilipinas:

* Papaano ang pagpili ng leader ng mga Pilipino?

* Ang pinipili bang leader yaong May pera? Talino? may Paniniwala sa Diyos? May magandang record? Hindi Po!!! Ano ang nakikita ninyo?

* Ano ang mga nakikita ninyo sa ating mga leader? Mayayaman po! Saan galing? Di kop o alam, .. di ba dapat sila ang ehemplo ng bayan?

* Ano ang nakikita natin sa kanila, di ba blank-blank, kayo ang nakakakita?

Ang pangatlo ay mamamayan o tagasunod nito:

Tingnan natin ang mga mamayang Pilipino,

Ito ang ating makikita sa ating mga Pilipino :

1. Meron pa ring crab mentality ang mga Pinoy.

2. Napakasama ng work attitude ng Pinoy. Bakit ano? Puro na lang angal kulang naman sa productivity.

3. Magarbo at maluho ang Pinoy. Kumikita ng P10, gumagastos naman ng P15.

4. Walang respeto sa batas at walang desiplina.Sa simpleng Trapiko ano? Hindi sinusunod, ang alibi wala namang Pulis na nakabantay, bakit kailangan pa bang bantayan, para sundin sng batas?

5. Walang pagkakaisa at puro bangayan sa pulitika. Ano ang nakikita mo kaibigan? Hindi ba kahit sa kaliit-liitang barangay pinag-aagawan ? lalo na sa mataas na posisyon dahil malaki daw ang IRA, di ba gumagastos ang mga Kandidato ng milyon-milyon? di baleng mangutang total mababawi naman pag upo sa puwesto, batobato sa langit ang tamaan tiyak may bukol (LAUGHING)

6. Ang mga Pilipino Hindi nagbabayad ng tamang buwis. Papaano sila nagbabayad ng buwis? Ang Alibi? “Sayang lang ang bayad ko, kinukurakot lang ng mga official”.. (LAUGHING)

7. Ang mga Pilipino laging umaasa sa iba? Laging naghahanap ng mauutangan, na wala namang pambayad.

 

Ang sabi nga ng naka chat natin: “….Kung tutuusin, hindi makararating sa ganitong kalagayan ang Pilipinas kung ang mamamayan ay hindi nagpabaya. Kinunsinti ang kawalanghiyaan ng kanilang mga opisyal. Mayroon tayong kapangyarihan at karapatan para sawatain at parusahan ang mga kurakot. Pero ang nangyari, kampante lang sa pagkakaupo ang lahat at nagsasawalang-kibo tayong mamayan, ang sabi sa sarili ay: ang iportante nakuha ko ang aking share”.

 

Sabi pa nong isa ay: “…..Mahusay lang ang iba sa pagsama sa mga rally at demonstrations. Ngunit wala namang din siyang nagagawa para sa bayan kundi nagpapasikip lang ng trapiko. Ang iba naman ay kasama rin sa mga lagayan at nakikinabang sa mga corruptions. Ang mamamayan ang may kasalanan kung bakit ang Pilipinas ay nakasadlak sa putikan.”

 

Ang tugon naman isa pang chatters: “Kakulangan ng DISIPLINA. Kabilang na dyan ng pagnanakaw, tamad, bisyo, sugal, at di pagsunod sa batas ng tao at Diyos!

 

Ayon sa Friend ko: “…Nauso na ang pag-angkin natin ng mga bagay na di atin. Mula ordinaryong mamayan hanggang sa mga pulitiko ay gumagawa nyan (KAIBIGAN HINDI NAMAN LAHAT, DI BA?). Di tayo marunong sumunod sa batas! Tignan nyo ha? sangkatutak na ang sekyu! kahit may karatula na bawal ay di pa rin sinusunod! kailangang pa ng back-up na sekyu o pulis!

 

Mas gusto pa natin ang magtong-its o dili kaya ay magpawakan [fight ng tandang na walang tare, uso sa Mindanao, aywan diyan sa Luzon at Visayas kong uso din?] kaysa magtanim, katwiran ay pag nanalo naman ay bibili na lang ng talbos sa palengke o kayay manghingi na lang sa kapitbahay.!

Sabi ni Maam: “Mayabang pa tayo! Wala tayong pera o bahay pero angat ang modelo ng mobile phone natin! (LAUGHING) di bale ng galing sa 5/6 ang pinambili at pinang-load!

 

Tama ka Kaibigan, Isa ka pa . Bakit karamihan sa mga pinoy sa ibang bansa ay sumusunod sa batas ng host country? Ang sagot ng kaibigan ko?

 

“Kasi may ngipin ang kanilang goberno, di tulad sa Pinas, bungal daw?. (LAUGHING) “Doon Kaka, Pag sinabing bitay, BITAY! Di tulad ng bansa natin bungal na bad, breath pa. (LAUGHING)]

Dapat sundin natin ang nakasaad sa Banal na Aklat [Biblia]:”..”…Ama naming nasa langit, si-nasamba po namin ang Inyong pa-ngalan. Nawa’y dumating na ang Inyong kaharian. Nawa’y ang In-yong kalooban na ang masunod sa lupa, tulad ng sa langit. “.[Ebanghelyo ayon kay Mateo 6:9]

At sa Quran naman: “Kayo ang pinakamahusay na pamayanang itinatag sa sangkatauhan, sapagka’t inyong ipinag-uutos ang Ma’aruf (mabuti) at ipinagbabawal ang Munkar (masama,) at kayo ay naniniwala sa Allâh.” (Al Imran-3:110).

 

Ang tanong natin sa ating mga sarili, para sa kapatid na nanampalataya sa Kristiyanismo: “….ako ba ay sumusunod sa itinuturo ng aking Biblia na pinaniwalaan?” Para sa kapatid na nanampalataya sa Islam ang mga kapatid na Muslim: “……..Ako ba ay sumusunod sa ipinag-uutos ng Allah na nakasaad sa Qur’an?”

 

Itanong mo na rin sa sarili mo? Umiiral na ba sa Pilipinas ang Batas ng Panginoon?

 

Ang Batas na nasa Qur’an, Iyan na ba ang ginagamit ng mga Muslim na nasasakop ng Pilipinas?

Ang kasagutan ay mula po sa inyo.

 

Maraming salamat and Wassallamu Alaikum Warahamatullahi Wabarakatuh.

Posted by dxupfm at 7:01 am | permalink | Add comment

Away Mag-asawa

   

 

(July 26, 2010-Huwebes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host/Lenyrose:      “Ang pag-aaway ng mag-asawa ay isang pangkaraniwang nagaganap sa ating lipunan na ginagalawan, ngunit bagamat pangkaraniwan ito ay malaking suliranin kong hindi maaagapan, magiging malala kong hindi mabigyan ng tamang sulosyon ang away mag-asawa naito, dahil maaring hahantong sa tinatawag na broken marriage o pag-hihiwalay, iyan ang  ating tatalakayin sa ating segment na nakaka….Away mag-asawa.

 

(PLAY INTRO)

 

Kaka Alih:  Tama ka Leny,  Ang pag-aaway ng mag-asawa ay isang pangkaraniwang nagaganap sa ating lipunan na ginagalawan noon magpasa hanggang ngayon, ngunit bagamat pangkaraniwan ito ay malaking suliranin kong hindi maaagapan, magiging malala kong hindi mabigyan ng tamang sulosyon ang away mag-asawa naito, dahil maaring hahantong sa tinatawag na broken marriage o pag-hihiwalayan ng mag-asawa.sa katatapos na dalawang InterPeace dialogue Seminar  na isingawa ng  MIND Center, sa Cotabato City ay aming pinag-aralan ang pag-facilitate o pag-aayos sa conflict o away ng magkabilang panig. Of course kasama na ang mag-asawa.

 

Sa grupo natin mula sa Upi at South Upi, ang ibinigay na halimbawa sa aming palabas o dula-dulaan ay ito ngang away mag-asawa. Ang facilitator o Peace maker ay walang ib kundi ang former Mayor ng South Upi si Timuay Jovito Martin at sa papel na mag-asawa ay ginampanan nina Dheng Dapilaga at Alih Anso.

 

Ganito ang scenario: Si Mrs (Dheng) ay may pagkaselosa (dala marahil ng pagmamahal sa asawa) isang araw ay may nabasang sms o text sa mobile ng asawa, at  nagkataon na  natanaw din ang asawa na kasabay sa may balon ang babaeng pinagseselosan,   dahil sa mga pangyayaring ito ay kumukulo na sa galit si Mrs, galit na galit kay Mr.  At inaway na ni Mrs si Mr at niyayang pumunta sila kay Timuay, dahil ang gusto ni Mrs maghiwalay na, nawala na ang tiwala sa asawa. Umabot na sa tahanan ni Timuay ang mag-asawa na nagmumura at demand ni Mrs hiwalayan na kaagad, pirmahan na.

 

Ang ginawa ni Timuay ay pinayapa muna si Mrs at Mr, tinanong sila kong kasal ba sila, ng ikasal  kayo ay sinag-ayunan   ng kanilang  mga magulang?

 

“Kong ganoon na present ang mga parents ninyo ng ikasal kayo, ayon sa tradition natin hindi kayo pwedeng maghihiwalay na hindi nasang-ayunan o witness ang magkabilang panig na magulang, kaya ang payo ko sa inyo ngayon, “ceasefire” muna, umuwi muna kayo at huwag ipakita sa mga anak ninyo na kayo ay nag-aaway dahil hindi maganda.  Mrs  hanggat hindi ito naayos magpanggap muna kayo sa mata ng mga anak ninyo na Ok pa rin kayong mag-asawa.” Ito ang ilan sa payo ni Timuay sa mag-asawa.

 

Nagsalita na ang narrator: “…doon po nagtatapos ang aming palabas, dahil ang sumunod na eksena ay   hindi na nakabalik ang mag-asawa kay Timuay kinabukasan dahil ng gabing iyon  naayos ng mag-asawa ang  kanilang gusot po hindi pagkakaunawaan, dahil ang gumamit pala ng celpon niMr ay ang Kumpare at hindi nadelate na nagkataon naman nabasa ni Mrs at nagkataon din na nakita sila sa lugar na tinutukoy sa text..(LAUGHING.. LAUGHING..)…

 

Ang isa sa mga feedback o reaction ng participants ay:

  • “…kong may galit (lalo na kong asawa natin) ay huwag salubungin ng kapuwa galit, kalma ka lamang, tulad ng ginawani Mr.
  • Ang pagbibigay ng payo kong ikaw ang “peacemaker” (facilitator/middleman/mediator)  ay ibase sa kultura, paniniwala at higit sa lahat ay matalinong pamamaraan.
  • Dapat wala kang papanigan, timbang-timbangin ang mga pangyayari at alamin ang katotohanan sa likod ng mga pangyayari.

Marami pang mga palabas na sa maaarin sa susunod na segment presentasyon natin ipaparinig.

 

Ito po si Mr…ehe si Kaka Ali  (LAUGHING..) naghihikayat na huwag tayo kaagad humusga sa ating nakikita kundi alamin mo muna ang katotohanan.

Posted by dxupfm at 6:59 am | permalink | Add comment

Away Mag-asawa

(July 26, 2010-Huwebes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host/Lenyrose:      “Ang pag-aaway ng mag-asawa ay isang pangkaraniwang nagaganap sa ating lipunan na ginagalawan, ngunit bagamat pangkaraniwan ito ay malaking suliranin kong hindi maaagapan, magiging malala kong hindi mabigyan ng tamang sulosyon ang away mag-asawa naito, dahil maaring hahantong sa tinatawag na broken marriage o pag-hihiwalay, iyan ang  ating tatalakayin sa ating segment na nakaka….Away mag-asawa.

 

(PLAY INTRO)

 

Kaka Alih:  Tama ka Leny,  Ang pag-aaway ng mag-asawa ay isang pangkaraniwang nagaganap sa ating lipunan na ginagalawan noon magpasa hanggang ngayon, ngunit bagamat pangkaraniwan ito ay malaking suliranin kong hindi maaagapan, magiging malala kong hindi mabigyan ng tamang sulosyon ang away mag-asawa naito, dahil maaring hahantong sa tinatawag na broken marriage o pag-hihiwalayan ng mag-asawa.sa katatapos na dalawang InterPeace dialogue Seminar  na isingawa ng  MIND Center, sa Cotabato City ay aming pinag-aralan ang pag-facilitate o pag-aayos sa conflict o away ng magkabilang panig. Of course kasama na ang mag-asawa.

 

Sa grupo natin mula sa Upi at South Upi, ang ibinigay na halimbawa sa aming palabas o dula-dulaan ay ito ngang away mag-asawa. Ang facilitator o Peace maker ay walang ib kundi ang former Mayor ng South Upi si Timuay Jovito Martin at sa papel na mag-asawa ay ginampanan nina Dheng Dapilaga at Alih Anso.

 

Ganito ang scenario: Si Mrs (Dheng) ay may pagkaselosa (dala marahil ng pagmamahal sa asawa) isang araw ay may nabasang sms o text sa mobile ng asawa, at  nagkataon na  natanaw din ang asawa na kasabay sa may balon ang babaeng pinagseselosan,   dahil sa mga pangyayaring ito ay kumukulo na sa galit si Mrs, galit na galit kay Mr.  At inaway na ni Mrs si Mr at niyayang pumunta sila kay Timuay, dahil ang gusto ni Mrs maghiwalay na, nawala na ang tiwala sa asawa. Umabot na sa tahanan ni Timuay ang mag-asawa na nagmumura at demand ni Mrs hiwalayan na kaagad, pirmahan na.

 

Ang ginawa ni Timuay ay pinayapa muna si Mrs at Mr, tinanong sila kong kasal ba sila, ng ikasal  kayo ay sinag-ayunan   ng kanilang  mga magulang?

 

“Kong ganoon na present ang mga parents ninyo ng ikasal kayo, ayon sa tradition natin hindi kayo pwedeng maghihiwalay na hindi nasang-ayunan o witness ang magkabilang panig na magulang, kaya ang payo ko sa inyo ngayon, “ceasefire” muna, umuwi muna kayo at huwag ipakita sa mga anak ninyo na kayo ay nag-aaway dahil hindi maganda.  Mrs  hanggat hindi ito naayos magpanggap muna kayo sa mata ng mga anak ninyo na Ok pa rin kayong mag-asawa.” Ito ang ilan sa payo ni Timuay sa mag-asawa.

 

Nagsalita na ang narrator: “…doon po nagtatapos ang aming palabas, dahil ang sumunod na eksena ay   hindi na nakabalik ang mag-asawa kay Timuay kinabukasan dahil ng gabing iyon  naayos ng mag-asawa ang  kanilang gusot po hindi pagkakaunawaan, dahil ang gumamit pala ng celpon niMr ay ang Kumpare at hindi nadelate na nagkataon naman nabasa ni Mrs at nagkataon din na nakita sila sa lugar na tinutukoy sa text..(LAUGHING.. LAUGHING..)…

 

Ang isa sa mga feedback o reaction ng participants ay:

  • “…kong may galit (lalo na kong asawa natin) ay huwag salubungin ng kapuwa galit, kalma ka lamang, tulad ng ginawani Mr.
  • Ang pagbibigay ng payo kong ikaw ang “peacemaker” (facilitator/middleman/mediator)  ay ibase sa kultura, paniniwala at higit sa lahat ay matalinong pamamaraan.
  • Dapat wala kang papanigan, timbang-timbangin ang mga pangyayari at alamin ang katotohanan sa likod ng mga pangyayari.

Marami pang mga palabas na sa maaarin sa susunod na segment presentasyon natin ipaparinig.

 

Ito po si Mr…ehe si Kaka Ali  (LAUGHING..) naghihikayat na huwag tayo kaagad humusga sa ating nakikita kundi alamin mo muna ang katotohanan.

Posted by dxupfm at 6:59 am | permalink | Add comment

Kaugalian at Kultura ng mga Pilipino na Nararapat na Baguhin

July 23, 2010

(July 23, 2010-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host: “Kaugalian at Kultura ng mga Pilipino ay samut sari, ngunit may mga kaugalian tayo na dapat baguhin o linangin, at ilan dito ay siyang tatalakayin ng  ating segment writer na si Kaka Alih..  Pagkakabuklod-buklod ng Mag-anak.

 

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “Ang Lipunang Pilipino ay magkahalong lipunan multi cultural diversity.    Bagamat iisang    bansa ngunit  magkakahiwalay ang mga   lugar, dahil sa nahahati sa mahigit sa pitong -libong  pulo.      Ang bansa ay nahahati sa pagitan ng mga Kristiyano, Muslim, at iba pang pangkat ng paniniwala; sa pagitan ng mga nasa lungsod at sa mga nayon; mga tagabundok at tagapatag; at pagitan ng mga mayayaman at ng mga mahihirap, may mga Pilipino na makakanan (rightist) at makakaliwa (Leftist).

 

Ang kultura ng Pilipinas o kalinangan ng Pilipinas ay pinaghalong impluwensya ng mga katutubong tradisyon at mga kultura ng mga unang mangangalakal at mananakop. Ang papanakop ng mga Kastila sa Pilipinas, sa pamamahala ng Mehiko, na tumagal ng mahigit 350 taon, ay may malaking kontribusyon sa Kultura ng Pilipinas.  At of course hindi din pahuhuli ang Kano (US), ang mga Sakang (Japanese) bagamat ang Intsik ay hindi tayo sinakop ay  malaki naman ang ipinama na mga kaugalian, tulad ng mga paputok, na isa mga malaking negosyo kong mga mga kasayahan ng mga fiesta at  bagong taon.

 

Ang isa sa mga kaugalian at kultura na hanggang ngayon ay umiiral ay ang  pagkakabuklod-buklod ng mag-anak o pamilya, ngunit hindi natin alam kong saan ito nagmula, kong ito ay sadyang umusbong o nabuo na ng mga Pilipino dahil sa mga pagkakataon? O dahil kinakailangan. Bakit Kinakailangan? Dahil noong unang mga panahon o magpahamggang ngayon ay kailangan ang pagbuklod bukolod o pagbubuo ng isang pamayanan bilang paghahanda o pagtatanggol sa kanilang angkan sa mga mananakop.

 

Ang mag-anak o pamilya  ang siyang pinakamaliit na yunit ng ating lipunan. Dito nagsisimula ang kaugalian, kultura, at pagpapahalaga ng isang tao. Matibay ang pagkakabuklod-buklod ng pamilyang Pilipino. Labis ang pagpapahalaga natin sa pagsama-sama ng buong pamilya. Kahit may bago ng pamilya ang isang anak, pilit pa rin ng magulang na patitirahin sa kanilang tahanan,    gaano man kaliit ang bahay nila. Hanggat maaari ay ayaw ng mga magulang na malayo ang kanilang mga anak sa kanilang piling.

 

Ang mga Pilipino ay kadalasang malalapit sa kanilang mag-anak at iba pang kamag-anak. Maraming mga Pilipino ang tumitira malapit sa kanilang mga kamag-anak, kahit pa sila ay may edad na o kaya naman ay may sarili na ring mag-anak. Kadalasan ang isang bahay sa Pilipinas ay binubuo ng mahigit sa dalawang mag-anak. Sa mga lalawigan, ang mga nayon ay kadalasang binubuo ng iisang angkan, at halos lahat ay mag-kakakilala.

 

Ang ilan sa mga dahilan kong bakit nagbuklod-buklod ang mga mag-anak ay dahil sa ekonomiya. Bakit ekonomiya? Ang ibang magulang ay sila ang bumubuhay sa kanilang mga anak kahit na may pamilya na. Kong bagong kasal pa ang kanilang anak ay madalas ay sa kanila nakatira, na kadalasan ay hanggang katapusan ay hindi na bumubuklod…(LAUGHING)  at kong sakali man na magpatayo man ng bahay ang bagong pamilya ay malapit lang sa bahay dahil kong sakalit-sakali man na magkaproblema ang pamilya ay madali ang pagbibigay ng tulong. Yaong iba ay sa extension lamang gumagawa ng kanilang tirahan.

 

Kong minsan sa ilang membro ng pamilya ay iisa lang ang naghahanap buhay, kaya ang negatibong epekto at asahan mo ang hirap ng buhay na kanilang natatamasa.

 

Ang iba pang di magandang epekto nito ay may mga anak na namihasa na at nasanay  na nakadepende sa magulang. Ang anak ay din a natutong tumayo sa sarling paa, kaya naman kahit halos pagluluto ay di natutunan.

 

At nitong kasalukuyang panahon na may honorarium ang mga Barangay Official  (perang matatanggap) ay marami ang nagkainteres na maging leader, dahil sa may hanapbuhay,  Kaya asahan mo na ang nag-aagawan ng pamumuno sa mga kumunidad.  Kong  di man magkapatid ay malapit na magkakamag-anak, at kong minsan ay magkalaban ay mag-aasawa o dili kaya ay mag-ama o mag-ina ang naglalaban-laban sa isang position sa Barangay.

 

Pansamantala   hanggang dito na lang muna ang ibabahagi natin Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  sa Lunes…mas lalo nating paiigtingingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   sa ating segment na  nakaka…. Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 7:24 am | permalink | Add comment

A trip to the post Minanga Marampayan

July 21, 2010

Written Hj Abd.Naddin Shaiddin in his blog: http://abdnaddin.blogspot.com

 

He was born in Kota Belud, Sabah, 41 years lalu.Sudah families with Fauziyah Nurdin and had three baby, Sitti Yasmine Mehran, Ahmad Fawzan and Ahmad Farhan Fluent.

 

Worked as a journalist in Utusan Borneo since 1994.Meminati literature and is currently Head of Two Writers Association of Sabah (IPS). General Information History Association of Malaysia (PSM) Branch.

 

Research languages to the Committee quarterly and Language Research Quarterly DBP Sabah / Sarawak from 1988 to kini.Pernah served as Outreach Officer Headquarters All Sabah Islamic Association 1996-2006.Pernah write in a variety of media and newspapers in Malaysia and the Sabah Journalists Association Brunei.Ahli ( SJA) and Kota Kinabalu Journalists Association (KKJA). Umpia Magazine Editor (BKI) correspondence history (PSMCS) and Associate Editor Magazine Ethnic (DBPCS). He was a magazine editor Composition (IPS) and the Bulletin of age from 1996 to 2006.

 

(NOTE: ORIGINALLY WRITTEN IN BAHASA MALAY and translated by googles)

—————————————————————————————–

Three minutes before 9:00, and Thursday morning, we went to Kota Belud, located about 78 kilometers from the capital of Sabah, Kota Kinabalu.

 

Kaka Alih, wartawan penyiaran dari Bandar Upi, Maguindanao teringin untuk berkunjung ke kampung halaman saudara sebangsanya-Iranun- dan melihat dengan matanya sendiri mengenai kehidupan masyarakat Iranun di negeri ini.

 

Kaka Alih, UPI reporter broadcasting from the town, Maguindanao has requested a visit to his hometown sebangsanya Iranun-and-see with own eyes the life of Iranun in the state.


Kaka Alih atau nama sebenarnya Alih S.Anso singgah tiga hari di Kota Kinabalu dalam perjalanan pulang ke Mindanao selepas menghadiri Program Kepimpinan Islam Asian Institute of Management (AIM) selama sepuluh hari di Kuala Lumpur.

 

Kaka Alih  real name Alih S. Anso stop three days in Kota Kinabalu on the way back to Mindanao after the Islamic Leadership Programme Asian Institute of Management (AIM) for ten days in Kuala Lumpur.

 

Beliau memberitahukan kedatangannya melalui facebook dan kerana itu ketika dia menelefon bahawa dia sudah berada di ibu negeri, saya tidaklah begitu terkejut.

 

He told his coming through facebook and so when he called that he is already in the state capital, I was not too surprised.

 

Selepas pertemuan kami di Rainforest Cafe petang Rabu, kami mengatur perjalanan ke Minanga A Marampayan (Rampayan Laut) dan dari sana menyusuri kampung-kampung Iranun yang berdekatan.

 

After our meeting at the Rainforest Cafe Wednesday afternoon, we arranged a trip to Minanga Marampayan (Rampayan Sea) and from there, cruising Iranun villages nearby.


Kami amat bernasib baik kerana Saudara Aliasgar Haji Basri, salah seorang peserta ILP AIM dari Malaysia, sudi menemankan kami dalam perjalanan mencari bangsa itu.Aliasgar bukan calang-calang orang kerana beliau merupakan Pengarah Unit Pemimpin Kemajuan Rakyat (UPKR) dan juga Timbalan Ketua UMNO Bahagian Tuaran.

 

We are very fortunate because you Aliasgar Haji Basri, one of AIM ILP participants from Malaysia, willing accompanying us in the course of searching for people itu.Aliasgar not Calang-Calang people because he was the Director of People Development Unit Leader (UPKR) and Deputy Head of UMNO Division Tuaran.


Sepanjang perjalanan itu, Kaka Alih yang dipanggil `sangai’ oleh Aliasgar dan begitu sebaliknya kerana persamaan nama mereka, tidak habis-habisnya merakam gambar.

 

Along the way, the so-called `Kaka Alih,  sangai ‘by Aliasgar and again because of their same name, not completely signed photo.

Beliau begitu tertarik dengan landskap alam di negeri ini. He was so impressed with the natural landscape in this country. Demi melihat rumah-rumah kampung di sepanjang perjalanan ke KB itu beliau memberitahu, rumah-rumah itu mempunyai persamaan yang agak tipikal dengan ciri-ciri rumah-rumah orang Iranun di Mindanao.

 

 In order to see houses in the villages along the way to KB that he told, the houses are quite similar to those of typical houses of the Iranun in Mindanao.


Rumah-rumahnya separas muka, dibuat kebanyakannya menghadap matahari dan sebagainya, dan setiap ciri itu diperjelaskan maknanya oleh Kaka Alih yang mempunyai banyak pengalaman dalam bidang pembinaan.

 

House-level home page, made mostly facing the sun and so on, and each feature is explained by Kaka Move meaning a lot of experience in construction.


Sebelum menjadi wartawan secara kebetulan, kata Kaka Alih yang sering menekankan kata `secara kebetulan’ itu, beliau merupakan seorang ahli perniagaan dan terdidik dalam bidang kejuruteraan.

 

Before a journalist by accident, “said Kaka Move frequently emphasize the word ‘coincidence’, he was a businessman and educated in the field of engineering.

 

Beliau memilih menjadi orang media-sebagai wartawan penyiaran di DXUP FM 105.5 MHz di Barangay Upi kerana alasan perjuangan iaitu ingin melihat bangsa setaraf dengan bangsa lain di Mindanao.

 

He chose to be the broadcast media as a journalist in DXUP FM 105.5 MHz in Barangay UPI for reasons that would like to see people struggle on par with other nations in Mindanao.

 

Katanya orang Iranun sering menerima tekanan di Filipina dan oleh itu, sebagai orang media, beliau mahu memperjuangkan mengenai kedudukan bangsa Iranun dan isu-isu yang berlegar di Mindanao supaya orang luar menerima informasi yang betul dan tepat mengenai apa yang terjadi di wilayah selatan itu.

 

He said people often Iranun the pressure in the Philippines and therefore, as the media, he wanted to fight on the race Iranun and the top issues in Mindanao to the outside to receive the correct and accurate information about what happened in the southern region.

 

Setibanya di Kota Belud, kami minum di Mayang Sari. Upon arrival at Kota Belud, we drink at Mayang Sari. Tidak lama kemudian, Haji Asmad Ruddin, salah seorang pemimpin masyarakat Iranun datang untuk dipertemukan dengan Kaka Alih.

 

Not long after, Haji Asmad Ruddin, one Iranun community leaders came to dipertemukan with Kaka Alih.

 

 Mereka berbicara dalam bahasa Iranun dan Kaka Alih agak gembira dengan pertemuan itu kerana ia membincangkan mengenai sejarah, adat dan budaya Iranun.

 

They speak the language and Kaka Alih Iranun quite happy with the meeting as it discusses the history, tradition and culture of  Iranun.

 

Pertemuan itu agak singkat, memang, tetapi ia dapat memberi sedikit maklumat mengenai masyarakat Iranun yang mendiami 22 kampung di Kota Belud, Satu kampung di Kudat iaitu Kampung Indarasen Laut, Tiga Kampung di Tungku Lahad Datu iaitu Kampung Nala, Kampung Bakolod dan Kampung Barigas, manakala ramai komuniti Iranun boleh ditemui di Kampung Likas dan Kampung Warisan Inanam.

 

The meeting was quite brief, indeed, but it can provide some information about Iranun communities inhabiting 22 villages in Kota Belud, Kudat is a village in Kampung Laut Indarasen Three Lahad Datu Tungku village of Nala village, village and village Bakolod Barigas, while many Iranun community can be found in Kampung Likas and Inanam Heritage Village.


Kaka Alih menyatakan bahawa orang Iranun sangat mementingkan persaudaraan dan maratabat (dignity). Kaka Move to state that the Iranun very concerned about brotherhood and maratabat (dignity).

 

Beliau menyebut sebait bayuk iaitu Madenden su limu, na panunden su maratabat yang antara lain maksudnya,martabat atau maruah lebih penting dan mustahak daripada kasih sayang.

 

He cited the sebait bayuk Madenden Plate su, su na panunden maratabat among others, meaning, dignity or reputation is more important and necessary than love.


Orang Iranun memilih martabat berbanding cinta atau kasih sayang kepada seseorang, walaupun perkataan Iranun itu sendiri berasal dari perkataan Ranun yang membawa maksud kasih sayang.

 

Iranun people choose love or honor than to love someone, even though the word itself is derived from Iranun Ranun word which means love.

 

Jadi orang Iranun mengutamakan rasa kasih, rasa sayang, saling mengasihi, saling bantu antara satu sama lain tetapi apabila tiba kepada soal martabat, maka yang lebih dipentingkan ialah soal martabat dan harga diri.

 

So the priority Iranun feel love, love, mutual love, mutual aid to each other but when it comes to question of prestige, it is more important is the question of dignity and self-esteem.


Selepas bersalaman, kami meninggalkan Restoran Mayang Sari untuk meneruskan perjalanan menghala ke Rampayan Laut.

 

After shaking hands, we left the Mayang Sari Restaurant to continue the journey towards the sea Rampayan.

Ketika ternampak banyaknya sapi dan kambing berkeliaran di sepanjang perjalanan itu, Kaka Alih berkata “that is another sign of Iranun villages”.

 

When saw many cows and goats roam throughout the journey, said Kaka Move “that is another sign of Iranun Villages.

 

” Katanya, penduduk membiarkan haiwan peliharaan mereka berkeliaran tanpa mengikatnya. He said that people let their pets roam without a tie. Jika dahulu bentuk rumah mereka agak tinggi, ia disebabkan kerana penduduk mengikat karabau (kerbau) mereka di bawah rumah.

 

If the first of their homes quite high, it is because the people binding karabau (buffalo) in the home.


“Tetapi kini, ia diganti dengan kereta,” katanya yang kagum kerana hampir semua rumah orang Iranun memiliki kereta.

 

“But now, it is replaced by a car,” he said, amazed that almost every house has a car Iranun.

 

Tiba di simpang Rampayan Laut , saya memberitahu, bahawa kami mula memasuki kawasan perkampungan Iranun.

 

Arriving at the junction of Marine Rampayan, I told, that we started entering the village Iranun.


Tiba-tiba saja Kaka Alih meminta supaya Zul, pemandu kami memperlahankan kereta apabila ternampak tempat jemuran.

 

Suddenly, just ask Kaka Move to Zul, we slow down the car when the driver saw the famous horse. “Itu salah satu lagi tanda orang Iranun,” katanya.

 

“That’s one more sign of Iranun,” he said. Kalau di Mindanao, orang dengan mudah dapat membezakan mana rumah Iranun dan mana rumah orang Visaya kerana orang Iranun tidak atau tidak pernah menjemur pakaian dalam mereka di jemuran sebaliknya menyembunyikannya.

 

If in Mindanao, people can easily distinguish which Iranun homes and houses for people who Visaya Iranun not or has not been drying the clothes in the laundry but they hide it.


Kami sampai di Minanga ketika waktu tengahari iaitu ketika `panalang-talang su sinang’ -ketika matahari tegak di atas kepala.

 

Minanga when we arrived at noon, when the `su sinang panalang-gutter ‘, when the sun right in the head.

 

Saya sempat menanyakan konsep waktu dalam masyarakat Iranun di Mindanao.

 

I could ask the concept of time in Iranun community in Mindanao.


Waktu Subuh dipanggil Subu, waktu pagi biasanya dipanggil Katibuas manakala waktu antara jam 7.00 hingga jam 8.00 disebut sebagai `tengah naik’ .

 

Dawn called Subu, usually called Katibuas morning while the time between 7.00 to 8.00 referred to as “the middle up.

 

jam sepuluh hingga sebelas disebut sebagai mapuru a tengah naik .

 

at ten to eleven mapuru referred to as a central rise.

 

Selain kagabi iaitu waktu petang, senja disebut sukirep .

 

Besides kagabi the evening, dusk referred sukirep.


Ketika memasuki kawasan tanah perkuburan, beliau berkata tanah perkuburan tak ada banyak bezanya dengan tanah perkuburan Islam di sana.

 

When entering the cemetery, he said the cemetery does not have a lot of difference to the Muslim cemetery there.

 

saya bertanya kepadanya bagaimana orang Iranun di Mindanao menyebut orang yang meninggal dunia.

 

I asked him how people in Mindanao Iranun mention those who died.

 

Kalau di Kota Belud, ia selalu disebut sebagai `nyapantag’ .

 

If in Kota Belud, it is often referred to as `nyapantag.

 

Saya secara bergurau menghuraikan bahawa ia membawa maksud orang yang meninggal itu telah sampai di tempat malaikalmaut menunggu.

 

Kidding me explain that it means the person who died had been reached in malaikalmaut wait.

 

Di kalangan masyarakat Iranun di Nala, Tungku,pula mengistilahkannya sebagai `nyasaut atau nyaraut’ .

 

Iranun communities in Nala, Tungku, is mengistilahkannya as `nyasaut or nyaraut.

 

Mereka mungkin membayangkan bahawa mereka berjaya dikejar malaikalmaut.

 

They may imagine that they successfully chased malaikalmaut.


“Oh kami menyebutnya nyauma yang bererti bahawa si mati telah tiba masanya mendapat kasih sayang Allah SWT” .

“Oh we call nyauma which means that the dead time has come for love of God.”

 

Sesampainya di kuala Rampayan kami sempat bergambar kenangan sambil bercerita mengenai perkampungan Iranun dengan penuh minat.

 

And come in kuala Rampayan pictorial memories we could talk about the village as Iranun with interest.

 

Banyak perkara lucu, sehingga membuat kami, saya ,Ali, Shaibih Hj Jaafar geli hati.

 

A lot of things funny, which makes us, me, Ali, Jaafar Hj Shaibih ticklish heart.


Aliasgar mengisahkan pertemuan mereka di Manila. Are You Iranun ?

 

Aliasgar tells their meeting in Manila. Iranun Are You? tanyanya yang dijawab oleh Kaka Alih dengan ” How do you know?

 

“ Bagaimana awak tahu? tanyanya

 

answered by Kaka Move to “How do you know?” How do you know? katanya. he said.

 

Sebenarnya, kata Kaka Alih teramat jarang orang Iranun bertanya sedemikian kepada orang Iranun yang lain.

 

In fact, says Kaka Move Iranun extremely rare people who ask for such other Iranun.

 

Biasanya jika ditanya ” Iranun ka?” ia selalu dijawab ” Kainu?

 

” Normally, if asked “Iranun ka?” He always answered “Kainu?”

 

Kenapa,Apa kamu mahu?” Why, What do you want? “


Jawapan yang paling bijak selepas menerima jawapan yang kasar itu iaitu ialah ” kainu pun ku pangilaien su bangsa ku ” yang bermaksud “kenapa jika saya mahu mencari bangsa saya”.

 

The most intelligent response after receiving a harsh answer is that the “kainu been pangilaien su ku ku race” which means “why, if I want to find my people.”


Kami kemudian sempat singgah di salah sebuah rumah di jeti itu.

 

We then have time to stop at one house on the jetty.

 

Kaka Alih sempat berbual dengan Junaidi dan beberapa anak kecil dalam bahasa Iranun.

 

Kaka Move Junaidi and could talk with some children in Iranun.

 

Adakah anak-anak itu bercakap bahasa Iranun?

 

Do children speak Iranun?

 

Anak-anak itu boleh bercakap bahasa Iranun walaupun ada juga yang mengajak anak-anak mereka berbual dalam bahasa Melayu.

 

Children can speak Iranun even invite some of their children speak in Malay.


Selepas itu, kami ke bengkel kraftangan Hajah Pandian tetapi sayangnya beliau tiada di rumah.Kami diberitahu suaminya Haji Sabana Jalal sedang sedang di sebuah gerai tidak jauh dari rumah itu.

 

After that, our handicraft workshop Hajah Pandian but unfortunately he is not in rumah.Kami told her husband Haji Jalal Savanna is currently at a desk not far from the house.


Salah satu kebiasaan orang Iranun ialah tidak bertanya nama seseorang itu secara direct atau langsung kepada orangnya.

 

One of the common people Iranun is not asking someone’s name is a direct or indirect to the people.

 

Biasanya ia akan berbisik kepada raknnya yang lain.

 

Usually it will be whispered to the other raknnya.

 

Atau jika bertanya, orang yang ditanya itu biasanya meminta rakannya untuk memberitahu akan namanya.

 

Or, if asked, who asked that usually asks his friend to tell to his name.

 

Jika terpaksa bertanya, orang Iranun akan meminta maaf sebesar-besarnya kerana terpaksa bertanya nama orang itu, yang dianggap sebagai kurang sopan atau kurang Iranunnya.

 

If you have to ask, who would apologize Iranun great because had to ask the name of the person, who was considered less offensive or less Iranunnya.


Haji Sabana menceritakan mengenai ukit a Iranun juga. Savanna Haji told about ukit a Iranun well. Mengenai kedatangan bagu a Iranun di Rampayan.

 

On arrival at Rampayan bagu a Iranun.

 

Seingatnya, Haji Awliya (Amai Dalomabi) datang ke Minanga ketika beliau masih kecil lagi.

 

Seingatnya, Haji Awliya (amai Dalomabi) Minanga came to him when he was young.


Kaka Alih sempat menceritakan tugasnya sebagai penyampai radio Iranun di Mindanao.

 

Kaka Move could tell his duties as a radio presenter Iranun in Mindanao.

 

Rakan saya ini, katanya kepada saya bekerja di Lakitan atau newspaper.

 

My friend said to me working in Lakitan or newspaper.

 

Saya tertarik dengan perkataan Lakitan itu.Lakitan-news sebenarnya berasal dari perkataan lakit iaitu sejenis burung yang terbang membawa berita.

 

I was impressed with the words Lakitan itu.Lakitan-news actually comes from the word lakit of a flying bird brought.


Oleh kerana beliau selalu menyebut ` for example’ saya tertanya-tanya juga apa padanannya dalam bahasa Iranun.

 

Because he was always saying `for example ‘I wonder what the equivalent in Iranun.

 

Dalam bahasa Melayu, For Example bermaksud, sebagai contoh. In the Malay language, for example means, for example.

 

Kaka Alih mengatakan bahawa for example dalam bahasa Iranun ialah saparati. Saya yakin ia berasal dari perkataan seperti dalam bahasa Melayu tetapi seperti membawa maksud `sagit a’ dalam bahasa Iranun.

 

Move Kaka says that for example in Iranun is saparati. I believe it comes from the Malay words such as, but as a means `sagit ‘in Iranun.

 

Menarik sekali untuk diteliti. Interesting to study. Katanya, dulu Kirim ditulis dalam huruf jawi, tetapi sekarang masih ada lagikah yang mengamalkan bayuk dalam bahasa Iranun.

 

He said, first tell the letter was written in Jawi, but now there is a practice lagikah bayuk in Iranun.


Banyak istilah Iranun, contohnya untuk halaman rumah yang kecil dipanggil `lama-lama’ manakala untuk yang besar `lama lama legawan,” katanya merujuk bahasa Iranun di Mindanao. Memang ada sedikit perbezaan antara bahasa Iranun di Sabah dengan bahasa Iranun di Mindanao. Contohnya perkataan `besar’ di sebut Mala ‘ dalam bahasa Iranun di Sabah khususnya di kawasan Kota Belud dan Kudat. Masela dalam bahasa Iranun di Tungku. Tetapi bahasa Iranun di Mindanao menyebut Masela (besar) namun orang maranao menyebutnya Mala.Komuniti Iranun di Mindanao terdapat di Matanog, Buldon, Parang , Barira dalam wilayah Maguindanao, Sultan Kudarat, Malabang-Sultan Guimander, Balabagan, Kapatagan Dalam Wilayah Lanao del Sur. Selain itu bahasa Iranun di Subpangan, biasanya di ucapkan dengan lembuit oleh penuturnya.

Many terms Iranun, for example for a small home page called “old-old ‘big’, while for a long time legawan,” he said, referring Iranun language in Mindanao. There is little difference between the languages of Sabah Iranun with language in Mindanao Iranun. For example the word `great ‘in call Mala’ in Iranun in Sabah, especially in Kota Belud and Kudat. Masela in Iranun in Tungku. But the language in Mindanao Iranun mention Masela (big) but people call this maranao Mala.Komuniti Iranun in Mindanao in Matanog , Buldon, parang, Barira in the province of Maguindanao, Sultan Kudarat, Sultan Guimander-Malabang, Balabagan, Kapatagan in Lanao del Sur Region. The language in Subpangan Iranun, lembuit usually goes with the speakers.


Sungguhpun demikian, bangsa Maranao, Maguindanao dan Iranun sebenarnya menggunakan bahasa dan tradisi yang sama. However, people Maranao, Maguindanao and Iranun actually use the same language and tradition. Sumber bahasa mereka adalah bahasa Iranun sendiri. Source language is the language of their own Iranun. Namun ratusan tahun yang dahulu, orang yang menetap di Ranao (Lanao del Sur) disebut Maranao manakala mereka yang tinggal di sepanjang sungai Pulangi dipanggil Maguindanao manakala mereka yang berada di tengah-tengah antara Maranao dan Maguindanao itu masih dipanggil dengan sebutan Iranun walaupun mereka pada hakikatnya sama.

 

But hundreds of years ago, people living in Ranao (Lanao del Sur) is called Maranao, while those living along the river called Pulangi Maguindanao, while those in the middle of the Maranao and Maguindanao were still called with reference to the fact that although they Iranun same.

 

Bahkan sering terjadi orang Iranun yang tinggal di Lanao del sur menyebut dirinya Maranao manakala orang Iranun yang tinggal di wilayah Maguindanao menyebut diri mereka Maguindanao.

 

 Even common people living Iranun in Lanao del sur mention his Iranun Maranao while those living in Maguindanao province Maguindanao mention themselves.


Ramai ahli sejarah dan linguistik yang mempunyai pendapat berbeza mengenai perkara ini.

 

Many historians and linguistics who have different views on this matter.

 

Kerana faktor lokaliti, memang terdapat perbezaan sebutan dialek, antaranya Padi disebut Ilaw dalam bahasa Iranun manakala orang Maguindanao menyebutnya palai.

 

Because of locality factors, there is difference in terms of dialect, of which Rice called Ilaw Iranun in Maguindanao while the call palai.


Saya fikir wajar juga bahasa Iranun, bahasa maranao dan bahasa magunidanao dijelaskan melalui peribahasa ini.

 

I think the language should also Iranun, language and language maranao magunidanao explained by this proverb.

Sekadar contoh yang saya temui di internet.

 

Just an example that I found on the Internet.

 

He who does not (know how to) look back at his past (where he came from) will not reach his destination. (English) He who does not (know how to) look back at his past (where he came from) will not reach his destination. (Home)

 

Su manga taw adi mataw milai sa pibpuunan, ai di makauma sa pedsuungan (Iranun) Su manga taw of the noble mataw milai pibpuunan, sa ai in makauma pedsuungan (Iranun)

Su taw a di makatadem sa nabpunan nin na di makasampay sa ebpawangan nin . Su taw a in makatadem of the makasampay nabpunan na sa Nin Nin ebpawangan. (Magindanaon) (Magindanaon)

 

So mama a di nian katawan so poonan nian na di pakaoma ko sungan nian. (Maranao) So mom in a really really katawan so poonan ko na at pakaoma sungan really. (Maranao)


Bagaimana orang Iranun disini memanggil ship?

 

How do people here call Iranun ship? tanya Kaka Alih.

 

asked Kaka Move.

Kalau disini dipanggil kapal, kata Haji Sabana.Kalau disana ia disebut sebagai kapal apoi darimbang.

 

If the ship is called here, “said Haji Sabana.Kalau there it is called the ship apoi darimbang.

 

kapal apoi maksudnya kapal api manakala darimbang bermakud besar tanpa tanpa tandingan.

 

apoi ship means a ship of fire while darimbang bermakud without unparalleled.


Saya menjelaskan mengapa orang Iranun memilih minanga a marampayan sebagai tempat tinggal mereka, salah satu sebabnya ialah ia merupakan satu tempat yang terlindung daripada tiupan angin.Dan yang keduanya, musuih sangat sukar untuk merapat ke pantai. Marampayan bermaksud tempat yang dituju, destinasi yang dituju berasal daripada perkataan rampai yang bermaksud sampai.

 

 I explain why people choose minanga Iranun marampayan as a home for them, one reason is that it is a place sheltered from the second blow angin.Dan, musuih very difficult to move closer to shore. Marampayan means the place of destination, origin destination destination of meaning to the word medley.

 

 Dari sini terbit perkataan Marampayan, Makarampai, Miniram pai dan sebagainya.

 

From here the rising words Marampayan, Makarampai, Miniram pie and so on.


Kami sempat singgah di Ostrich Resort.

 

We could stop at Ostrich Resort.

 

Saya berkata kepada Kaka Alih bahawa beliau bolehlah memberitahu bahawa beliau telah sampai ke tempat Speaker Dewan Rakyat, Tan Sri Pandikar Amin Haji Muliam yang sempat ditemuinya di Kuala Lumpur minggu lalu.

 

I say to Kaka Move that he may be told that he had come to the House of Representatives Speaker, Tan Sri Pandikar Amin Haji Muliam, which have met in Kuala Lumpur last week.

 

Kami menunaikan solat zohor di masjid, pagari Aliasgar yang menjadi imam, sebelum meneruskan perjalanan ke kampung Tamau. Zohor us pray at the mosque, the imam pagari Aliasgar that, before proceeding to the village Tamau.


Setibanya di rumah kami di Tamau, beliau tertarik dengan seni bina rumah kami, yang katanya mengingatkanya kepada arwah bapa mertuanya.

 

Upon arrival at our house in Tamau, he was impressed with the architecture of our house, which he said mengingatkanya the late father-in-law.

 

 Kalau isteri saya ikut serta sudah tentu dia `maka gurauk’, yang bermakna menangis terharu. If my wife go and of course he `so gurauk ‘, which means tears overwhelmed. Kaka Alih juga menyaksikan mengenai ibu yang masih makan sirih pinang. “mbama’ , katanya sambil memberitahu wanita Iranun di sana juga ramai yang `mbama’ . Beliau sempat bertanya mengenai karier Amai Shafiq. Orang yang berniaga di pasar dalam bahasa Iranun pendagang.

 

Move Kaka also saw the mother who still chewed betel nuts. “Mbama ‘, he said, there Iranun women told the public that` mbama. She could ask about a career amai Shafiq. The trading in the market in Iranun pendagang.


Kaka Alih agak tertarik dengan mesin tebu.

 

Kaka Move quite impressed with the sugar cane plant.

 

Beliau teringat mengenai tandasan yang dahulunya ditarik menggunakan kerbau.

 

He remembered the previously drawn tandasan using buffalo.

 

 Kini tandasan digantikan dengan mesin tebu untuk menghasilkan gula tebu.

 

Tandasan now replaced with machines to produce sugar cane sugar cane.

 

Dalam perjalanan pulang itu, kami sengaja melalui Kampung Merabau, Kota Peladuk sebelum kereta meluncur laju ke Kota Kinabalu.

 

On the way home, we intentionally through Merabau Village, City Peladuk before heading for the car speed to Kota Kinabalu.

 

Kaka Alih berkata beliau akan menyiarkan artikel mengenai Iranun di Sabah untuk siaran radionya di radio di Upi Maguindanao.

 

 Move Kaka said he would publish articles on the Sabah Iranun for radios in radio broadcasting in UPI Maguindanao.

 

Posted by dxupfm at 5:27 am | permalink | Add comment

Paghahanda ng Isang Salo-salo sa mga Bisitang Iba-ibang Relihiyon

July 19, 2010
   

(July 19, 2010-Lunes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose: Papaano mo iipunin sa isang salo-salo (Party)  ang mga kaibigan na  iba-iba ang relihiyon  at ang kulturang nakagisnan? Samahan po ninyo kami sa ating segment na nakaka dahil iyang sasagutin ni Kaka Ali….

 

(Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “Sa iyong ihahandang kainan o  salo-salo   para sa mga  kaibigan o kapatid  mong Settlers na Christian, na may Romano Katoliko, Iglesia ni Kristo, Seventh Day Adventist at iba pang Christian denomination? Imbitado mo rin ang mga kapatid na  Bangsamoro na Muslim? Ang mga kaibigan na Talaing’d o T’duray? Ano ang dapat mong gawin? Papaano ka maghahanda, ano ang mga pagkain na ihahanda mo?

 

Lenyrose: “Ako Kaka Ali maghahanda ako ng mga masasarap na pagkain, para sa mga bisitang kaibigan”

 

Kaka Alih: Agree Leny tulad ka rin ng kapatid nating Teduray, heto ang sagot niya sa tanong natin: “Maghahanda ako Kaka, ng ibat-ibat putahe na gusto nila, at paghihiwalay ko sila ng mesa, kasi ang iba hindi magkain ng baboy”.

 

Teka muna, ang maganda sigoro, itanong muna natin, bakit ka naghahanda ng salo-salo?

 

“Naghahanda ako para lalo kaming magkalapit-lapit ang aming mga damdamin, iyon bang tinatawag nilang “bonding” o close family ties.” Sagot niyang muli.

 

Tama ka kaibigan, kahit ako ganyan  din ang aking layunin sa isang salo-salo, upang magkaisa at magkaintindihan at may ibat-ibang paniniwala at kultura, ang term nila ditto ay “get-together party”.

 

Alam ko marami kayong strategy sa mga ganitong pagkakataon ngunit may nainterview tayong  isang experto sa ganitong mga pagkakataon at nagbigay ng mga pointers sa atin. Ayon sa kanya:

 

  1. Una mong dapat   alamin ang paniniwala at kultura ng bawat isa sa mga kaibigan mo at of course ang sa iyo rin paniniwala at kultura at kaugalian, dahil may mga taong mahalaga sa kanila ang kultura at kaugalian na nakagisnan.
  2. Pangalawa, may konting sakripisyo o pang-unawa.   Halimbawa sa pagkain, ang paboritong mong karne hindi mo muna makakain dahil ang mga kaibigan mong Muslim hindi kumakain ng Haram na mga pagkain, tulad ng baboy at ano mang nahaluan ng laman at hindi rin uminiinom ng alak na makalasing. Sa mga T’duray hindi kumakain ng manok na hinaluan ng kalabasa o itlog at kalabasa na pinaghalo-halo .

Ayon sa listeners natin ng pag-usapan ang ganitong topic: “Papaano Kaka Ali kong isang Bangsamoro na Muslim ang may handaan at nag-imbita ang mga  kapatid o kaibigan na Settlers na Kristiyano, at alam nating lahat na ang kanilang handaan ay di nawawala ang litson at alak, ang tanong ko ay maghahain ba ako ng ganoon pagkain?

 

Ang kasagutan ko kaibigan sa tanong ay hindi at No. (LAUGHING)

 

Please don’t laugh, ganito kasi iyon Kaibigan, dahil sa relihiyong Islam ay haram ang baboy at Khamer o alak na makalasing, dahil parehong   kasalanan ang uminom ng alak na makalasing, at hindi lamang ang uminon ang magkakasala sa Allah, pati na  ang nagpabili, ang nagbili at ang gumawa ng alak, ang ibig sabihin nito ay  lahat ng may kaugnayan kong bakit nainom ang alak.  Ang  gumawa alak na makalasing ay may malaking  kasalanan din.   

 

“Kong ganyan pala Kaka Ali, ang batas ng Islam  ay maghahanda na lamang ako ng inumin na pwedeng inumin ng lahat, halimbawa, native na coffee, o dili kaya ay tea, dahil ito naman ay common na inumin ng mga kababayan natin.” Malumanay na sagot ng aking best friend.

 

  1. Kong isa kang  Settler na Kristiyano, dapat maintindihan ang kapatid na Bangsamoro o T’duray, lalo na sa pagkain-sagutin mo ang katanungan na: “magluluto ba ako ng karne na di nila kakainin o papalitan kong karne na pwede nilang kainin?” o “magluluto ako at lulutuan kona lang sila ng ibang potahe at ihihiwalay ko na lang sila ng sa isang lugar?”  alalahanin: (Remember) Ang pag-imbita mo sa kanila ay  upang mag-salo-salo o magkaisa at magkakalapit ang inyong damdamin.
  2. Dapat mo rin malaman na ang mga Muslim, (Believer in Islam)  ano man ang kanyang tribu, Ilocano, Ilonggo, T’duray, Maguindanaon, Iranun, M’ranaw o iba pang tribu, ang Salah o sambayang o  pagsamba ay limang beses sa isang araw (praying five times,) at gumagamit ng tubig kong pumupunta sa palikuran,  kahit sa pag-ihi, lalaki man o babae, ay kailangan nila ang tubig.
  3. Ang mga kapatid na M’ranaw, mahilig ng maanghang na pagkain, halos lahat ng niluluto nilalagyan ng sili.  Papaano iyan kong M’ranaw ang may okasyon?  Ang gagawin mo konting adjustment,  konting sakripisyo,  huwag mo ng  pisain ang sili, maglagay lang sa may hapag kainan,  hayaan mong sila ng mag-lagay ng gusto nila.
  4. Dapat malaman at maunawaan na ang mga Talainged o native inhabitants, (T’duray at R’nawon) ay  hindi nakaugalian na gumagamit ng kutsara at tinidor kapag kumakain, kaya asahan mo hindi bihasa kong gumamit man siya ng kutsara at tinidor sa hapag kainan.
  5. Sa araw naman ng Biyernes (Friday) ng tanghali ay nag-sambayang (Jumaah Salat) ng mga kapatid na Muslim, kahit ano  ang kanyang tribu  na kinaaniban.
  6. Sa buwan ng Ramadan (hindi fix, ang katapat na araw sa Gregorian calendar, kaya dapat mo ring malaman o dapat mayroon kang calendaryo ng hijri) na ang mga Muslim ay nagpupuwasa (fasting) o nag-aayuno at sa panahon na ito hindi sila kumakain, mula bago magbukang liwayway  hanggang  takipsilim.
  7. Sa araw naman ng Linggo o Sabado ang mga kapatid na Kristiyano ay nagsisimba. Ang mga Katoliko at ibang denomination ay Linggo samantala tuwing Sabado naman ang samba ng Sabadista o Seventh Day Adventist.

Pansamantala   hanggang dito na lang muna ang ibabahagi ko ngayong araw , Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas…mas lalo nating paiigtingingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   sa ating segment na  nakaka…. Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 10:12 am | permalink | comments[1]

Kalikasan at Kapaligiran Para sa Kinabukasan ng Salin Lahi

July 16, 2010

 

(Script na muling isinulat ni Alih Anso -para sa programang “Buhay-buhay sa DXUP” (July 16, 2010) sa segment  na “Nakaka” na ang   Host ay si   Lenyrose Bajar at segment writer/presenter-  Alih Anso

Ang orihinal title nito ay Pangalagaan ang Kalikasan Para sa Kinabukasan ng Salin Lahi at naipost natin sa ating dalawang site/blog na:  http://dxupfm.i.ph/blogs/    & http://dxup.multiply.com  )  noong Enero 1, 2009, at as of July 16, 2010 ay may “hits”  ng 9,927 at  marami ang nagpost ng kanilang comments at ang iba ay ininagdag natin sa ating revision)

Lenyrose : – Sa muli ang pag-uusapan natin sa ating segment na nakaka   ay tungkol sa Kalikasan. Bago ilahad ni Kaka Ali ang ating segment writer at presenter ang usapin sa kalikasan at kapaligiran ay may  tanong para sa iyo kaibigan.. Bakit  sa tuwing maririnig    ang salitang kalikasan ay  nailalarawan kaagad sa ating isipan ang isang malaparaisong kapaligiran?

 (Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: Bago ko ilahad ang kabuuan n gating sinulat ay ibigay ko muna ang maikling background ng ating topic ngayon. Ang orihinal nitong ating articles/script ay may title na  “Pangalagaan ang Kalikasan Para sa Kinabukasan ng Salin Lahi”  at naipost natin sa ating dalawang site/blog na:  http://dxupfm.i.ph/blogs/    & http://dxup.multiply.com  )  noong Enero 1, 2009, at as of July 16, 2010 ay may “hits”  ng 9,927 at  marami ang nagpost ng kanilang comments at ang iba ay ininagdag natin sa ating revision.

Ang tanong ni Lenyrose kaniana ay “Bakit  sa tuwing maririnig    ang salitang kalikasan ay  nailalarawan kaagad sa ating isipan ang isang malaparaisong kapaligiran?

Mamaya masasagot natin ang katanungan na iyan at bukas din ang mga mobile numbers natin kong kayo ay mag-bibigay ng comments.

Heto ang unang sagot sa katanungan, pag narinig natin ang kalikasan o nature ay Nag-rereplek  sa ating isipan ang mga panahon na buhay na buhay pa ang ibat-ibang nilikha ng Panginoon ditto sa ating daigdig o mother earth?  Na punong-puno ng  iba’t ibang nilalang na hitik sa kagandahan, samu’t saring buhay na naninirahan sa malaparaisong kaharian ng Diyos.

Ang katotohanan nito ay  ang kapaligiran natin noon dito sa bayan ng Upi, di ba sa una  ay sagana tayo sa mga likas na  yaman, mga kamamanghang tanawin na nagpapangiti sa ating mga magulang lalo na ang ating mga Ninuno na sina Tabunaway at Mamalu. Bagay na masasabing walang kapantay na ipinagkaloob sa atin ng Kadnan o Alatala (Diyos) dahil sa kanyang dakilang pag-ibig sa tao, at sa buong sangkatauhan.

Sino ba naman ang hindi   hahanga sa ganitong tanawin.   Paano nga ba hindi ka  mahahalina sa iyong kapaligiran, gayong alam mo na taglay ng kalikasang ito ang lahat ng inyong  mga pangangailangan upang mabuhay   ay abot kamay mo? Gusto mo ng ulam na tapang karne ng usa sagana, gusto mo ng ubod ng rattan nadiyan lang sa tabi ng ating bahay kubo na sa paligid nitoy sari-saring halaman na ang ibay sadya o natural lamang na tumutubo.

Ang tanong nasaan ang likas na yaman ng ating kapaligiran?

Wala na bang pag-asa ang angkan ni Mamalu at Tabunaway na maibalik ang kasaganaan at kagandahan ng kapaligiran?

Ang tao, siya nga ba ang dahilan kung bakit nagkaroon ng pagbabago? Isang pag-babago na siyang sumira sa ating kapaligiran, sa siyang sumira sa ating  kalikasan na ito pa nman ang nagbibigay sa atin ng buhay.

Nakakalungkot mang isipin ngunit kung ating mamasdan ay isang ganap na pagbabago ang bumabalot sa atin, kasama na ang buong mundo..

At ang katotohanang, isa tayo sa mga saksi, mga saksing nagbubulag-bulagan, na kunwari ay di natin alam ang nangyayari  sa kasalakuyang narararanasan ng Inang Kalikasan. Na ang dahilan ng pagkawasak ng kapaligiran ay tayo ( tayong mga  Tao) ang naging dahilan ng unti-unting pagkasira ng ating kapaligiran.

Ang tanong ko sa mga giliw na nakikinig, “Papaano,? ”  nga ba humantong sa ganitong kalagayan ang ating kalikasan?

Ito ba ay dahil   sa pagbabago (modernization)?; mga pagbabago sa mga bagay-bagay dahil sa natatanging kaalaman ng tao? Kaalaman ng tao na siya ring bumabago sa mukha ng kalikasan?

Hindi kaya ang dahilan ng pagbabago na humantong sa pagkawasak ng kalikasan ay dahil nariyan ang mga makabagong paraan ng paghahanap buhay gamit ang mga makabagong teknolohiya?

Dahil ba sa gumagamit tayo  ng makinarya, sa pamumutol ng kahoy gumagamit na ng chain saw, na kaya ng putulin ang daan-daang puno sa isang araw na lamang?

Mga makabagong teknolohiya na siya ring nagdudulot ng polusyon sa mga tubig at hangin.  Gumagamit tayo  ng langis sa ting mga makina, na nagbubuga ng usok, usok na nakakapagdulot ng sakit sa tao.

Hindi din kaya, na kaya mabilis ang pagkasira ng kalikasan ay kabilang din ang pagtaas ng bilang n gating populasyon (population explosion) na   dumami ang tao, syempre kasabay din ang pagdami ng mga umaasa at gumagamit sa mga kayamanang mula sa kalikasan.

Sadyang nakakalungkot   isipin na minsa’y napapabayaan natin ang pagpapahalaga sa ating mga pinagkukunan ng ating mga pangangailangan. Sa kabila ng pakikinabang ng tao, ang pang-aabuso ay nariyan na minsa’y tayo rin ang naapektuhan.

“..sana malaman ng maraming tao na ang kalikasan ay siyang pinag kukunan ng ating pang araw-araw na pangangailangan” .

(Comments Posted by jhong at June 28, 2009, 9:17 pm)

 

Jhong, pagtulung-tulungan natin na mapaabot sa mga mamamayan na ang kalikasan ay mahalaga, hindi lamang sa kasalukuyan kundi pati na rin an gating salin-lahi (next generation).

“…kung mauubos na ang ating mga likas na yaman paano na ang mga susunod na mga henerasyon? “

(Comments  and  Posted by kenneth at July 12, 2009, 10:04 am)

Ang explanation ng isang lecturer  ang dahilan ng pagkasira ng ating kalikasan ay dahil sa  Kaingin system- Ayon sa kanya:

“Landless farmers tend to engage in shifting cultivation unless they are provided with their own land. These landless farmers belong mostly to ethnic or tribal groups which practice upland farming. Along steep slopes of mountains, they clear large areas of forests to grow crops. trees are burned to clear forest. Once cleared, the area is used to grow crops. They burn trees and plant agricultural crops. This method of agriculture is generally referred to as kaingin in the Philippines. In two or three years, the soil loses its fertility. The farmer moves on and makes another clearing without replanting the used land with forest trees.”

Ngunit hindi natin basta masisi ang nagkakaingin may mga dahilan sila: “..ito lamang ang aming tanging kabuhayan na nakagisnan, kong ipapatigil ito sa amin papaano pa kami mabubuhay, papaano kakain ang aming mga anak?”

Iba naman ang pagtingin o pagtanaw ng mga environmentalist:  

  • “Ang kanilang pamumutol o paghahawan ng mga punong kahoy sa kagubatan  ay dahil sa kawalan ng sapat na edukasyon kong ano ang  magiging epekto pag nawala na ang mga punong kahoy.” Pagtatanggol ng isang retiradong guro.
  • Dapat malaman ng mga kaingeros na ito na magkakaroon ng pagka-agnas (errosion) ang lupa.
  • Dapat  maipaintindi sa kanila na mawawalang ng mga tahanan ang mga hayop, ibon at iba pang may buhay na nainirahan dito,
  • Dapat maipaunawa sa Pagwala na ang puno, mawawala din ang tubig dahil ang puno ang siyang pansamantalang humahawak sa tubig, at dahan dahan itong ilalabas sa panahon ng tag-init.

Ayon sa Texter natin: “Dapat makipagtulungan ang mga paaralan, bago mag-graduate ang kabataan makapagtanim muna ng mga punong kahoy”. Ayon sa sa Texter  dapat na magsagawa ang   goberno ng mga livelihood project, upang doon mapunta ang atensyon ng mga tao.

At ang sa parte ng ito ng ating sinulat ay may nagcomment ayon sa kanya:

“..alam po nating maraming nagpuputol ng mga puno.. sang-ayon po ako sa pahayag na dapat ang mga bata sa bawat paaralan ay dapat magtanim ng mga puno bago cla maka-graduate.. dapat po sanang gawin ang gawain at proyektong iyon para sa ikabubuti ng lahat din po iyon…….. by janika cuenca

(Comments Posted by janika at July 18, 2009, 7:34 pm)

 

Sana’y maramdaman din natin na ang kalikasan ay may napakahalagang papel sa ating mga tao. May buhay na kailangang pag-ingatan upang mapanatili ang maayos na sistema sa bawat bagay sa mundong ito na may kanya-kanyang ginagampanan.

Ayon kay  Jess Geralino sa programang Usaping Bayan…”Sana huwag nating hayaan humantong sa pagkakataong maranasan ang galit ng kalikasan  subukan nating gumawa ng mga paraan kung paano mapapanatili ang magandang relasyon ng tao sa kalikasan”.

Hindi pa huli ang lahat upang tayo’y magkaroon ng mga hakbang upang maibalik ang unti-unting pagkawala ng sigla at kagandahang taglay ng ating  “Inang Kalikasan”.

Likas na Kalikasan, na minahal at inaruga ng ating mga ninuno. Kalikasan na siyang bumuhay sa kanil sa mahabang panahon.

Sana’y huwag nating ipagdamot, sanay huwag tayong magtulog-tulogan na masilayan pa ang dating kagandahang taglay ng ating kalikasan sa Upi para sa ating mga susunod pang henerasyon at para sa mga buhay ng bagong kinabukasan!

Bago ko ito tapusin ay babasahin natin ang ilang sa mga naipost na comments:

“..sana malaman ng maraming tao na ang kalikasan ay siyang pinag kukunan ng ating pang araw-araw na pangangailangan .”

(Posted by jhong at June 28, 2009, 9:17 pm)

“dapat prin nyng pangalagaan ang mgaito upang maipagmalaki natin ang kagandahang tinataglay nito”

Posted by miriam at July 5, 2009, 2:11 pm

“kung mauubos na ang ating mga likas na yaman paano na ang mga susunod na mga henerasyon?”

Posted by kenneth at July 12, 2009, 10:04 am

“alam po nating maraming nagpuputol ng mga puno.. sang-ayon po ako sa pahayag na dapat ang mga bata sa bawat paaralan ay dapat magtanim ng mga puno bago cla maka-graduate.. dapat po sanang gawin ang gawain at proyektong iyon para sa ikabubuti ng lahat din po iyon…….. by janika Cuenca”

Posted by janika at July 18, 2009, 7:34 pm

“ang ganda po nito napaka inspirational sana maraming mag aaral ang magbasa nito para matutunan nila na masamang epekto na ginagawa ng tao sa kalikasan…”

Posted by gRaCe at September 2, 2009, 5:24 pm

“…dapat natin isa alang alang ang magiging epekto ng patuloy na pagkasira ng ating kalikasan, na kung saan gawa ng tao ang pagkasira nito.

dapat nating isipin kung wala na ang ating likas na yaman san pa tayo kukuha ng ating pang araw araw na pangangailangan, kaya dapat pag ingatn natin ito at pahalagahan ang bigay ng ating mahal na diyos.”

Posted by carmel benito at October 6, 2009, 10:22 pm

“anu ba 2.. d mgnda WALANG KWENTA.. kaylangan ko kasi kwento ng kalikasan ehh..”

Posted by supladangcripzngbangkal at October 8, 2009, 6:41 pm

“Good forgive, Mans sometimes forgive, But natures never forgive”

Posted by james at October 17, 2009, 4:56 pm

“dapat nating pangalagaan ang ating kapaligiran para umunlad tayo”

Posted by andrea liz j. mendoza at October 22, 2009, 11:49 am

“tayo ay magtulong-tulong upang hindi tayo masawi sa anumang piligro sa ating buhay”

Posted by andrea liz j. mendoza at October 22, 2009, 11:50 am

“tayo ay magkaisa sa paligid upang luminis ito”

Posted by alyssa joyce j. mendoza at October 22, 2009, 11:52 am

“pagkakaisa po dapat ang ating gawin..pra nman po hindi masira ang ating kalikasan..dahil dito po tayo nkuha nang ating pangkabuhayan at iba pa..”

Posted by angelica may dumaraos at June 28, 2010, 5:13 pm

“dapat lng dahil gaganda ang ating kalikasan sa pamamagitan ng pagtatanim at iba pang mga gawain na nakakatulong upang gumanda ang kalikasan”

Posted by annalie abenoja at July 6, 2010, 7:50 pm

“ang pagkasira ng ating likas na yaman ay isa sa pinakamalaking problemang kinakaharap ng bansa kasi related ito sa ating ekonomiya … tama?!”

Posted by yumiel_o07 at July 12, 2010, 10:58 pm

Ang iba ay hindi na natin isinali dahil irrelevant.

Ito po ang inyong nakaka na segment writer na si Kaka Ali, sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 6:46 am | permalink | comments[2]

Kasalanan ba , Kong Makakita Ka ng Mali na Wala Kang Ginawa, na Mapigil ito?

July 15, 2010
   

(July 15, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose : –Ang tanong natin sa madlang nakikinig ay kasalanan ba Diyos ang makakita tayo ng gumagawa ng masama at wala tayong ginawa upang ito ay mapigil na hindi niya maisagawa? Ano man ang inyong kasagutan pwede ninyong itext dito at ito ang tatalakayin ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka… …

 

(Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: Ang tanong natin sa madlang nakikinig ay kasalanan ba Diyos ang makakita tayo ng gumagawa ng masama at wala tayong ginawa upang ito ay mapigil na hindi niya maisagawa?

 

Sa lahat ng hayop na nilalang na nandito sa mundo, ang tao ang siyang pinakamahilig makipagkapuwa sa kaniyang uri. Dahil sa pakikipagkapuwang ito ay nainpluwensahan tayo, ng mga taong ating palaging nakakasama o nakikita sa ating paligid. Kong minsan pa nga pati pag-uugali ng mga hayop sa ating paligid ay nagagaya na natin.. halimbawa ang pag-ihi ng aso kong saan-saan, karamihan sa mga kalalakihan ngayon ay magkatulad na sa pag-ihi, OH diba?

 

(LAUGHING)

 

Dahil sa kanya-kanyang katayuan ng mga tao sa lipunan, may kagawiang (social behavior) na magkakasalungat at minsan pa ay antagonistiko.

 

Anuman ang nangingibabaw sa dalawang panig ay siyang nagtatakda ng mga panlipunang paniniwala, kagawian, at kultura na siyang pangunahing kinikilalang tama at wasto sa isang takdang panahon.


Likas na sa tao ang pagiging mapag- kompetensya. Minsan pa nga ay nagiging marahas ang kompetisyon. Sa pamamagitan nito ay maaaring mapanatili o mabago ang umiiral na kaayusang panlipunan. Sa bawat aksyon, laging mayroong reaksyon. Sa bawat panahon, nariyan ang tunggalian ng mga kaisipan, ng masama at mabuti, ng mahusay at hindi.

 

Nagaganap ang mga kabuktutan at panloloko sa anumang uri ng relasyon, lalo na yaong sa pagitan ng gobyerno at mga mamamayan.

 

Ayon sa pananaliksik ay nagkakaroon ng panloloko sa tatlong pagkakataon.


1) Ito ay kung hindi alam ng tao na ang nangyayari ay panloloko, pandaraya at panlalamang sa kanya.

2) Pangalawa, kung pinababayan na lamang ng tao ang kabuktutan dahil sa wala siyang kakayahan.

3) At pangatlo, kung maaaring makakuha ang isang tao ng benepisyo sa ganitong uri ng relasyon.

Sa tunggalian ng tama at mali, hindi puwedeng wala kang papanigan sa dalawa. Ang hindi mo pagkilos at ang iyong pananahimik ay pumapabor sa isang panig.

 

May kasabihan tayo na ang tahimik na sumasaksi sa isang krimen ay katulad din ng isang kriminal. May ilang pagkakataon kung kailan ang iyong pananahimik ay isang kapabayaan.

 

Dapat mayroon kang gagawin kaibigan sa panahon na nakikita mong nasisira ang lahat ng likas yaman at pinagkukunan ng pagkain ng iyong mamamayan. Kung sa iyong komunidad ay nakikita mong kinakamkam at inaagaw ang dapat sana’y para sa mga mamamayan. Kung nakikita mong may nangyayaring kabuktutan. Dahil pag wala kang gagawin tiyak balang araw kong hindi ikaw o anak mo ang magiging biktima.

 

Sa ating kasalukuyang kalakaran at lipunan, nakahihigit pa rin ang bilang at lakas ng mga nagsasamantala. Monopolisado pa rin nila ang iilang institusyon at kanila pa ring napanghahawakan ang pagpapanatili ng mga baluktot na mga konsepto, paniniwala, at kaisipan. Nananatili ang ganitong mga paniwala dahil mahusay silang naipapalaganap at patuloy pa rin namang niyayakap ng mga tao ang kanilang pananatili.

 

Naitanong natin sa mga Aleem (maalam at relihiyosong lider) kong paano tayo nagkakaroon ng kasalanan?

  • Ito ay kapag ginagawa mo ang ipinagbabawal.
  • At ang pangalawa ay kung wala kang ginagawa sa nakikita mong ginagawang kasalanan ng iba .
  • Ang lokohin mo ang kapwa mo at kunin mo ang hindi para sa iyo ay isang malaking kasalanan. Katulad din ito ng kung wala kang ginagawa at nananahimik lamang sa kabila ng nakikita mong panlalamang.
  • Sa anu’t-anuman, alalahanin mong bahagi ka pa rin ng mga pangyayari. Nagiging masama ito o mabuti ayon sa kung saang panig ka tumayo. Hindi ka hahatulan lamang sa kung ano ang iyong ginawa,. bagkus, sa mga hindi mo ginawa.

Ito po ang inyong Kaka Ali na umaasa na sana lamang ay maging bahagi tayo sa paglilikha ng isang lipunang malaya, masagana, may pagkilala sa mga karapatan ng bawat isa, at higit sa lahat ay gumagalang sa lahat ng mga bagay na nasa kalikasan. Lipunan na may pag-galang sa karapatan pantao (human rights). Lipunan na may pagpapahalaga sa hustisya.

 

Sukran Naway pagpalain tayo ng Poong Lumikha. Wassallam.

Posted by dxupfm at 9:02 am | permalink | Add comment

Bawal Umihi Dito

July 14, 2010
(July 14, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Lenyrose: “Ang pag-ihi nating mga Pinoy kong saan-saan, sa tabing kalsada, sa mga pader sa mga building, lalo na ang mga kalalakihan, umiihi kahit saan.. kahit na may nakasulat na bawal umihi dito sa pader, Kaya kong minsan may natagtanong: nasaan na ang good manners ng mga Pinoy? Buweno samahan kami dahil Ito ang tatalakayin ni Kaka Ali sa ating segmet na nakaka..

(NAKAKA- INTRO)

Kaka: Napansin ba ninyo ang mga nakasulat sa mga pader na “Bawal umihi dito sa Pader?
Kong hindi mo napansin, pumunta ka sa mga Lungsod kong minsan, o kaya bumaba ka dito sa Nuro, tiyak makakita ka ng mga sinsabi natin…Kong Malabo ang mata mo o medyo hindi ka makabasa don’t worry basta may pang-amoy ka madedetect mo.. (LAUGHING).. Kong ikaw ay may pang-amoy (pa) ay tiyak maaamoy na mapanghi sa lugar na ito.

Napansin din ba ninyo na ang puno sa tabing kalsada ay naninilaw na ang kulay ng balat nito? pati na ang mga damo na malapit dito ay naninilaw na rin at tila binombahan ng clear out? Lapitan ninyo at makakamoy kayo ng mapanghi. Bakit? Lahat kasi ng dumaraan ay binobombahan, na di naman fireman. (LAUGHING)..

Heto pa … napansin ba ninyo na pag humihinto ang sasakyan lahat ng pasaherong lalaki ay bumababa at pupunta sa gilid ng kalsada at tatayo hahawakan ang zipper ng pantaloon. (LAUGHING).. syempre iihi..

Pagkatapos ilalabas si manoy.. (LAUGHING).. hahaha… umihi pala.. at of course ang favorite na puwesto punong kahoy.

“Bakit hindi marunong mahiya ang pinoy?” tanong ng isang retiradong maestra.

Oo nga maam, napansin ko din iyan, bakit kahit saan abutan ang Pinoy basta may pader o puno ok na…sigoro iyan ang impluwensa ng mga aso sa tao? bumabaho tuloy ang mga pader sa kalye..lalo na sa may mga waiting shed.

Kaibigan alam ba ninyo na marami ng bayan o lungsod ng Pilipinas ang may ordinansa na bawal umihi kong saan-saan (ang siste lang dito ay hindi naipapatupad ng otoridad nila) indi ko rin kasi alam kong sino ang magpapatupad nito? Pulis,? dyanitor,? sweeper? Kayo sino ang dapat magpatupad nito?
“Kaka Ali, Ang kawawa kaming mga babae” sabi ng isang pasaherong babae na nakasabay natin.
Bakit naman maam kayo kawawa?

“Papaano kayong mga lalaki ay pwedeng umihi kahit saan papaano na kaming mga babae kong walang palikuran o comfort room?” dagdag ni Maam.

Kong kagandahang asal ang pag-uusapan ay walang pag-ibahan ang lalaki at babae.

Sa kaugalian at manners and etiquette in Islam o magandang kaugalian ay ipinagbabawal sa Muslim na lalaki at babae na umihi kong saan-saan. Papaano?

1. Una, umihi sa lugar na hindi ka nakikita ng publiko, ibig sabihin bawal yaong kaugalian na tatabi lang sa gilid ng kalsada at binuksan na ang gripo…(LAUGHING).. Yes kailangan lalaki man o babae, magtago kong mag-ihi.
2. Next.. hugasan ng tubig si manoy o si manay.. pagkatapos umihi.. hindi pwde ang uyog-uyog lang pare koy…

(LAUGHING)..
3. Bawal din ang umihi sa mga puno, sa mga butas ng mga laman lupa..tulad ng butas alimango.. at iba pang hayop na nakatira sa ilalim ng lupa.
Gayahin natin si Ustadz, basta may lakad, tiyak may dalang tubig, na nakalagay sa empty bottle ng cologne… ang ganda nito ng aking gayahin.. ang aking boss nakishare sa akin.. pero iba siya pinahid sa kanyang braso… nagpasalamat pa sa cologne..
(LAUGHING)..

Sa ibang bansa mahirap kang makakita ng pader na iniihian..kong mayroon daw.. tiyak may kababayan na napadaan doon.. (LAUGHING).. dito lang talaga sa Pilipinas ang umiihi sa pader.. nakakahiya ka Pinoy…Magbago ka na!!!!

Sa ibang bayan, (napansin ko ikaw napansin mo?) naglalagay sila ng mga comfort room sa mga strategic location sa mga tabing kalsada.. pero kong minsan may bayad dalawang piso usually ang problema nito papaano kong walang sinsilyo o walang sukli… matitiis mo ba .???. (eh di sa pader na lang Kaka Ali)
(LAUGHING)..

Bawal umihi sa pader.. hindi na kailangan kong may mga public urinary room tayo…at higit sa lahat isama sa pagtuturo ng mga kabataan sa paaralan at tahanan bilang magandang kaugalian o good manners and etiquette.

Pansamantala hanggang dito na lang muna ang ihiian sa pader.. ((LAUGHING).. itutuloy natin ito sa Lunes.. pero hindi ihi kundi…(LAUGHING).. basta abangan na lamang ninyo kami sa Lunes…
Ito ang inyong segment writer at producer, Kaka Ali, Sukran, Wassallamu alaikum \warahmatullahi wabartakatuh.

Posted by dxupfm at 11:54 am | permalink | Add comment

Pakikipag-usap sa Kapuwa

July 12, 2010

(July 12, 2010– Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose: “Walang taong  nasa katinuan ang hindi nakaikipag-uganayan o communicate sa kanyang kapuwa, ang tanong natin ay  Papaano ka ba makikipag-usap sa iyong kapuwa?  Samahan ninyo kami kaibigan  sa ating segment na nakaka…..”

 

(Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “Ang pakikipag-usap sa kapuwa ay mabibilang sa sining o art. Ano ang ibig sabihin ng sining?    

 

Ang sining kaibigan ay ang pagsasagawa ng maayos na gawain, kaya naman ang pakikipag-usap ay itinuturing na isang sining, sa kadahilanan, ang pagkikipag-usap ng isang tao sa kanyang kapuwa ay dapat na madaling maunawaan at nakapagbibigay din ng aral.  Samakatuwid, dapat ang pagsasagawa ng pakikipag-ugnayan gaya ng pakikipag-usap ay kailangang maayos, mayroong buhay at hindi nakakabagot sa pandinig ng inyong kausap. Iyong bang kong baga sa pag-kain ay katakam takam sa iyong kausap o sa nakikinig.

 

Likas na ating  mga  tao (sabi na Kuya Kim kahit mga hayop ay nag-coccomunicate din) ang pakikipag-usap.     Ang pakikipag-usap ay magagamit sa ibat-ibang layunin. Magagamit ito sa iyong pagtatalumpati, pagdedebate, pagbibigay ng pahayag, saloobin damdamin, at of course sa panliligaw sa iyong dilag na nililiyag..(LAUGHING) at instrumento sa  matagumpay na pagtuturo upang malaman ang mga kamalian at wastong pananalita.

 

Alam ba ninyo na   may mga taong mahusay na kausap at may mga tao din na  walang talento? Salita ng salita wala namang kalaman-laman ang sinasabi, napansin mo ba iyon Leny?

 

Lenyrose:  “Kaka Ali kung minsan ay nawawala na sa paksang pinag-uusapan. Out of topic na…..(LAUGHING)

 

Kaka Äli: “Napasin ko yan Len, kong tayo ay makikipag-usap sa simuman ay dapat   mahalaga ang paksa ibig sabihig ay may value, o may halaga sa iyong kausap.  Kailangan makuha mo ang atensiyon ng iyong kausap (kong hindi ikaw ay  kahiya-hiya, at bakit hindi ka niya pakinggan, at ikaw naman na kausap, di man maganda ang topic ng kausap makinig ka lang–..(LAUGHING)) at kailangan kawili-wili ang mga topikong inyong pinag-uusapan.  At para di ito mangyari na hindi ka napapansin o mawalan ng gana ang kausap,  pagsasanay at pananaliksik ang kailangan upang magkaroon ng kasanayan sa pagsasalita ang isang tao.

 

Sa mga Bangsamoro may mga itinuturo noon (bakit noon? Dahil tila baga hindi natin napapansin sa mga kabataan sa ngayon) ang mga matatanda sa kanilang mga anak, narito ang ilan mga magagandang kaugalian nila sa pakikipag-usap na kanilang itinuturo sa kanilang mga anak:

 

1.     Sanayin ang iyong sarili  sa pakikinig, trained your self in listeneing  kaysa ikaw ang salita ng salita, (na wala namang nakikinig); ..(LAUGHING)

2.     Pag-isipan ng maigi ang mga sasabihin (kong pwede pa isang daan beses pag-isipan-  ..(LAUGHING) at iwasan sabihin ang hindi mo naman alam,;

3.     Huwag itaas ang tono ng inyong boses, (pero kong may sira ang eardrum- pakivolume mo naman) makipag-usap ng malumanay, kaaya-aya o yaong tamang tama na maririnig ng iyong kausaap;

4.     Huwag putulin ang sinasabi ng iyong kapuwa habang siya ay nagsasalita, hayaan matapos ang kanyang gustong ipaliwanag; (dahil kong sa VHF pa yan mag-splatter ..(LAUGHING)

5.     Iwasan na masabi mo ng diretsahan ang kanyang kamalian at kong sakaling hindi maiiwasan na dapat na ituwid ang sinasabi nito ay gawin sa isang matalinong pamamaraan o yaong bang positive approach;

6.     Hanggat maaari paunahin mo siyang magbigay ng kanyang gustong pag-usapan, kong sakaling kinakailangan na ikaw ang mauna ay sigoradohin  na magugustuhan niya; (kaya dapat alam mo ang paborito niyang topic)

7.     Huwag ipilit ang tamang alam mo, bigyan din siya ng panahon na makasali siya sa mga paliwanag mo;

8.     Iwasan ang paglibak sa kapuwa, dahil maaaring magduda siya sa iyong pagkatao;

9.     Kong una pa ninyong pagkakakilala, iwasan na mapuri mo ang iyong sarili, baka mapagkalamalan kang mapagmalaki o hambog;

10. Kinakailangan ang magamit na salita o lengguwahe ay alam ng kausap mo’;

11. Huwag magbanggit  ng mga personal na bagay sa loob ng inyong tahanan, kahit na ang kausap ay matagal ng kilala, dahil ipinagbabawal ng Islam ang pagbubunyag sa ginagawa ninyong mag-asawa.

 

Pansamantala   hanggang dito na lang muna ang ibabahagi natin Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas…mas lalo nating paiigtingingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   sa ating segment na  nakaka…. Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam..

Posted by dxupfm at 2:59 pm | permalink | Add comment

Mga Kasabihan at Paniniwala ng mga Matatanda, Naniniwala ka ba o hindi?

July 8, 2010

(July 8, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose– “Mga Kasabihan at Paniniwala ng mga Matatanda, Naniniwala ka ba o hindi? Ito ang pag-uusapan ni  Kaka Ali   sa ating segment na nakaka.”

 

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih:  “Ako Kaka Alih depende.” sagot ng isang guro na tinanong natin. Heto mya karagdagang pa siyang paliwanag: “…..may mga kasabihan o paniniwla ang mga matatanda  na nagpapatotoo dahil sa kanilang mga naranasan na sabuhay, pero karamihan sa mga ito gawang isip at haka haka lamang, kaya dapat balansehin na lang natin, ika nga eh observe mo muna, kung di naman makakasama bakit hindi mo sundin, wala namang mawawala…diba? nasunod mo pa sila at din a sila magtatapmpo, matampuhin pa naman ang mga lolo at lola”..(LAUGHING)

Heto pa ang isa Leny: “Dapat lamang nating igalang ang mga matatanda  o nakakatanda. Malawak ang kanilang karanasan sa buhay at marami nang napagdaanan. Ngunit di lahat ng kanilang sabihin o gawin ay tama… Pulutin lamang ang tama at itapon ang mali…” Tama ka kaibigan, ano ba itong pinagsasabi natin heto ang mga halimbawa, makinig at saka ka magsabi na naniniwala o hindi.

 

1)    Kapag nahulog ang kutsara kapag ikaw ay kumakain, ikaw ay magkakaroon ng bisitang babae.  Kapag tinidor ang nahulog, lalaki naman ang bisita, samantalang kung kutsarita, isang bata ang bibisita sa iyo. Kaya ako Leny pag kumakain, nagkakamay na lamang ako dahil takot akong magkaroon ng bisita eh hahatian ko pa siya sa kinakain ko..   (LAUGHING)

2)    Ang babaeng palipat-lipat ng upuan habang kumakain ay magkakaroon ng maraming manliligaw.. ganoon? Kaya pala iyong isang matandang babae na nakita ko na kumakain palipat-lipat.. pero alam mo Leny napag-alaman ko tumadang dalaga.. (LAUGHING)

3)    Kapag ikaw ay kumakain ng maraming sibuyas, ikaw ay magiging palikero o palikera.  (LAUGHING)…

4)    Ang pagkain ng maraming papaya sa araw-araw ay magpipigil sa iyong pagnanasang sekswal.  (LAUGHING)..  kaya pala wala ng binibinta sa palengke na papaya..aat ito ang dapat ituro ng DOH na itanim para makasupport sa Reproductive Health..

5)    Kung ikaw ay biglang nabulunan habang kumakain o nakagat ang iyong labi, mayroong taong nakaalala sa iyo sa malayo, o di kaya ay kanyang nasasambit ang iyong pangalan.  Upang malaman mo kung sino siya, agad kang humingi ng bilang o numero sa mga taong kasama mo habang kumakain.  Ang bilang o numero na ibibigay sa iyo ay gamitin mo sa pagpili ng letra.  Ang letrang papatak sa bilang na ibinigay sa iyo ay ang unang titik ng pangalan ng taong nakaalala sa iyo. 

Ito po ang inyong kaka Alih na matanda na.. (LAUGHING)…Sukran Wassalam..

Posted by dxupfm at 7:14 am | permalink | comments[4]

Sari-sari Store

July 7, 2010

 

(July 7, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Nancy Lawan)

Nancy– “Sari sari store ang pag-uusapan ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka Kaya inaayayahan namin kayong bumili este makinig sa ating segment.”

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: “Mga Suki!!!!!Bukas na po kami.. bumili na kayo…(LAUGHING)… Ang Sari-Sari store ay isang convenience store na matatagpuan sa Pilipinas . Ang term na Sari-Sari ay wikang Pilipino na sa ibang kahulugan ay “iba’t ibang” or in English of course “variety”.

Ang ganitong hanapbuhay o negosyo ay karaniwan mo ng makikita sa mga kanayunan,at kong sa kabayanan, kung minsan kahit na sa bawat kalye may sar-sari store.

Karamihan sa Sari-Sari na mga tindahan ay mga personal na pag-aari, karaniwan ay nakalagay saextension ng tahanan at ang tindero at ang namamahala ay ang may-ari mismo ng bahay.

Ang karaniwan ay may maliit na bintana na may pinto at dito idinadaan ang binili at pangbayad. Karamihan din ay may pahabang upuan o bench sa harapan para upuan ng mga umiinom ng softdrinks o alak  habang nagtsismisan. Ang regular na tanawin ay nakasabit lang ang paninda na nakalagay sa mga  supot. 

Napansin mo ba Nancy na kadalasan sa mga sar-sari store ay hindi umaabot ng isang taon ay bankrupt na o wala ng paninda, bakit?

 Iyan ang ating pag-uusapan may friend bakit? Kaya ikaw na nakikinig makishare naman sa amin, sa ating talakayan ng sari-sari store.

(PLAY PLUG- HUWAG HARANGAN ANG DAANAN)

“Ang tanong sa atin minsan ay ganito magkano daw ang dapat na puhunan niya sa sari-sari store dahil sabi ng anak niya na nasa abroad magpatayo daw siya, para hindi na siaya magtrabaho sa bukid.

Sabi ng isang kaibagan natin sa facebook ng itanong ko ito ay ganito ang sagot: “Kaka Ali pwede siyang mag start ng 5k (anong ibig sabihin ng 5K? – P5,0000) hanggang 30k. Depende sa padala ang anak mo. But make sure na alam nyo kung saan mura ang bilihan o kumprahan.”

Alam mo ba pare na dito sa Upi o sa Nuro ay maraming kumprahan, maghanap ka ng suki.. diyan sa public market sa Amerah at Carino Store. (LAUGHING)

May nagtext: (Magbasa kunwari sa phone)  Mga anong paninda ang ititinda ko Kaka Ali?

Eh di katulad sa iba Sigarilyo, Chichirya ( malakas ung mga tigpipiso nito), diapers, softdrinks, beers (malakas to sa Christian community) biscuits, candies, can goods (eg. corned beef, beans, condensed pwedeng huwag paramihin para di mashort ang capital pwedeng, ¼ dozen 0 3 each for all sizes. Dagdag ka na rin ng Energy drink,(marami ngayon ang naghahanap, alam mo na..)  breads, chicharon, sugar, chocolate drink, coffee, tuyo, suka, ketchup, straw, mineral water, notebooks, bondpapers, glue, wax…. hay naku halos lahat na. Kong magpapabili ka tsinelas dapat in all sizes din! Alam mo ang ng maganda sa kumpleto, bumabalik lagi sa inyo ang customers, lalo kong may kalaban na tindahan.

Kung wala kayo, sa hinahanap ng customer, tell them naubusan na kahit ang totoo hindi pa kayo nakabili, para mapaniwala mo siya na kumpleto ng paninda ang sar-sari store ninyo, dahil pag di kumpleto baka hindi na sarisari store yan, kay department store na (LAUGHING) , pero put it in your list na bibilhin nyo sa susunod na pagkumpra ninyo. Pero of course, check nyo muna kung marami ba naghahanap noon.

Huwag din daw kalimutan….Cellphone Loads syempre. ITO DAW ANG USO NA NEGOSYO… Dito kailangan mo ang 4k na puhunan labas pa ditto ang celphone bilang loader, mabuti pa itemize natin ang capital ditto: 2k for globe/TM and 2k for smart/Talk & Txt sa phone pwede na ang 1k each so equals 2K. Mas maganda may separate book kau dito para alam nyo tubo nyo at hindi magulo.

REMINDERS DAW: Ang importante ang PR and syempre ang presyo di dapat mataas. Sa akin naman kahit wala kang kalaban wag mo naman masyado taasan presyo, katamtaman lang dapat kasi kahit ilang bagong tindahan ang nag silabasan kung maganda ang reputation mo sa mga customer mo tiyak dadayuhin ka pa rin nila dahil alam nila na di ka mapagsamantala.

Tama nga yan, ngunit ingat din kuwento ng kaibigan natin.. dati daw nagnenegosyo sila ng softdrinks, yes kasi   dealer sila ng softdrinks at beer malakas naman daw kaso madalas nahihiram yung basyo/case, at mga kamag-anak at kaibigan ang mga tagadoon  so nahihiya na hindi magpahiram, most of the time sila pa ang pumupunta sa nanghiram para kunin, sa kanila ang mga basyo ng bote.. alam ko Kaka Ali bwisit na bwisit ang nanay ko kaya hayun tumigil sa pagtitinda si nanay.

Tungkol sa tanong bakit maraming sarisari store na ngayon ay andiyan bukas wala na, ito ay dahil sa ugali nating mga Pilipino, pag nakita natin na may bago sa kapitbahay ay pilit nating ginagaya, nagpatayo siya tindahan patayo Karin, di mo na inisip na sino pa ang bibili sa iyo, eh di Kaka mga kamag-anak ko.. eh papano iyon kamag-anak niya rin ang kamag-anak mo, magpinsan naman kayo.. eh di hati kami kaka ng customer, papaano yan nagpatayo din ang isa ninyong kamag-anak..eh di hati-hati na kami… hanggang sa lahat na ay may sari-sari store sa Barangay.

May iba naming kuwento, iyon isa kaya nagpatayo ng tindahan ay dahil sa sama ng loob, dahil minsan na mag utang hindi pinautang …kaya hayun … ipinagmalaki.. pagnagkapera kami.. magpapatayo rin kami ng sari-sari store tingnan natin kong di mamamatay ang tingdhan ninyo dahil ako mura at magpapautang di tulad ninyo.. kaya hayun sabay silang nabancrupt ..(LAUGHING)

Ang sabi ni Lucy ang law on “Supply and demand” ang pag-aralan kong magpapatayo ng ano man negosyo…kong magpapatayo ba ako ng tindahan, sinong bibili sa akin? Gaano sila karami?
Ang sabi ni Rose Langcuas: “Huwag gastusin ang capital, wala ka ng pang-rolling, kong sakaling kukuha ang ganansiya lang .. ngunit magtira ka rin para lumago naman ang sari-sari store”…

Bweno bankrupt na kami (LAUGHING) …este gahol na tayo sa panahon kaya pansamantala isasara muna natin ang pinto n gating tindahan… (LAUGHING) segment ng ating programa.. sukran Wassallamu Alaikum.

Posted by dxupfm at 7:12 am | permalink | Add comment

Teamwork, para sa Tagumpay

July 6, 2010
(July 6, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Nancy Lawan) 

Nancy– “Para makamtan ng grupo ang tagumpay sa anumang larangan ay kailangan mamayani ang tinatawag na teamwork. Sabi ng mga experto kinakailangan natin ang pakipag-interact sa iba lalo na kung tayo ay nasa trabaho. Teamwork para sa Tagumpay, Iyan ang ibabahagi ni Kaka Alih sa ating segment na nakaka:

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Ali: Para makamtan ng grupo o team ang tagumpay sa anumang larangan ay kailangan mamayani ang tinatawag na teamwork. Sabi ng mga bihasa kinakailangan natin ang pakipag-interact sa iba lalo na kung tayo ay nasa trabaho……… Teamwork para sa Tagumpay, iyan ang ibabahagi ni Kaka Alih sa ating segment na nakaka:

(PLAY NAKAKA- INTRO)

Sigoro naman ay Bawat isa sa atin ay may experience na kung paano makisalamuha o makisama sa iba. Gayunman, hindi lahat sa atin ay alam kung paano ang tamang pakikisama para maisagawa ang isang adhikain o layunin (objective) .

Alam ba ninyo na ayon sa payo ng mga bihasa na: “Saan mang aspeto ng buhay kailangan nating i-exercise ang kahalagahan ng teamwork.”

Ano nga ba ito at paano tayo gagalaw para masabing iisang team tayo?

Narito ang ilang mahahalagang bagay na kinakailangan ng team ninyo para magtagumpay o magwagi:

Dapat bawat isa ay mayroong nalalaman upang magawa ang isang proyekto o trabaho, ito ang tinatawag na Talent. Kung mas malawak ang karanasan tinataglay ng isang team, magiging daan ito upang sila’y magtagumpay.

Ngunit hindi sapat na talino na lang ang mamayani sa isang team, kundi dapat may Enthusiasm din. Ang ibig sabihin nito ay kailangan magkaroon ng interest ang miyembro upang alam kung paano niya gagamitin ang kanyang kaalaman. Dapat maging responsable, energetic upang maging productive sa trabaho. Magiging natural ang labas ng ‘enthusiasm’ na ito lalo na kung nagiging mabuting ehemplo ka sa iba.

Dapat maging accountable ang isang miyembro hindi lang sa team kundi sa lahat ng kanyang ka-grupo. Dapat may Accountability din ang bawat isa. Hindi lang tayo responsable sa ating sarili kundi sa ating team. Dapat bawat isa’y informed, o nabigyan ng babala o imbitasyon, kong sakaling may meeting . Kapag may nakalimutan ang isa kailangan itong paalalahanan, ng iba pang membro, . Kung pumalpak, magre-reflect ito sa atin.

Dapat alam natin kung saan tayo magaling at dapat relative ito sa kakayahan ng iba. Ito ang tinatawag nilang conflict management o pamamahala. Dapat bawat isa ay may ginagawa at alam kung ano ang kanyang tina-trabaho. Kung may hindi nalalaman, dapat alam kung sinong lalapitan. Hindi dapat mag-magaling ang isa, na kunwari ay alam, na palpak naman, sabi nga nila, ang pagsasabi ng totoo ay pagsasama ng maluwag.

Ngunit tandaan kaibigan, kung ang isang tao ay may talento at enthusiasm ngunit walang oras para magtrabaho, mababalewala ang lahat ng ito. Ang mahalag kaibigan ay ang availability ng bawat miyembro ay kailangan para makatrabaho bilang isang ka-teamwork mo. Kung ang isa ay wala, sinong gagawa ng kanyang trabaho? Dapat identified natin kong sino ang hindi available. Hindi lang free-time ang punto sa work-ability na ito. Dapat present din ang adaptability. Dapat naroon ang expectation ng bawat isa sa ibang possibilities na mangyayari at alam kung paanong kumilos hinggil dito.

Ang ‘understanding’ sa members ng team ay kailangan upang ang bawat miyembro ay makapagtrabaho ayon sa kanyang abilidad. Kailangan ang membro ng team ay maging open sa bagong ideya, o suhestiyon. Dapat may kapabilidad tayong maintindihan ang bawat isa. Halimbawa sa opisina, kinakailangan maintindihan mo kayo ay iba-iba ng gender, my babae at lalaki.. na iba iba kayo ng kultura at kaugalian.. kasa ma na ditto ang pananampalataya.. Magkaroon ng bukas na komunikasyon upang maging malinaw sa lahat ang bawat proyekto o adhikaing aabutin.

Matuto tayong respituhin ang iba, ayon sa kanyang kultura, at paniniwala, nang sa gayon ay naroon din ang respeto nila sa atin. Sa brainstorming, dapat naroon ang laya ng bawat isa na ipaalam ang kanyang opinyon ukol sa isang trabaho nang walang halong pang-iinsulto o pambabastos. Matutong makinig at maging malumanay sa pagtutol sa isang opinyon.

Ito ang final key in working bilang part ng isang team. Higit pa ito sa enthusiam. Ang intensity na ito ang mismong nagtutulak sa atin para kumilos tayo at matapos ang isang trabaho.

Ito ang kateamwork, sa inyong programang Buhay-buhay sa DXUP sa segment na Nakaka… your teammate.. Kaka Alih ng DXUP.. thank you and Wassallamu Alaikuwarahmatulahi wabaakatuh.

(EXTRO-NAKAKA)

Posted by dxupfm at 6:07 am | permalink | Add comment

Wang-wang

July 5, 2010

   

(July 5, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose– “Bawal na ang Wang-wang, ito ang malaking usapin ng bansa sa ngayon  at ito rin  ang pag-uusapan ni  Kaka Ali   sa ating segment na nakaka.”

 

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: Malaman ang simpleng inaugural speech ni Pangulong Noynoy Aquino ngunit ang isang nakuha ang labis na atensyon ng mga mamamayan ay ang  interest ng taumbayan ay tungkol sa wang-wang .

Ang tanong ko kasamang Leny ano ang wang-wang?

Ang sagot: “Ang wang-wang ay isang instrument na nilalagay sa mga sasakyan na nagbibigyan ng kakaibang busina para hawiin ang ibang sasakyan sa kalsada para makadaan ang isang sasakyan. Ito ay para sa mga sasakyan na ang sakay ay VIP (Very Important Person) o emergency ang pangangaiilangan katulad ng ambulansya at firetrucks.”

Under Presidential Decree 96, signed by Marcos in January 13, 1973 “…only motor vehicles designated for the use of the Philippine National Police, Armed Forces of the Philippines, National Bureau of Investigation, Land Transportation Office, Bureau of Fire Protection, and hospital ambulances can be fitted with sirens, bells, horns or similar gadgets.”

At ang wang-wang na ito ay gagamitin lamang ng mga otoridad (Pulis, fire, ambulance)    sa emergency, para epektibong maipatupad ang batas. Hindi dapat magpa-wang-wang ang isang pulis car na gusto lamang ipaalam na may pulis kong wala namang emergency… pero may nagsabi sa atin nito.. Kaka bakit dito sa Upi, kahit walang emergency pawang-wang pa rin ang Pulis..  hay naku.. nakorner tayo doon ah… (LAUGHING).. pero teka pwede pa rin my friend dahil We are in the state of emergency sa Maguindanao province…hahaha oh diba? (LAUGHING)..

Kalimutan muna natin yan balikan natin usaping wang-wang.. Ganito  ang sinabi ni P Noy: ( aang gusto ng bagong halal na presidente na itawag sa kanya na ang ibig sabihin ay pangulong noynoy) sa kanyang inaugural speech :

 “Kayo ba ay minsan ring nalimutan ng pamahalaang inyong iniluklok sa puwesto? Ako rin. Kayo ba ay nagtiis na sa trapiko para lamang masingitan ng isang naghahari-hariang de-wangwang sa kalsada? Ako rin. Kayo ba ay sawang-sawa na sa pamahalaang sa halip na magsilbi sa taumbayan ay kailangan pa nila itong pagpasensiyahan at tiisin? Ako rin.”

Lenyrose: “ Kaka Ali, pwede ka ng maging president…please continue my president…” (LAUGHING)


Kaka Alih: “thank you Madam, congressman. (LAUGHING) ...patuloy natin ang speech ni PNoy:  “Walang lamangan, walang padrino at walang pagnanakaw. Walang wang-wang, walang counterflow, walang tong.”

Alam mo Len, ang sabi ng ibang mamayan natin, “Ang mga matagal ng nag-aastang mga anak ng Diyos, siguradong naiinis. Ngunit tuwang-tuwa ang ordinaryong tao.”

Ang wang-wang kasi ay nagiging simbolo ng kayabangan ng mga nasa kapangyarihan. Na kapag ikaw ay nasa puwesto, maliban sa perang tinatamasa, may mga pribiliheyo na nglalagay sa iyo sa lugar na iba kaysa ordinaryong tao.

Katulad nga ng trapik. Dito sa Pilipinas, especially in Metro Manila, ang trapik ay araw-araw na kalbaryo ng mamamayan. Inaabot sa isang oras o mahigit pa bago makakarating sa isang lugar na maari namang abutin ng sampung minuto kung walang trapik.

Ngunit kung nasa pwesto ka at dikit sa kapangyarihan, lagyan ng wang-wang ang iyong sasakyan, kuntudo pa police escort, hawi lahat ang nasa kalsada at dere-detretso ang biyahe.  At dahil ang wang-wang ay pang-emergency pag ginamit mo ito ay “no rules to be followed” dahil nga emergency.

Minsan nasa Metro Manila ako nasaksihan ko ang ganito,  pangyayari na nasa taxi  ako naghihintay ng green light or go at dumadaan ang itong mga VIP na sasakyan, na full blast ang wang-wang, sila ay dere-deretso, walang nagawa ang  red light na ibig sabihin ay stop. Ngunit sila ay deretso walang hinto, kami wait hanggang green light, kaya pagdaan nila sigawan ang mga nasa bus na kasabay namin pati ang mga mamamayan nasa tabing kalsada, biruin mo Leny, minumura pa ng mga tao,ang mga VIP o ang mga official na ito.

Ayun sa batas ang mga sibilyan na  opisyal na pwedeng gumamit ng wangwang ay ang Pangulo, Pangawalang Pangulo, Senate President, House Speaker at Chief Justice. Ngunit ang naobserbahan natin at nakita pati mganatin mga senador, congressman, mga mayor, pulis, at kanilang mga asawa at anak may wangwang.

Heto ang kultura ng mga Pinoy o nating mga   Pilipino… tayo  ay matiisin. Ang mga mahihirap ay sanay sa hirap kung pera ang pinagu-usapan. Ngunit ayaw nating mga Pilipino  ang inaapi. Kaya palakpak ang ordinaryong Pilipino sa “no wangwang” policy ni P’noy.

Kaya lang ito naman ang problema. Nang pumunta si P’noy sa Camp Aguinaldo sa turnover ceremonies sa hukbong sandatahang lakas noong Biyernes, pangatlong araw niya bilang pangulo ng Pinas, nalate siya ng mga 40 minuto dahil na-trapik.

At dahil medyo hirap din ang mga security escorts ang mga PSG dahil delikado yung naka-tigil ang sasakyan sa trapik, na pangulo pa naman ng Pilipinas ang nakasakay. Dahil dito napilitan   ang isang traffic officer na palitan kaagad ang stop lights para hindi tumagal ang pagkahinto ng presidential convoy sa isang crossing.

Dahil sa sinabi at ginawa na nga ng ating pangulo, naipakita naman ni P Noy ang kanyang malasakit sa ordinaryong mamamayan. Dahil ditto marahil naman   maintindihan ng taumbayan kung gagamit ang kanyang mga convoy ng wang-wang. Para na rin sa kabutihan ng bayan, dahil baka malagay sa panganib ang ating pangulo.

Sa mga mamamayan ng Upi, heot ang pagkakaintindi ni Kaka Ali,   ang aking pagkaintindi sa sinabi ni Pangulong  Noynoy na “bawal na ang wang-wang”.. ay hindi dapat abusuhin ng nasa katungkulan ang kanyang position para lamang malamangan ang ordinaryong mamamayan. Halimbawa nga ay magpapasirin ka ng inyong sasakyan para lamang pwede mo ng i-break ang batas trapiko..

Ito po ang inyong Kaka Ali.. na nagsasabi na ang paglamang sa kapuwa ay gawaing masama na hindi kalulugdan ng Diyos, kaya dapat ng itigil… sukran.. Maraming salamat po.. Wassallam.

Posted by dxupfm at 6:17 am | permalink | comments[1]

Pagtuturo Isa sa Marangal na Propesyon

July 1, 2010

(July 1, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose– “Pagtuturo o guro ang isa sa marangal na propesyon, lahat ng mga propesyonal ay bago sila naging propesyonal ay tinuruan sila ng mga guro,     .. kalagayan ng mga guro ang pag-uusapan ni  Kaka Ali   sa ating segment na nakaka.”

 

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih:  “Naisip mo na ba Leny  kung walang mga guro na magpapanday sa isipan ng mga bata. Ano kaya ang kahihinatnan ng  ating bansa?”

Lenyrose: “Di wala tayong presidente o mayor  na marunong bumasa at sumulat..wla tayong mga doctor, na alam ang mga ireresitang gamut sa ating mga sakit.”

Kaka Ali: Tama ka Leny, ang mga guro o sa paboritong tawag ng mga matatanda natin ay maestro o maestro…(LAUGHING) at para sa akin Leny, ang pagtuturo ang itinuturing na pinaka-marangal  na propesyon. Bakit ko ito nasabi? Ang mga guro ang katuwang o partner  na nagmumulat sa mga bata sa kagandahang asal (kaya naman ang guro aya nararapat na siya ay magpakita ng magandang ehemplo) ang mga guro din ang nagsasanay sa ating mga anak  para malinang ang kanilang  karunungan. Silang mga guro  ang matiyagang nagtuturo para magkaroon ng magandang hugis ang kinabukasan ng ating mga kabataan. Kung wala ang mga guro na ito ay , hindi tayo magkakaroon nang mahuhusay na doktor, abogado, Presidente mayor at iba pang propesyon.

Pero alam mo ba Leny na sa kabila ng mga sakripisyo ng ating  mga guro sa pagtupad ng kanilang tungkulin, hindi ito lubusang napapansin ng ating nasa pamahalaan?. Bakit ko tio nasasabi, kasi ang obserbasyon ko ay hindi prayoridad ng gobyerno ang kalagayan ng mga guro na salat na salat pa rin sa suweldo, dahil sa kasalukuyan ang malaking pinagtutuunan n gating pamahalaan national ay ang tanggulang bansa o national defense o yaong pagpapalakas sa ating sandatahang lakas o AFP, taliwas noon bago pa itatag ang republika na Edukasuon ang priority n gating goberno.  Sa ngayon para mapansin ang mga guro,  kailangan pa nilang mag-rally para lamang marinig ng ating  gobyerno ang kanilang mga hinaing.

“Napapansin din naman Kaka ang department of Edukasyon” sabad ni pilosopong Tasyo.  Yes sang-ayon ako sa iyo my friend, pero ang laging nakikita ng ating gobyerno ang kakulangan ng mga classrooms at iba pang kagamitan ng mga paaralan, pero nakapagtatakang hindi naman nila napapansin ang kawawang kalagayan ng mga guro na ang buhay ay inilalaan sa pagtuturo. Na ang iba ay hindi na nakakatikim ng luto ng Diyos.

Lenyrose: “Kaka ano ang luto ng Diyos na hindi nila natikman?”

Kaka Ali: “ Di ko maexplain Leny may batang nakikinig, ganito na lang ang ibig kong sabihin ay hindi na nakapag-asawa ang mga guro.. (LAUGHING).. dahil nakalimutan na nila dahil nakatuon ang pansin nila sa kanilang propesyon na pagtuturo.  (LAUGHING)..

 

Palaging sinasabi ng ating gobyerno na gumagawa na sila ng paraan para malutas ang shortage sa mga classrooms. Matandaan ninyo, mismo ang  dating  President Arroyo ang nagsertipika sa  publiko na naiulat  sa kanya ni DepEd acting Secretary Fe Hidalgo na may kakulangan sa mga classrooms.  Ang ipinagtataka lamang ng mga guro ay wala man lamang nabanggit sa kalagayan nilang mga guro. Na sa kasalukuyan ay maraming guro ang sagad na sa paghihigpit ng sinturon para mapag-abot ang suweldo, at mayroon pa diyan na ilang buwan ay di pa matanggap ang suweldo, kaya kinakailangan na niyang mangutang kahit 5/6 makatawid gutonm lamang. Mayroon pa diya na kailangan pang magtinda ng tocino,  longganisa, at  ice candy para madagdagan lamang ang kita na kulang na kulang para sa pamilya.

At heto pa may dagdag pang extra na assignment na bigay ng goberno natin, kung panahon ng halalan o eleksiyon, ang mga guro ang inaasahan para sa registration, pagbibilang at pagbabantay ng mga balota. May mga gurong nagbubuwis pa  ng buhay para lamang mapairal ang tunay na demokrasya sa ating bansa o yaong right of suffrage.

Subalit ang masakit nito ay tila hindi nakikita ng ating gobyerno ang mga pagsasakripisyong ito ng mga guro. May mga gurong nagtitiis sa mga liblib na lugar sa probinsiya para lamang gampanan ang kanilang tungkulin. May mga gurong naglalakad nang napakalayo para makarating sa pinagtuturuang school, may nagtitiis sa kagat ng lamok na kong minsan ay nagdadala pa ng sakit na dengue, pero patuloy pa rin silang nagsisilbi para matutong bumasa at sumulat ang ating mga anak, na makukulit at magugulo.

Kaya naman may mga  gurong nagsisialisan na sa bansa sapagkat natanggap na sa United States, Tsina at iba pang  bahagi ng mundo,  para  magturo dahil   ang sahod ay limpak-limpak na salapi dahil dolyar ang kapalit. Pero     alam mo ba Leny?  na marami pa rin sa ating mga guro   ang ayaw umalis sa ating bansa  at piniling turuan ang mga batang Pinoy?. Ang mga ganitong klase ng guro ang dapat gawign ehemplo  at bigyan ng parangal.

Ulitin ko, marangal na propesyon ang pagiging guro at nararapat na bigyan nang malaking sahod at maraming benepisyo pero kabaligtaran ang nangyayari. Sila ang may maliit na sahod. Ok na sana  kahit  maliit na sahod, kong natatanggap naman sa tamang panahon. Alam mo ba Leny na mga guro tayo ngayon sa Maguindanao na isang taon na nilang hindi natatanggap ang kanilang dapat matanggap na sahod? Ang tinutukoy ko  ay ang contractual na mga guro sa Maguindanao na nag-tuturo sa prepatory o Kinder, na mayroon silang kontrata sa department ng karunungan (DepEd) na sampung  buwan nilang kontrata na tig  anim na libo bawat buwan,  subalit hanggang sa mga sandaling ito ay hindi pa nila natatanggap ang nasabing halaga? Kawawang mga Maestra at Maestro, ma-realized sana ito ng ating pamahalaan lalo na ng bagong mga official ng Maguindanao at matutukan ang  problema ng mga kawawang mga guro na ito.

Heto pa ang masakit na nangyayari, na ayon sa ating bubuwit, na bago ka daw makakuha ng item ng guro, alam amo ang sinasabing item, sa goberno natin ang mga regular na empleyado ay may item  o regular na position.  Ang mga item na ito bago ka makakuha ay kailangan mong maglangis o maglagay ng halagang   50,000 piso o mahigit pa , bagamat ito ay hindi natin napatunayan ng harap-harapan ay halos bukas na aklat sa lahat. Dalangin ko Leny na ito ay isa lamang tsismis, o hindi totoo dahil kong totoo ito na nangyayari, ito ay masamang panaginip, para sa mga Pilipino, kaya dapat magising na tayo, para hindi tayo bangungutin.

Mayroon pang nagiging tsismis, tsismis dahil  hindi natin matukoy kong sino.. na di umano ay binibigyan ang mga guro ng mga kandidato sa panahon ng halalan para sila pumabor o magbigay ng pabor sa nasabing kandidato, na ito ay masamang ehemplo, dahil pilit na itinutulak ang mga anghel na ito sa kumunoy.

Kawawang mga guro, pilit silang itinutulak  sa putikan, papaano na ang  kanilang dangal, papaano na ang mga kabataan, na ang kanilang mga guro ang kanilang idolo, tulad ko…hindi lang idol ang guro  noon na maganda at seksi.. siya pa ang aking unang naging crush..(LAUGHING). Puppy Love..(LAUGHING).

Gusto kong ulitin,   na marangal na propesyon ang pagiging guro o pagtuturo at nararapat na bigyan nang malaking sahod at maraming benepisyo, dalangin natin na sana   ma-realized   ito n gating  pamahalaan at matutukan ang   problema ng ating parami- ng paraming guro sa bansa .

Ito po ang inyong Kaka Ali, of course kasama ko ang magiging guro na si  Lenyrose Bajar Sunio, magandang umaga … Wassallamu Alaikum .

Posted by dxupfm at 7:10 am | permalink | Add comment