(July 30, 2010-Friday- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host: “Ano ang flashflood at landslide? Paano nagkakaroon ng flashflood at landslides ?  Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood t land slides, iyapo ang sasagutin sa tin ni Kaka Ali sa  ating segment na nakaka.  

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: Nitong unang buwan pa lamang taon ay may mga pagtaya na ang Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical­ Services Administration (PAGASA) na magkakaroon ng   Flashflood at landslide sa bansa.

Narito ang ilan lamang sa mga naging balita sa pagpasok ng taon  Sa pagbungad ng taong 2010, sasalubungin ng mga pagbaha at mga pagguho ng lupa o landslides ang ilang bahagi ng Visayas at hilagang Mindanao ngayong taon, ayon sa Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical­ Services Administration .

Ayon sa PAGASA, ang ganitong pangyayari ay sanhi ng buntot ng cold front na nararanasan sa Visayas.

Ang mga ito ay naganap hindi po ba.,. hindi lamang natin binibigyan ng pansi ang balita kong minsan dahil wala naming naiulat na nangamatay, ngunit kapag katulad noong naganap na flash flood sa Infanta Queon 2004, naku.. never mind.. pag-usapan na natin ang ..

Ang mga tanong ni Lenyrose ay Ano ang flashflood?   Paano nagkakaroon ng flashflood?  Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood

Ano ang flashflood? – Ang flashflood ay ang biglaang paglaki at pag-apaw ng tubig sa isang ilog patungo sa karatig na mababa o patag na lugar

Paano nagkakaroon ng flashflood?

1.      Biglaang malakas na pag-ulan.

2.      Biglaang pagtagas ng naipong tubig sa kabundukan.

3.      Biglaang paglipat ng aktibong channel ng ilog.

4.      Pagkasira/pagkaubos ng kagubatan

5.      Biglaang pagtagas ng naipong tubig  sa  dam –

6.      natural landslide o log jam o nagbara ang tubig  sa ilog at bigla magbubuksan, hayun flasflood.

Additional input paano nagkakaroon ng flashflood? –

·         Dahil sa biglaang malakas na ulan,

·         Ang ibabaw ng lupa ay mabilis na napupuno ng tubig.

·          lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa at masipsip ng mga ugat ng halaman.

·         mabilis na lumalaki ang tubig na mapupunta sa mga sapa at ilog .

·         Kapag nasira o nawala ang kagubatan… –

ü  Walang mga puno at halamang nagpapabagal sa pagbagsak at pag-agos ng ulan sa lupa –

ü  Sinisiksik ng direktang patak ng ulan ang ibabaw ng lupa, lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa –

ü  Walang mga punong sisipsip ng tubig mula sa lupa –

ü  Mabilis na lumalaki ang tubig na mapupunta sa mga sapa at ilog

Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng flashflood .

ü  Mabilis na rumaragasa – Maaaring di sapat ang panahon para lumikas;

ü  Kadalasang may dalang putik, buhangin, bato, at/o puno – Mas may kakayanang tumangay (highly erosive) kaysa bahang kalakhan ay tubig lamang;

ü   Maaaring mabaon ang mga tao o haayop sa mga ito paghupa ng baha;

ü  Malayo ang nararating – Malawak na apektadong lugar – Maaaring makaranas ng flashflood ang lugar na hindi nakaranas ng malakas na ulan;

ü  Madaling magbago ng active channel ang flashflood;

ü  Maaaring magdulot ng landslide ang flashflood dahil sa pag-uka ng mga matatarik at matataas na pampang ng ilog.

Ano ang landslide? – Ang landslide ay ang paggalaw ng mga bato, buhangin, putik at/o lupa pababa ng isang slope. – Ang paghila ng gravity ang pangunahing dahilan ng landslide. – Maaring mabagal o mabilis ang paggalaw –

Mga klaseng landslides:  

Ø  Isa/ilang malaking tipak o bloke ng bato;

Ø  Buhaghag at tuyong pag-agos ng lupa;

Ø  Buhaghag at may kahalong tubig;   

Paano nagkakaroon ng landslide? –

Ø  Bumibigay ang lupa ang lupa dahil sa bigat dahil umulan at nabasaang lupa,   Pressure ng

Ø  Nagkaroon ng pagyanig at bumigay ang tibay   ng bato o lupa,

Ø   Pagkakaroon ng mga bitak o puwang   na maaaring pagdulasan ng bato o lupa at dahil sa slope  at kulang na ang  ng mga ugat ng puno humahawag sa lupa o bato ito ay kusang bibigay, at hayun landslides.

Ø  Ang pag-uka sa ibaba ng slope o bakilid  dahil sa paggawa ng kalsada ay bumabawas sa pwersang pumipigil sa paggalaw ng lupa.

Ø  Ang pag-uka sa ibaba ng slope dahil sa erosion ng ilog ay bumabawas sa pwersang pumipigil sa paggalaw ng lupa.

Ø  Dahil sa matarik at taas ng slope kaya natural na magkakaroon ng  landslides..  

Ø  Ang pagkasira o pagkaubos ng kagubatan ay nagdudulot ng pagbawas sa pwersang pumipipigil sa paggalaw ng lupa.

Mga dapat isaalang-alang sa panganib ng landslide, maitatanong din natin: Saan maaaring mag-landslide? – Kailan nagkakaroon ng landslide? – Laki ng landslide (magnitude),  Mas malaki mas mabilis ang landslide, mas malaki ang lugar na maaapektuhan

Ang climate change ay magdudulot ng – mas madalas na  malakas na mga pag-ulan – pagtaas ng temperatura – Pagtaas ng sea level.

Inaasahang magiging mas madalas o malawakan ang mga flashflood at landslide dahil sa climate change. Nangangahulugan ito ng mas malaking panganib sa mga mahirap na komunidad na nasa kabundukan o matataas na lugar at sa iba pang sektor na bulnerable sa naturang mga panganib.

Ayon sa isang expert “Ang pinaka ugat kong bakit nagkakaroon ng mga madalas na landslides at flashflood ay ang kaulangan ng mga ugat ng puno na humahawak sa lupa o mga bato.”