DXUP FM 105.5 MHz "Upi for Peace" A Community Radio, based in Barangay Nuro, Municipality of Upi, Maguindanao, in Autonomous Region Muslim Mindanao, Philippine Island. DXUP FM broadcasts on frequency 105.5 MHz and can be heard over Upi and South Upi, and nearby municipality in Maguindanao province, part of Lanao del Sur, & Norte, Zamboanga, Sultan Kudarat and Cotabato province. DXUP FM maintain and operated by Community Media Education Council (CMEC).

Home » Archives » August 2010

Magsing-irog: Panatilihing Maligaya ang Pagsasama

August 31, 2010

(Agosto 31, 2010-Martes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host/Lenyrose: “Para sa magsing-irog, samahan po kami ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka   dahil muli kayong kikiligin sa aming ibabahagi ngayong umaga: Magsing-irog: Panatilihing Maligaya ang Pagsasama

 

(NAKAKA- INTRO)

 

Kaka Ali:  “Kaka Ali, papaano ba mapapanatili ang aming matamis na pagsasama ng aking pinakamamahal na asawa?” Tanong ng isang kaibigan.

 

Sayang kaibigan  hindi pa maka-program si Ate Bai Zuhiera, dahil bagong silang ng baby, but don’t worry andiyan na pansamatalang humahalili sina Lucy at Ate Dhing, abangan sa katapusan ng Ramadan, sa Lunes, September 13, muling magsasahimpapawid ang inyong programang pananaw at panggabay.. at doon natin ito, isa-isahin ng husto at pwede pa kayong makisali sa programa.. kaya abangan!!

 

Balikan natin ang topic: papaano mapapanatili ang ligaya at tamis ng pagsasama ng mag-asawa…(LAUGHING)  naku kaibigan maraming style diyan..Di ba Kokoy? (LAUGHING)..  

 

Ano ba yan! Tila iba ang pagka-intindi ninyo.. what I means is..  Maraming paraan ang magagawa ng mag-sing-irog o mag-asawa upang lalo pa nilang pagtibayin at patamisin ang kanilang pag-iibigan at pagmamahalan.

 

Ang pinaka mahalaga ay “personal will’  (ano yan   para baga yaong sinasabi nila kay Gloria na kailangan ang political will para maibangon ang bansang ito…) what I mean is… ang mahalaga kaya mong gawin ang dapat mong gagawin… buweno kapatid itutuloy natin yaong kahapon na pagbibigay  ng ilang pointers…

 

Heto ang una na pointers: Iwasang mapaghinalaan ng inyong asawa.

Explanation nito Kapatid, para hindi ka mapaghinalaan o mapagbintangan na may ginagawang masama, iwasan ang mga sitwasyong kanina-hinala. Huwag kang magasasama o sasama sa hindi mo asawa sa isang lugar na makukwestiyon ang iyong pagsasama.  Halimbawa: Sa loob ng pribadong sasakyan iwasang umangkas sa motor ng may motor na dalawa lamang kayo, kong di maiiwasan na dalawa lamang kayo, gayahin ang style ni Mare, naglalagay ng bag sa aming pagitan kong kami lang dalawa.. (PLAY LAUGHING). Another sample ay: Iwasan ang makipagtextmate, kahit na kapareho kayo ng kasarian, kahit pareho kayong babae o lalaki, maliban pa  sa mapaghinalaan ka ng iyong darling ay, magastos din iyan., mabuti pa Kapatid ay  ialkansiya muna lang  iyang ilolod mo at may magagasotos ka  sa   anibersaryo ng inyong  kasal.. (PLAY LAUGHING).

 

Next pointers natin ay:  Laging maging maunawain sa inyong asawa.    

Kung gusto mo na lalo kang mamahalin ng iyong asawa.. heto makinig… ipakita mong inuunawa mo siya. Ganoon lang?  YES.. bakit what do you expect? (PLAY LAUGHING).  Laging maging maunawain sa inyong asawa.    Totoong kailangan mo ang pang-unawa. Pero higit sa hanapin mo sa asawa ang unawain ka, mas unahin mo ang unawain siya. Sa bandang huli ang hinahanap mong pang-unawa galing sa iyong asawa ay ibibigay din niya. Ang pagpapakita ng pang-unawa ay malinaw na ebidensya ng pagmamahal sa ating mga asawa.

 

Third pointers ay: Laging bukas ang communication  sa inyong asawa.

 

Dapat lang sa mag-asawa na alamin at ipaalam ang kalagayan ng isa’t-isa. Makinig at hindi lang ikaw ang palaging nagsasalita.. two way traffic ika nga.. Maniwala ka kapatid…Maraming problema ang maiiwasan ng mag-asawa kung laging bukas ang komunikasyon nila para sa isa’t-isa.

 

Pang-apat na pointers ay: Laging maging mahinahon sa pag-uusap pag may problemang nilulutas..

 

Sa totoo lang, maraming problema ang hindi na sana lumala pa kung sa pag-uusap ay naging mahinahon ang mag-asawa. Hindi makakatulong sa paglutas ng problema kung nagsisisihan ang mag-asawa. Magpokus sa solusyon…. huwag sa pagkakamali o sa problema ng isa’t-isa.   Iwasan din ang pangungutya at magtaas na tono pag nagsasalita. Bantayan ang mga salitang ginagamit may mga terminong salita na lalo lamang nakakapagdagdag sa problema, tulad halimbawa ng mga salitang may himig na pangungutya.

 

Panglima kaibigan ay: Sabihin sa iyong asawa ang iyong nararamdaman.. hindi lang pinaparamdam..

 

Ewan ko lang kung nakakabasa ng isip ang asawa mo, hindi naman manghuhula ang asawa mo para malaman niya ang iniisip at nararamdaman mo. Sa panahong nanghihina o nagdaramdam ka, magandang sabihin ito sa asawa. Huwag sarilinin ang pagdurusa. Dahil ang mag-asawa dapat magkasama sa hirap at ginhawa. Walang silbi ang asawa kung sa panahon ng pagdurusa ay hindi nakikiisa. Pero mahirap malaman ng iyong asawa ang lagay mo kung hindi mo ito sasabihin sa kanya. Huwag mahiya. Huwag mag-alala.  Magsabi ka sa asawa.

 

Number six na pointers: Iwasang isumbat sa iyong asawa ang nakalipas na pagkakamali niya…

 

 May mga taong pag nagalit sa asawa ay binabalik-balikan ang matagal ng pagkakamaling nagawa ng asawa.  At pauli-ulit na isinusumbat ito sa kanya. Pag ganito ng ganito, sisikip ang mundo ng iyong asawa at baka marapatin pang iwan ka niya. Ang kasalanang pinagsisisihan na ay hindi na dapat isumbat pa. pag may bagong nagawang pagkakamali ang iyong asawa, huwag mong isama iyong mga luma na. walang kahihinatnang maganda ang isumbat sa asawa ang pagkakamaling lipas na.

 

Pangpito na tayo kaibigan at ito na ang panghuli sa umagang ito: Iwasang gawin ang mga bagay na alam mong ikagagalit niya….

 

Alam mo Kapatid,  may mga asawa na talagang nanandya…intentional ika nga…ang alibi ng iba, para pagselosin si asawa.. .Talagang  tahasang ginagawa ang mga bagay na alam na ikagagalit ng kanyang asawa. Ang payo ng mga expert: HUWAG GUMAYA SA KANILA. Baka kasi hindi kumagat sa “psywar” mo.. patay kang  bata ka!!!  (LAUGHING)   Yon naman eh… kung ayaw mong masira ang pamilya. Hindi lang asawa ang may masamang epekto pagtahasang ginagawa mo ang alam mong nakasasakit sa iyong asawa. Maaaring gantihan ka ng iyong asawa at pati ang anak mo, maaaring gayahin ka at tahasan ring saktan ka.

 

May kasabihan gna tayo na: “Huwag gawin sa asawa ang mga bagay na ayaw mong   gawin niya sa iyo, .ay indi pala… huwag gawin sa iba ang ayaw mong gawin ng iba sa iyo.. ganoon… (LAUGHING)  

 

Tama na muna ang kilitian sa umagang ito,, bukas tuloy natin ang tawanan este programa…Ito ang inyong segment writer at producer, Kaka Ali, Sukran, Wassallamu alaikum \warahmatullahi wabartakatuh.

Posted by dxupfm at 8:09 am | permalink | Add comment

Suliranin ng mga Katutubo ng Mindanao, ano ang sulosyon?

August 30, 2010
   

 (June 8, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

Lenyrose: – “Suliranin ng mga Katutubo ng Mindanao, ay suliranin ng Sambayanang Pilipino,   ito ang tatalakayin ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka ngayong umaga, kaya samahan kami….”

 (Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: Kong pagbabasehan ay ang mga    ulat sa pahayagan at balita sa mga telebisyon, mukhang puwersang militar ang pangunahing solusyon ng pamahalaan sa kaguluhan sa Mindanao. Ang maliwanag na pruweba ay ang mga nagdaang all out war ni Erap, ang stick and carrot ni Gloria Macapagal Arroyo.

Nitong mga nakaraang taon, pagkatapos ng maabort ang pormal na pirmahan sa MOA AD noong August 5, 2008 sa Kuala Lumpur, Malaysia, sa pagitan ng GRP at MILF peace panel ay nagkarooon muli ng malawakang military operation laban sa mga rebeldeng Bangsamoro. Kaya ang sumunod ay giyera, na siyang nagtaboy sa mga Katutubo (native inhabitants) ng Mindanao sa kanilang mga tahanan, at napilitang manirahan sa evacuation center, at muling mapabilang sa libo-libong mamamayan na maghihintay sa “relief goods” mula sa goberno, UN, at INGO/NGO, na hindi naman sapat dahil kong minsan ay nahahati sa mga hindi naman bakwet.

Hanggang sa kasalukuyan  ay umaabot pa rin sa libo-libong pamilya ang naapektuhan ng labanan sa pagitan ng mga pwersa ng gobyerno at iba’t ibang armadong grupo sa Mindanao.  Hindi lamang ng mga katutubokundi  kabilang na dito ang mga pamilyang nasa produksyon ng palay at mais, ito ang ating mga mamamayang mga magsasaka, na siyang bumubuhay sa atin. Kaya naman hindi lamang ang naapektuhan ng giyera ang naghahangad na itigil na ang giyera. 

Higit na desido na mabigayan na ng lunas ang problema,  ang mga  pamilyang direkatang naapektuhan, silang lahat ay  humihiling na sana’y matapos na ang kaguluhan sa rehiyon upang makabalik na sila sa kanilang mga tahanan at  hanapbuhay. Ngunit ang ating  pamahalaan ay tila wala pang tuwirang sulosyon, ang lahat ay umaasa sa bagong administrasyon ni Noynoy, ang pag-asa ng bansa.

At dito sa ating bayan ng Upi ay mapalad tayo dahil ang ating dating three termer at outstanding mayor ng Upi na ngayon ay vice mayor, ay isa  sa limang membro ng peace panel ng goberno na makikipag-uasap sa Moro Islamic Liberation Front (MILF).  Yes, nitong kamakalawa ay pormal na dineklara ni Chairman Leonin Senen  ng GRP peace panel sa publiko ang appointment ni Hon Vice mayor Ramon A. Piang Sr, .representing the Indigenous people o ng mga katutubo.

Ok balik tayo sa problema, sa totoo lang mga kapatid, kung susuriin ang kasaysayan ng ating  rehiyon, malinaw na may malalim na ugat ang suliranin ng mga naninirahan dito sa Mindanao. Sa isang makasaysayang kumperensyang ginanap sa pagitan ng Lumad (Indigenous people), Bangsamoro at mga “Kristiyano” (Descendants of Settlers from Luzon and Visayas), lumabas na madami sa mga sala-salabat (compliciated) na problema sa rehiyon ay nakaugat sa ‘di pagkilala ng pamahalaan sa kanilang karapatan sa lupa, (ancestral domain claim) at  karapatang pangtao.

Ayon sa  pananaw ng mga delegado ng Mindanaw Tri-People Conference on Land for Peace, ang kapayapaan sa buong Mindanao ay nakasalalay sa pagkilala ng karapatan ng mga Lumad at Bangsamoro sa kanilang mga lupang ninuno (ancestral domain). Para sa mga katutubo ay  mahalaga rin ang agarang   pagsauli at pagtatalaga sa kanila sa mga lupaing ito.

Subalit masalimoot o madaming problemang nakaharang para makamit nila ang mithiing ito.

Una na dito na problema ay   ang pangangamkam ng mga pribadong kumpanya (lalo na ‘yung mga kumpanya ng pagmimina, pagtotroso, at mga plantasyon) sa mga lupang ninuno ng mga Bangsamoro at Lumad.

Sinabi pa ng mga delegado na bagamat kinikilala ng Saligang Batas ang karapatan ng mga Indigenous Peoples (IP’s) at mga Bangsamoro sa kanilang mga lupang ninuno, hindi naman naipapatupad ang mga batas at reglamento.  Halimbawa ay ang Indigenous People’s Rights Act o RA 8371) na siya dapat magtiyak ng karapatang ito.

Katunayan,   magmula nang ipasa ang IPRA Law ay wala pang konkretong hakbang ang pamahalaan ng Republika ng Pilipinas upang ipatupad ang mga probisyon ng nasabing batas, lalo na pagdating sa pamamahagi ng Certificate of Ancestral Domain Title (CADT), na siyang instrumentong kumikilala sa karapatan ng mga katutubo sa kanilang lupang ninuno.

Banta rin sa pagtiyak ng kanilang karapatan sa lupa ang umano’y pagkiling ng  Department of Environment and Natural Resources (DENR) sa mga malalaking kumpanya na pumapasok sa mga lugar na tinuturing na sagrado sa mga katutubo

Matagal na ang pakikibaka ng mga katutubo upang ipaglaban at protektahan ang lupang iniwan sa kanila ng kanilang mga ninuno mula sa pangangamkam ng mga “tagalabas”. At ang waring mabagal na pagkilos at pagtetengang-kawali ng pamahalaan sa kanilang mga kahilingan ay tanda umano ng kawalang pagpapahalaga ng pamahalaan sa kultura at karapatan sa lupa ng mga katutubo.

Ganun paman, hinihingi pa rin ng iba’t ibang grupo na aksyunan ng pamahalaan ang dumadaming kaso kaugnay sa mga “problematic landholdings” na sakop ng mga Lumad (Indigenous people), Bangsamoro at mga “Kristiyano” (Descendants of Settlers from Luzon and Visayas).  Dapat din umanong tiyakin na ang mga ahensya ng pamahalaan, pangunahin na ang DENR, National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) at Department of Agrarian Reform (DAR) na maitataguyod ang karapatan sa lupa ng mga  katutubo sa   Mindanao. Dagdag dito, hiniling din ng mga kinatawan ng mga grupo    sa pamahalaan na huwag pahintulutang magmay-ari ng lupa sa Pilipinas ang mga dayuhang negosyante at mamumuhunan (financers) .

Kung gagawing batayan ang kahilingan ng mga   Katutubo   sa Mindanao, malinaw na hindi pwersang militar ang kailangan para malutas ang kaguluhan sa rehiyon. Malinaw na ang susi ay nasa pagtugon sa mga matagal nang kahilingan at panawagan ng mga katutubo na kilalanin ng pamahalaan ang kanilang karapatan sa lupa.

 Sabi ng eksperto ang kinakailangan lamang, para maisagawa ang lahat ng pagtanaw na ito  ay isang pinuno na may “political will”. Isang lider na hindi natatakot ipaglaban ang karapatan ng minority laban sa nakakaraming Pilipino. 

Ang suliranin ng mga katutubo sa Mindanao ay suliranin ng sambayanang Pilipino.

Sukran .. Kapayapaan.

(play EXTRO-Nakaka)

Posted by dxupfm at 6:46 am | permalink | Add comment

Ramon Piang Sr. Membro ng GRP Peace Panel na Nakikipag-usap sa MILF

August 29, 2010
     

Balita ni Alih S. Anso

 

Nuro, Upi (August 29, 2010)..Ang dating alkalde ng Upi na si Ramon Piang Sr ang Ika-apat na membro ng peace panel ng goberno ng Pilipinas na nakikipag-usap ng kapayapaan sa Moro Islamic Liberation Front (MILF) ito ang pahayag ng Chairman ng peace panel na si Marvic Leonin.

 

Sa ngayon ay kumpleto na ang peace panel ng goberno ng Pilipinas, matatandaan na nauna ng appointed ni Pangulong Benigno Aquino si Marivic Leonin, bilang chairman, at sumunod sina UP Professor Miriam Coronel-Ferrer at at negosyanteng si  Senen Bacani. Nitong huli ay si vice mayor Piang ng Upi ay isang Teduray at ang ikalima ay hindi pa pinangalan ng pormal ng goberno ay isang  Bangsamoro diumano,   si Dr. Hamid Barra, dating secretary of education in the Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM).

 

Si Vice Mayor Piang ay dating guro at principal ay tumaggap na ng maraming papuri bilang mapagkakatiwalaan at magaling sa pamumuno. At nag-iisang mayor ng ARMM na tumaggap ng Galing Pook Award noong 2004 at tinanghal noong 2005 ng Eduardo Aboitiz Triennial Award for Exemplary Individual.

 

Umani kaagad ng papuri si Piang mula sa kanyang mga kababayan at samabayanan at umaasa ang lahat ng magagapanan niya ang mabigat na tungkulin na nanakaatang sa kanya.

 

Samantala sa panig naman ng MILF   Peace Panel bagamat deactivated mula noong Hulyo 1 at  magpahanggang sa ngayon, na kinabibilangan nina   Mohagher Iqbal bilang chairman; Atty. Datu Michael Mastura, Atty. Lanang Ali, Maulana Bobby Alonto, at Atty. Musib Buat. At alternatibong mga membro ay sina Abdullah Camlian, a Bangingi Sama-Tausog, at Datu Antonio Kinoc, isang  a B’laan.

 

Ayon kay Iqbal ay magmemeting pa ang central committee ng MILF at sila ang magdedesiyon kong kailan muling iactivate ang MILF peace panel.

 

Sinabi pa rin  ni Iqbal na palagi ng handa sa pakikipag-usap ang MILF para kapayaan upang makamtan ang  katarungan ng  mga Bangsamoro at ng mamamayan  ng Mindanao na matagal na nilang minimithi.

 

Sinabi pa rin ng Information Chairman ng  MILF na si Iqbal na  kahit sino ang uupong mga membro ng GRP panel ay haharapin  nila, ang mahalaga ay tutuparin ng  goberno ng Pilipinas ang mga napag-usapan.

 

 

Posted by dxupfm at 11:18 am | permalink | Add comment

Kasaysayan ng Wikang Pilipino

August 27, 2010
   

     

(August 27,  2010-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B.Sunio)

Anchor/Lenyrose: “Ngayong araw ang pagdiriwang ng buwa ng wika ng ating paaralang Nuro Central Elementary School bilang pagkilala sa buwan ng wika sa taon 2010-2011 na may temang: “Sa Pangangalaga ng Wika at Kalikasan, Wagas na Pagmamahal ay Talagang Kailangan”. At dahil buwan ng wika, ating din kikilanin sa ating programang buhay-buahy dito sa DXUP particular sa ating segment na Nakaka..”

(PLAY INTRO-NAKAKA)

Kaka Ali:  Tulad ng tinuran ni Ginang Lenyrose..(LAUGHING) “Ngayong araw ang pagdiriwang ng buwa ng wika ng ating paaralang Nuro Central Elementary School bilang pagkilala sa buwan ng wika sa taon 2010-2011 na may temang: “Sa Pangangalaga ng Wika at Kalikasan, Wagas na Pagmamahal ay Talagang Kailangan”. At dahil buwan ng wika, ating din kikilanin sa ating programang buhay-buahy dito sa DXUP particular sa ating segment na Nakaka..”

Alam mo Leny, every nation in this world, o bawat bansa ay may kaniya-kaniyang pagkakakilanlan. At of coure kasama sa pagkakalilanlan ay  sa wikang sinasalita. Tulad din ng ibang bansa,   ang Pilipinas ay may sarili ding wika.

May maitatanong tayo sa ating sarili tulad ng   saan nga ba nagsimula ang wikang Filipino? Kusa lamang ba itong sumibol?  Ito ba ay isang wikang hiniram sa ibang bansa? O ito ba ay pinagsama-samang mga salita mula sa iba’t-ibang tribu dito sa Pilipinas?

Bago natin sagutin ang marami ninyong katanungan ay makinig muna kayo, at baka masagot angilan sa inyong mgatanong. Alam mo kapatid na nakikinig, ayon sa ating pananaliksik ay may siyam na pamilya ng wika sa buong daigdig at kinabibilangan ito ng humigit-kumulang sa tatlong libong pangunahing wika. Isa sa siyam na ito ay kinabibilangan ng wika ng mga Pilipinas o Pilipino sa ngayon. Ang ating wika ay nasasaklawan ng pamilyang Austronesian o Malayo-Polynesian na kinabibilangan ng mga kawikaan sa Timog Silangang Asya gaya ng Indonesia at Malaysia. 

Ayon sa American journal vol 27,p4: “… ay Sawaiori at Jahori, Mela-nesia, at Malay ay ang tatlong subpamilyang nasa ilalim ng pamilyang Malayo-Polynesian.”  Sa mga sub-pamilyang ito, ang ating wika ay napapaloob sa Malay bilang sangay na Tagala.

Itinuturing pangunahing wikang katutubo ang Tagalog, Ilocano, Pangasinan, Kapam-pangan, Bicol, Waray o Samar-Leyte, Cebuano, Hiligaynon o Ilongo, Iranun, Maranaw, Tausug, at Maguindanao, batay sa dami ng populasyon o porsyento ng mga tao na gumagamit, nagasalita, nagsusulat, at nakakaunawa rito. Halos lahat ng mga wikang ito ay may kanya-kanyang dayalekto, gaya ng Tagalog (Tagalog-Rizal, Tagalog-Bulacan, Tagalog-Batangas, Tagalog-Marinduque, Tagalog-Cavite, at iba pa. Gauyundin sa Cebuano, na kung saan ay may Cebuano-Cebu, Cebuano-Bohol, Cebuano-Surigao, at iba pa. Ang Hiligaynon naman ay mayroong Aklanon, Kiniray-a, Cuyunon, Palaweño, Ilongo, at iba pa. Ang Bicol ay mayroong Naga, Legaspi, Bato, Buhi, Catanduanes, Sorsogon, Masbateño, at iba pa. Samantala ang Ilocano naman ay may Ilocos, Abra, Cagayan, Samtoy, Ibanag, Bulubundukin, at iba pa.

Bago pa dumating ang mga banyaga dito sa Pilipinas tulad ng mga Kastila, ang mga katutubong Pilipino ay may sarili ng alpabeto at sistema ng pagbabaybay na mas kilala sa tawag na “alibata” o alif-ba-ta sa Arabo.

Ang matandang alpabeto ng mga katutubo ay syllabic at binubuo ng tatlong patinig (vowels) at labing-apat na katinig (consonants). Ang patinig ay mayroong a, e, at i, samantalang ang o at u naman ay may iisa lamang tunog na lubhang nakalilito. Bawat isa sa mga katinig ay binabasa na may kasama na patinig a, kapag ito ay walang marka sa itaas o sa ibaba na mas kilala sa tawag na “kudlit,” o isang uri ng marka na ginagamit sa mga matatandang sistema ng pagsusulat. Kapag ito naman ay may kudlit sa ibaba, ang patinig a, ay napapalitan ng patinig o o di kaya ay u. Ngunit kung ang kudlit naman ay nasa itaas, ang patinig ay nagiging e o i.

Nang sinakop ng mga Kastilang mananakop ang Pilipinas, pilit na binago ng mga ito ang kulturang pangkatutubo ng mga sinaunang Pilipino. Binura ng mga Espanyol ang mga paganong pag-uugali ng mga katutubo, kabilang na ang pag-iiba sa sistema ng pag-susulat, pagbasa at mga salita ng mga ito. Ipinakilala ng mga Kastila ang kanilang sariling bersyon ng alibata, ang abecedario o ang alpabetong Espanyol.

Nang dumating naman ang mga Amerikano sa Pilipinas, ipinatupad ang patakarang alinsunod sa ilang patakarang ipinatupad ng mga mananakop na Kastila. Ang mga ito ay ang pagyakap sa Kristyanismo at ang pagiging sibilisado ng mga pamayanan. Ipinalaganap ng mga Amerikano ang pam-publikong sistema ng edukasyon. Ginamit ang wikang Ingles bilang pangunahing instrumento sa pagtuturo kaya ang Hispanisasyon ng mga Kastila ay napalitan ng Amerikanisasyon.

Nang manungkulan si Manuel L. Quezon bilang Pangulo ng Komonwelt at si Sergio Osmeña bilang pangalawang Pangulo, binig-yan pansin ang isyung “nasyonalismo.” Naniniwala ang mga liderato ng bansa noon na dapat magkaroon ng isang pangkalahatang pambansang wika na siyang mahalaga sa pagtataguyod ng pangkabuuang unawaan at pagkikintal ng pambansang pagmamalaki ng sambayanan. Ayon sa Artikulo XIV, Sekyon 3 ng Konstitisyong 1935, ang magiging bagong wika ay ibabase sa mga kasalukyang katutubong wikang meron sa ating bansa.

Ang Unang Pambansang Asemblea noong ika-13 ng Nobyembre, 1937, ang siyang bumuo sa Institusyon ng Wikang Pambansa. Ang mga naging kasapi sa komiteng ito ay sina Jaime de Veyra (Hiligaynon), Santiago Fonacier (Ilocano), Casimiro Perfecto (Bicol), Felix Rodriguez (Samarnon), Felix Sotto (Cebuano), Cecilio Lopez (Tagalog), Hadji Butu (Maranao-Maguindanao), Isidro Abad (Cebuano), Zoilo Hilario (Pampango), Jose Zulueta (Pangasinan), at Lope K. Santos (Tagalog).

Nang binuo ang Commonwealth Constitution, ang wikang “Tagalog” ang siyang naging pambansang wika ng Pilipinas, ayon na rin sa Executive Order Bilang 134. Ang mga naging batayan nito ay ang: pagiging lingua franca nito, o paggamit ng Tagalog sa maraming sangay ng komersyo at kalakalan; ang dami ng katutubong nagsasalita nito, sa dahilang ang wikang ito ay ang pangunahing ginagamit sa lungsod ng Maynila gayundin sa mga kalapit probinsya nito, at; ang karamihan ng panitikang Pilipino ay nakasulat sa Tagalog. Ngunit dahil sa ilang pagtutol ng mga kinatawan ng iba’t-ibang bahagi ng bansa matapos ang tatlong taon, ang naturang konstitusyon ay hindi klinasipika ang wikang Tagalog bilang opisyal na wikang pambansa, ngunit bilang isang pormal na dayalekto ng ating bansa lamang.

Nang kinilala ang Philippine language based-Tagalog, isinulat ni Lope K. Santos ang Balarila ng Wikang Pambansa na siyang nagpakilala sa Abakada na may 20 letra, na kung saan ang letrang “a” lamang ang idinadagdag sa dulo ng bawat katinig para sa tunog nito.

Nung panahong din ito, umusbong ang mga salitang ginamit sa Balarila at ito ay ang mga: balarila (grammar), pandiwa (verb), pangngalan (noun), pang-uri (adjective), pang-abay (adverb), pangatnig (conjunction), patinig (vowel), katinig (consonant), panaguri (predicate), simuno (subject), pang-ukol (preposition), paningit (inclitic).

Samantala, nakasaad din sa Konstitusyon ng Komon-welt na ang wikang pambansa ay dapat na kumatawan sa lahat ng lalawigan ng bansa. Ibig sabihin, ito ay dapat na ginagamit sa halos lahat ng mga lalawigan. Hindi lamang iyan, ang naturang pambansang wika ay dapat may mga elemento ng iba’t-ibang dayalekto na siyang ginagamit ng iba’t-ibang lalawigan sa buong bansa.

Bago naisagawa ang pangalawang konstitusyon noong dekada ‘70, higit na sa kalahati ng mga mamamayan ng bansa ang gumagamit na ng wikang Tagalog, kumpara noong nakaraang apat-napu’t taon na kung saan ay may halos dalawampu’t limang porsyento lamang ng mga Pilipino ang nagsasalita ng Tagalog. Isa sa mga kadahilanan ng paglaki ng bilang na ito ay nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigidig, ipinag-utos ng mga mananakop na Hapones na Tagalog ang wikang gamitin sa mga paaralan at maging sa mass media.

Dahil dito, ang mga “nationalists academics” ay nagkaisang magtulong-tulong upang magbigay daan tungo sa pagtatatag ng isang opisyal na pambansang wika, na siyang tatawaging “Pilipino”—na kung saan ay tanggap ng karamihan bilang ang wikang “Tagalog.”

Sa pamamagitan ng Department Memo no. 194 na inisyu ng Kagawaran ng Edukasyon, Kultura, and Pampalakasan noong ika-30 ng Hulyo, 1976, ang 20 titik ng abakada ay nadagdagan ng labing-isang banyagang-hiram na titik. Ang naturang revised Filipino Alphabet na binubuo ng 31 na letra, ay kinabibilangan ng mga letrang banyaga tulad ng c, ch, f, j, ll, ñ, q, rr, v, x, at z. Ngunit dahil sa hindi naging malinaw ang paggamit sa mga letrang ito, ang naturang alpabeto ay dumaan uli sa panibagong pagsususog (revision).

Noong mga panahong din iyon, isinagawa ang iba’t ibang paraan nang pagpapayaman ng pambansang wika. Pinilit ng mga dalubhasa na gawin itong maka-katutubo, na kung saan ang mga “salitang hiram” o mga salitang galing sa mga banyagang wika ay unti-unting tinanggal at pinapalitan ng katutubong salitang katumbas nito. Isang halimbawa ang salitang Espanyol na silya—na siyang pinalitan ng salitang “salumpuwit.” Ngunit sa kadahilanang ang mga salitang madalas na nating ginagamit ay hiram na halos sa mga banyagang salita tulad ng Ingles, Espanyol, Intsik, Hapon, at kung anu-ano pa, hindi na naging epektibo ang mga naturang hakbang ng mga nasyonalista sa larangan ng akademya.

Nang dumating ang kapanahunan ng panunungkulan ng dating Pangulong Corazon Aquino, ang naturang isyu ay binigyang pansin sa pag-sasagawa ng Konstitusyon ng 1987. Ang pambansang wika ng Pilipinas ay kinilala bilang Filipino at hindi na Pilipino. Ang pagpapalit ng wikang pambansa mula sa Pilipino tungo sa salitang “Filipino” ay nag-bibigay halaga sa mga salitang Ingles at Espanyol na naging bahagi na ng ating pansariling wika. Ang mga letra sa alpabetong Ingles na hindi lingid sa kaalaman ng bawat Pilipino, tulad ng f, j, c, x, and z, ay isinama na rin sa makabagong alpabetong Pilipino.

Ang Alpabetong Filipino ng 1987, ang siyang pinagbago at pinaghusay na Abakada at Alpabetong Filipino ng 1976. Ang naturang Filipino Alphabet ay binubuo ng 28 titk na kung saan ang pagbasa nito ay halintulad rin sa pagbasa ng alpabetong Ingles. Ito ang kasalukuyang ginagamit natin ngayon—na siyang nagpapayaman at nagpapalawig pa sa wikang Filipino.

Ang ebolusyon ng Pam-bansang Wika ng Pilipinas ay naging bahagi rin ng kurikulum ng iba’t ibang paaralan sa Pilipinas. Ang mga estudyante ng mga paaralan ay kinikilala ang salitang “Filipino” bilang ang wikang pambansa, at ang “Tagalog” bilang isang uri ng katutubong salita o dayalekto. Hindi lamang mga asigna-turang Filipino ang meron sa kurikulum ng mga paaralan sa Pilipinas, nariyan rin ang mga asignaturang Ingles at iba pang klase ng aralin na siyang nagtuturo rin ng iba’t-ibang lenguwahe ng iba’t ibang bansa. Sa ibang dako naman ng daigdig, tulad ng Amerika, ang mga Philippine Schools ay mayroon ding mga klase sa Filipino na siya namang nagtuturo sa kanila ng sarili nating wikang pambansa.

Kahit na dumaan na sa maraming salin o pagbabago ang tawag sa wikang pambansa—mula sa Tagalog, na naging Pilipino (na base pa rin sa Tagalog ), na ngayon ay Filipino na—marami pa rin ang nasanay na sa pagtawag ng Tagalog bilang pambansang wika, mapabanyaga man o katutubong Pilipino. Ang kaisipang ito ay tinawag ni Prof. Leopoldo Yabes na “Tagalog Imperialism.”

Ang pangyayaring ito ay ikinasama rin ng loob ng ilan nating kababayan na di-Tagalog. Sa tingin nila, hindi nabibigyan ng pansin ang ilan pang malalawak na gamiting wika tulad ng Ilokano at Cebuano. Nagbigay daan din ito sa pagpapalit ng mga konsepto ng wikang pambansa.

Sa ibang bansa, napansin ninyo ba na mas kilala ang salitang “Tagalog” kaysa sa Filipino bilang pangunahing wikang pambansa ng Pilipinas? Ang salitang Filipino para sa mga banyaga, ay isa lamang klase ng pang-uri. Ngunit ang ganitong pagkakakilanlan nila sa salitang Filipino ay hindi nagbibigay ng malaking pagkakaiba sa salitang Pilipino at Tagalog—gaya ng pagkakakilanlan ng mga Amerikano at maging ng mga Canadian.

Ngayon, malinaw na ba sa isipan Kapatid  ang pinagkaiba ng salitang Filipino sa Pilipino? Para sa mga naguguluhan pa, (dahil mahina ang kukuti –LAUGHING) ang wikang Filipino ay tinaguriang “Tagalog-plus” na kung saan ito ay binubuo ng iba’t-ibang banyagang salita.  . Ito rin ang nagbibigay lawak sa ideya ng makabagong diksyunaryong Filipino, na kung saan ang salitang Ingles na Dictionary at Espanyol na Diccionario ay maaari na ring gamitin sa wikang Filipino bilang “diksyunaryo.” Ngunit para sa mga malamim managalog o mas kilala sa tawag na “purist,” ang salitang dictionary ay ang “talatinigan.” Ilan pa sa mga halimbawa nito ay ang kompyuter, (computer)  kwalipikasyon (qualification) , okasyon (occasion) , indibidwal (individual), sipili (syphilis) at iba pa na galing sa mga salitang Ingles.  

Ngunit para sa mga dalubhasa o eksperto, mas maiging tawaging “Filipino” at hindi “Tagalog” ang sarili nating wika. Ito ay upang magbigay galang o konside-rasyon sa mga kababayan nating hindi ginagamit ang wikang Tagalog bilang kanilang pangunahing salita.

May tanong Ano na ba ang hinaharap ng ating wikang Filipino?

Sagot: Sa kasalukuyan, masasabi pa ring dapat ituloy ang paglinang sa wikang Filipino at nararapat lamang na ito ay lubusan pa ring pagyamanin. Isa sa pinakamalaking hamon na kinakaharap ng ating wika sa kasalukuyang panahon ay ang pagiging intelektwa-lisado nito. Pinaniniwalaan na ilang dekada pa ng masin-sinang pag-aaral at pagpa-patupad ang kinakailangan para maisakatuparan ang adhikaing ito. Kailangan munang maisalin sa Filipino ang lahat ng kaalaman at mga konsepto na pinag-aaralan ng mga Pilipino mula elementarya hanggang kolehiyo. Sa ngayon, hindi makakatapos ng pag-aaral ang isang Pilipino na wikang Filipino pa lamang ang kayang salitain sapagka’t maraming termino sa agham, matematika, algebra, medisina, trigonometri, at pisika ang wala pa ring katumbas o “counter-part” sa Filipino. Isa pa, ang mga kaalamang ito ay hindi rin nagmula sa sarili nating bayan kaya karamihan ng mga aklat, ensayklopedia, at mga diksyunaryo na ginagamit natin ngayon sa pag-aaral ay nakalimbag sa wikang Ingles. Panitikan pa lamang ang aspeto ng wikang Filipino ang intelektwalisado sa ngayon.

Ito ang dilemma (na ang kahulugan ay ang sitwasyon kung saan ikaw ay  nangangailangang gumawa ng desisyon o pagpili pero ang totoo    ay wala namang   nakabubuti or makapagpapasaya sayo[LAUHGING]) . Yes this is a dilemma,  ng pagiging intelektwalisado ng wikang Filipino: Kailangang palitan ng Filipino ang wikang Ingles bilang pinakagamiting wika sa ating bansa; ngunit para mangyari ito, kailangan munang maging intelektwalisado ang wikang Filipino.

Posted by dxupfm at 7:32 am | permalink | Add comment

Kasaysayan ng Wikang Pilipino

(August 27,  2010-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B.Sunio)

Anchor/Lenyrose: “Ngayong araw ang pagdiriwang ng buwa ng wika ng ating paaralang Nuro Central Elementary School bilang pagkilala sa buwan ng wika sa taon 2010-2011 na may temang: “Sa Pangangalaga ng Wika at Kalikasan, Wagas na Pagmamahal ay Talagang Kailangan”. At dahil buwan ng wika, ating din kikilanin sa ating programang buhay-buahy dito sa DXUP particular sa ating segment na Nakaka..”

(PLAY INTRO-NAKAKA)

Kaka Ali:  Tulad ng tinuran ni Ginang Lenyrose..(LAUGHING) “Ngayong araw ang pagdiriwang ng buwa ng wika ng ating paaralang Nuro Central Elementary School bilang pagkilala sa buwan ng wika sa taon 2010-2011 na may temang: “Sa Pangangalaga ng Wika at Kalikasan, Wagas na Pagmamahal ay Talagang Kailangan”. At dahil buwan ng wika, ating din kikilanin sa ating programang buhay-buahy dito sa DXUP particular sa ating segment na Nakaka..”

Alam mo Leny, every nation in this world, o bawat bansa ay may kaniya-kaniyang pagkakakilanlan. At of coure kasama sa pagkakalilanlan ay  sa wikang sinasalita. Tulad din ng ibang bansa,   ang Pilipinas ay may sarili ding wika.

May maitatanong tayo sa ating sarili tulad ng   saan nga ba nagsimula ang wikang Filipino? Kusa lamang ba itong sumibol?  Ito ba ay isang wikang hiniram sa ibang bansa? O ito ba ay pinagsama-samang mga salita mula sa iba’t-ibang tribu dito sa Pilipinas?

Bago natin sagutin ang marami ninyong katanungan ay makinig muna kayo, at baka masagot angilan sa inyong mgatanong. Alam mo kapatid na nakikinig, ayon sa ating pananaliksik ay may siyam na pamilya ng wika sa buong daigdig at kinabibilangan ito ng humigit-kumulang sa tatlong libong pangunahing wika. Isa sa siyam na ito ay kinabibilangan ng wika ng mga Pilipinas o Pilipino sa ngayon. Ang ating wika ay nasasaklawan ng pamilyang Austronesian o Malayo-Polynesian na kinabibilangan ng mga kawikaan sa Timog Silangang Asya gaya ng Indonesia at Malaysia. 

Ayon sa American journal vol 27,p4: “… ay Sawaiori at Jahori, Mela-nesia, at Malay ay ang tatlong subpamilyang nasa ilalim ng pamilyang Malayo-Polynesian.”  Sa mga sub-pamilyang ito, ang ating wika ay napapaloob sa Malay bilang sangay na Tagala.

Itinuturing pangunahing wikang katutubo ang Tagalog, Ilocano, Pangasinan, Kapam-pangan, Bicol, Waray o Samar-Leyte, Cebuano, Hiligaynon o Ilongo, Iranun, Maranaw, Tausug, at Maguindanao, batay sa dami ng populasyon o porsyento ng mga tao na gumagamit, nagasalita, nagsusulat, at nakakaunawa rito. Halos lahat ng mga wikang ito ay may kanya-kanyang dayalekto, gaya ng Tagalog (Tagalog-Rizal, Tagalog-Bulacan, Tagalog-Batangas, Tagalog-Marinduque, Tagalog-Cavite, at iba pa. Gauyundin sa Cebuano, na kung saan ay may Cebuano-Cebu, Cebuano-Bohol, Cebuano-Surigao, at iba pa. Ang Hiligaynon naman ay mayroong Aklanon, Kiniray-a, Cuyunon, Palaweño, Ilongo, at iba pa. Ang Bicol ay mayroong Naga, Legaspi, Bato, Buhi, Catanduanes, Sorsogon, Masbateño, at iba pa. Samantala ang Ilocano naman ay may Ilocos, Abra, Cagayan, Samtoy, Ibanag, Bulubundukin, at iba pa.

Bago pa dumating ang mga banyaga dito sa Pilipinas tulad ng mga Kastila, ang mga katutubong Pilipino ay may sarili ng alpabeto at sistema ng pagbabaybay na mas kilala sa tawag na “alibata” o alif-ba-ta sa Arabo.

Ang matandang alpabeto ng mga katutubo ay syllabic at binubuo ng tatlong patinig (vowels) at labing-apat na katinig (consonants). Ang patinig ay mayroong a, e, at i, samantalang ang o at u naman ay may iisa lamang tunog na lubhang nakalilito. Bawat isa sa mga katinig ay binabasa na may kasama na patinig a, kapag ito ay walang marka sa itaas o sa ibaba na mas kilala sa tawag na “kudlit,” o isang uri ng marka na ginagamit sa mga matatandang sistema ng pagsusulat. Kapag ito naman ay may kudlit sa ibaba, ang patinig a, ay napapalitan ng patinig o o di kaya ay u. Ngunit kung ang kudlit naman ay nasa itaas, ang patinig ay nagiging e o i.

Nang sinakop ng mga Kastilang mananakop ang Pilipinas, pilit na binago ng mga ito ang kulturang pangkatutubo ng mga sinaunang Pilipino. Binura ng mga Espanyol ang mga paganong pag-uugali ng mga katutubo, kabilang na ang pag-iiba sa sistema ng pag-susulat, pagbasa at mga salita ng mga ito. Ipinakilala ng mga Kastila ang kanilang sariling bersyon ng alibata, ang abecedario o ang alpabetong Espanyol.

Nang dumating naman ang mga Amerikano sa Pilipinas, ipinatupad ang patakarang alinsunod sa ilang patakarang ipinatupad ng mga mananakop na Kastila. Ang mga ito ay ang pagyakap sa Kristyanismo at ang pagiging sibilisado ng mga pamayanan. Ipinalaganap ng mga Amerikano ang pam-publikong sistema ng edukasyon. Ginamit ang wikang Ingles bilang pangunahing instrumento sa pagtuturo kaya ang Hispanisasyon ng mga Kastila ay napalitan ng Amerikanisasyon.

Nang manungkulan si Manuel L. Quezon bilang Pangulo ng Komonwelt at si Sergio Osmeña bilang pangalawang Pangulo, binig-yan pansin ang isyung “nasyonalismo.” Naniniwala ang mga liderato ng bansa noon na dapat magkaroon ng isang pangkalahatang pambansang wika na siyang mahalaga sa pagtataguyod ng pangkabuuang unawaan at pagkikintal ng pambansang pagmamalaki ng sambayanan. Ayon sa Artikulo XIV, Sekyon 3 ng Konstitisyong 1935, ang magiging bagong wika ay ibabase sa mga kasalukyang katutubong wikang meron sa ating bansa.

Ang Unang Pambansang Asemblea noong ika-13 ng Nobyembre, 1937, ang siyang bumuo sa Institusyon ng Wikang Pambansa. Ang mga naging kasapi sa komiteng ito ay sina Jaime de Veyra (Hiligaynon), Santiago Fonacier (Ilocano), Casimiro Perfecto (Bicol), Felix Rodriguez (Samarnon), Felix Sotto (Cebuano), Cecilio Lopez (Tagalog), Hadji Butu (Maranao-Maguindanao), Isidro Abad (Cebuano), Zoilo Hilario (Pampango), Jose Zulueta (Pangasinan), at Lope K. Santos (Tagalog).

Nang binuo ang Commonwealth Constitution, ang wikang “Tagalog” ang siyang naging pambansang wika ng Pilipinas, ayon na rin sa Executive Order Bilang 134. Ang mga naging batayan nito ay ang: pagiging lingua franca nito, o paggamit ng Tagalog sa maraming sangay ng komersyo at kalakalan; ang dami ng katutubong nagsasalita nito, sa dahilang ang wikang ito ay ang pangunahing ginagamit sa lungsod ng Maynila gayundin sa mga kalapit probinsya nito, at; ang karamihan ng panitikang Pilipino ay nakasulat sa Tagalog. Ngunit dahil sa ilang pagtutol ng mga kinatawan ng iba’t-ibang bahagi ng bansa matapos ang tatlong taon, ang naturang konstitusyon ay hindi klinasipika ang wikang Tagalog bilang opisyal na wikang pambansa, ngunit bilang isang pormal na dayalekto ng ating bansa lamang.

Nang kinilala ang Philippine language based-Tagalog, isinulat ni Lope K. Santos ang Balarila ng Wikang Pambansa na siyang nagpakilala sa Abakada na may 20 letra, na kung saan ang letrang “a” lamang ang idinadagdag sa dulo ng bawat katinig para sa tunog nito.

Nung panahong din ito, umusbong ang mga salitang ginamit sa Balarila at ito ay ang mga: balarila (grammar), pandiwa (verb), pangngalan (noun), pang-uri (adjective), pang-abay (adverb), pangatnig (conjunction), patinig (vowel), katinig (consonant), panaguri (predicate), simuno (subject), pang-ukol (preposition), paningit (inclitic).

Samantala, nakasaad din sa Konstitusyon ng Komon-welt na ang wikang pambansa ay dapat na kumatawan sa lahat ng lalawigan ng bansa. Ibig sabihin, ito ay dapat na ginagamit sa halos lahat ng mga lalawigan. Hindi lamang iyan, ang naturang pambansang wika ay dapat may mga elemento ng iba’t-ibang dayalekto na siyang ginagamit ng iba’t-ibang lalawigan sa buong bansa.

Bago naisagawa ang pangalawang konstitusyon noong dekada ‘70, higit na sa kalahati ng mga mamamayan ng bansa ang gumagamit na ng wikang Tagalog, kumpara noong nakaraang apat-napu’t taon na kung saan ay may halos dalawampu’t limang porsyento lamang ng mga Pilipino ang nagsasalita ng Tagalog. Isa sa mga kadahilanan ng paglaki ng bilang na ito ay nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigidig, ipinag-utos ng mga mananakop na Hapones na Tagalog ang wikang gamitin sa mga paaralan at maging sa mass media.

Dahil dito, ang mga “nationalists academics” ay nagkaisang magtulong-tulong upang magbigay daan tungo sa pagtatatag ng isang opisyal na pambansang wika, na siyang tatawaging “Pilipino”—na kung saan ay tanggap ng karamihan bilang ang wikang “Tagalog.”

Sa pamamagitan ng Department Memo no. 194 na inisyu ng Kagawaran ng Edukasyon, Kultura, and Pampalakasan noong ika-30 ng Hulyo, 1976, ang 20 titik ng abakada ay nadagdagan ng labing-isang banyagang-hiram na titik. Ang naturang revised Filipino Alphabet na binubuo ng 31 na letra, ay kinabibilangan ng mga letrang banyaga tulad ng c, ch, f, j, ll, ñ, q, rr, v, x, at z. Ngunit dahil sa hindi naging malinaw ang paggamit sa mga letrang ito, ang naturang alpabeto ay dumaan uli sa panibagong pagsususog (revision).

Noong mga panahong din iyon, isinagawa ang iba’t ibang paraan nang pagpapayaman ng pambansang wika. Pinilit ng mga dalubhasa na gawin itong maka-katutubo, na kung saan ang mga “salitang hiram” o mga salitang galing sa mga banyagang wika ay unti-unting tinanggal at pinapalitan ng katutubong salitang katumbas nito. Isang halimbawa ang salitang Espanyol na silya—na siyang pinalitan ng salitang “salumpuwit.” Ngunit sa kadahilanang ang mga salitang madalas na nating ginagamit ay hiram na halos sa mga banyagang salita tulad ng Ingles, Espanyol, Intsik, Hapon, at kung anu-ano pa, hindi na naging epektibo ang mga naturang hakbang ng mga nasyonalista sa larangan ng akademya.

Nang dumating ang kapanahunan ng panunungkulan ng dating Pangulong Corazon Aquino, ang naturang isyu ay binigyang pansin sa pag-sasagawa ng Konstitusyon ng 1987. Ang pambansang wika ng Pilipinas ay kinilala bilang Filipino at hindi na Pilipino. Ang pagpapalit ng wikang pambansa mula sa Pilipino tungo sa salitang “Filipino” ay nag-bibigay halaga sa mga salitang Ingles at Espanyol na naging bahagi na ng ating pansariling wika. Ang mga letra sa alpabetong Ingles na hindi lingid sa kaalaman ng bawat Pilipino, tulad ng f, j, c, x, and z, ay isinama na rin sa makabagong alpabetong Pilipino.

Ang Alpabetong Filipino ng 1987, ang siyang pinagbago at pinaghusay na Abakada at Alpabetong Filipino ng 1976. Ang naturang Filipino Alphabet ay binubuo ng 28 titk na kung saan ang pagbasa nito ay halintulad rin sa pagbasa ng alpabetong Ingles. Ito ang kasalukuyang ginagamit natin ngayon—na siyang nagpapayaman at nagpapalawig pa sa wikang Filipino.

Ang ebolusyon ng Pam-bansang Wika ng Pilipinas ay naging bahagi rin ng kurikulum ng iba’t ibang paaralan sa Pilipinas. Ang mga estudyante ng mga paaralan ay kinikilala ang salitang “Filipino” bilang ang wikang pambansa, at ang “Tagalog” bilang isang uri ng katutubong salita o dayalekto. Hindi lamang mga asigna-turang Filipino ang meron sa kurikulum ng mga paaralan sa Pilipinas, nariyan rin ang mga asignaturang Ingles at iba pang klase ng aralin na siyang nagtuturo rin ng iba’t-ibang lenguwahe ng iba’t ibang bansa. Sa ibang dako naman ng daigdig, tulad ng Amerika, ang mga Philippine Schools ay mayroon ding mga klase sa Filipino na siya namang nagtuturo sa kanila ng sarili nating wikang pambansa.

Kahit na dumaan na sa maraming salin o pagbabago ang tawag sa wikang pambansa—mula sa Tagalog, na naging Pilipino (na base pa rin sa Tagalog ), na ngayon ay Filipino na—marami pa rin ang nasanay na sa pagtawag ng Tagalog bilang pambansang wika, mapabanyaga man o katutubong Pilipino. Ang kaisipang ito ay tinawag ni Prof. Leopoldo Yabes na “Tagalog Imperialism.”

Ang pangyayaring ito ay ikinasama rin ng loob ng ilan nating kababayan na di-Tagalog. Sa tingin nila, hindi nabibigyan ng pansin ang ilan pang malalawak na gamiting wika tulad ng Ilokano at Cebuano. Nagbigay daan din ito sa pagpapalit ng mga konsepto ng wikang pambansa.

Sa ibang bansa, napansin ninyo ba na mas kilala ang salitang “Tagalog” kaysa sa Filipino bilang pangunahing wikang pambansa ng Pilipinas? Ang salitang Filipino para sa mga banyaga, ay isa lamang klase ng pang-uri. Ngunit ang ganitong pagkakakilanlan nila sa salitang Filipino ay hindi nagbibigay ng malaking pagkakaiba sa salitang Pilipino at Tagalog—gaya ng pagkakakilanlan ng mga Amerikano at maging ng mga Canadian.

Ngayon, malinaw na ba sa isipan Kapatid  ang pinagkaiba ng salitang Filipino sa Pilipino? Para sa mga naguguluhan pa, (dahil mahina ang kukuti –LAUGHING) ang wikang Filipino ay tinaguriang “Tagalog-plus” na kung saan ito ay binubuo ng iba’t-ibang banyagang salita.  . Ito rin ang nagbibigay lawak sa ideya ng makabagong diksyunaryong Filipino, na kung saan ang salitang Ingles na Dictionary at Espanyol na Diccionario ay maaari na ring gamitin sa wikang Filipino bilang “diksyunaryo.” Ngunit para sa mga malamim managalog o mas kilala sa tawag na “purist,” ang salitang dictionary ay ang “talatinigan.” Ilan pa sa mga halimbawa nito ay ang kompyuter, (computer)  kwalipikasyon (qualification) , okasyon (occasion) , indibidwal (individual), sipili (syphilis) at iba pa na galing sa mga salitang Ingles.  

Ngunit para sa mga dalubhasa o eksperto, mas maiging tawaging “Filipino” at hindi “Tagalog” ang sarili nating wika. Ito ay upang magbigay galang o konside-rasyon sa mga kababayan nating hindi ginagamit ang wikang Tagalog bilang kanilang pangunahing salita.

May tanong Ano na ba ang hinaharap ng ating wikang Filipino?

Sagot: Sa kasalukuyan, masasabi pa ring dapat ituloy ang paglinang sa wikang Filipino at nararapat lamang na ito ay lubusan pa ring pagyamanin. Isa sa pinakamalaking hamon na kinakaharap ng ating wika sa kasalukuyang panahon ay ang pagiging intelektwa-lisado nito. Pinaniniwalaan na ilang dekada pa ng masin-sinang pag-aaral at pagpa-patupad ang kinakailangan para maisakatuparan ang adhikaing ito. Kailangan munang maisalin sa Filipino ang lahat ng kaalaman at mga konsepto na pinag-aaralan ng mga Pilipino mula elementarya hanggang kolehiyo. Sa ngayon, hindi makakatapos ng pag-aaral ang isang Pilipino na wikang Filipino pa lamang ang kayang salitain sapagka’t maraming termino sa agham, matematika, algebra, medisina, trigonometri, at pisika ang wala pa ring katumbas o “counter-part” sa Filipino. Isa pa, ang mga kaalamang ito ay hindi rin nagmula sa sarili nating bayan kaya karamihan ng mga aklat, ensayklopedia, at mga diksyunaryo na ginagamit natin ngayon sa pag-aaral ay nakalimbag sa wikang Ingles. Panitikan pa lamang ang aspeto ng wikang Filipino ang intelektwalisado sa ngayon.

Ito ang dilemma (na ang kahulugan ay ang sitwasyon kung saan ikaw ay  nangangailangang gumawa ng desisyon o pagpili pero ang totoo    ay wala namang   nakabubuti or makapagpapasaya sayo[LAUHGING]) . Yes this is a dilemma,  ng pagiging intelektwalisado ng wikang Filipino: Kailangang palitan ng Filipino ang wikang Ingles bilang pinakagamiting wika sa ating bansa; ngunit para mangyari ito, kailangan munang maging intelektwalisado ang wikang Filipino.

Posted by dxupfm at 7:32 am | permalink | comments[1]

Hotel check-in

August 26, 2010
 

 

(August 26, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B. Sunio)

Host: “ Kapag pumunta ka sa ibang lugar tulad ng Davao City, Metro Cebu, Metro Manila o saan man sa bansa o saan man bansa sa mundo ay wala kayong matutuluyan kong hindi hotel, kuwarto na magbabayad ka. Naka-experience ka ba? Yes or no, samahan ninyo kami nina Kaka Ali, dahil iyan ang ibabahagi sa ating segment na nakaka.. Alamin kong papaano mag-check-in sa hotel.

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: “Alam mo ba Leny kapag narinig ng mga matatanda na sa hotel ka natulog ay magtataasan ang kanialng kilay?

Leny: Bakit naman Kaka?

Kaka Alih: Kasi ang nakaugalian o mga kuwento ditto ginaganap ang mga panandaliang aliw, ng mga magsing-irog at mga lalaking nangangailangan ng sandaling ligaya…(PLAY-LAUGHING)..

  

Leny: Ha? Ganoon, hindi ko iyon alam, ang alam kong tulugan ang hotel ng mga traveler.”

 

Kaka Alih: “Kaibigan huwag mong  sabihin na dahil taga Upi ka, na nadiyan sa mga kabundukan ay   wala ka ng pangarap na matulog o makapag-check-in man lang  sa magara at magarbong mga kuwarto ng mga hotel, na naglilipana ngayon sa ating mga lungsod sa Pilipinas, alam mo ba  \ marami na rin sa ating mga kababayan na hindi nila pinangarap na makapasok o makatulog  dito ngunit nangyari na. (Hindi katulad ng iniisip mo na iniisip ni lola..) (PLAY-LAUGHING)..    

Papaano? They were invited as participants ng isang seminar/workshop ng mga funding agency, tulad ng USAID, UNFA, DOH at maraming pang iba, at ang mga star hotel pa ang kinukuha nilang venue para sa mga nagse-seminar., kong bakit hindi ko alam, sigoro at least makatikim man lang tayo ng malambot na…..(PLAY-LAUGHING)….. higaan.

Ang tanong, handa ka ba, (sa alin Kaka?) Bakit? (PLAY-LAUGHING)..     alam mo ba ang gagawin mo para hindi ka katawa-tawa o kahiya-hiya, iyon bang tawagin nila ay “nagkakalat” (PLAY-LAUGHING)..    

Halimbawa Kong sa mga star hotel, yaong bang katulad sa mga tahanan ng mga milyonario na hotel, narito ang mga dapat tandaan:

1.     Mga una mong dapat alamin o tandaan  ay  ang pangalan at address ng hotel kong saan ka mag-check in, dahil malaki ang babayaran mo sa metro ng taxi;

2.     Pagdating doon… ay sigorado kong mga check-up sa mga gamit, kaya dapat  handa kang magpa-check-up sa security guard for “security reason” daw;

Pagkatapos dumiretso sa counter o front desk  na nasa lobby, (at madalas magaganda ng mga dilag ang nakabantay doon, at napaka…nevermind) (PLAY-LAUGHING)..   at itanong ang inyong reservation at ibigay ang inyong kumpletong pangalan, lalong mainam kong ipakita ang inyong valid ID. Kong sakaling wala kayong reservation, itanong anong bakanteng kuwarto at magkano, ngunit siguraduhing may sapat kayong pera, siguradong hindi baba sa dalawang libo at baka abutin pa sa mahigit dalawampung libo, depende sa kuwartong kukunin ninyo.

3.     Karamihan sa mga star hotel ay pinadedeposit kayo ng cash,  o credit card, tulad ko sa Bangkok, hinihingaan ako ng isang daang dolyar, kulang-kulang limang libo din iyon, ngunit huwag mag-alaala ibabalik din iyon pag-check-out o pag-labas muna.. ngunit kong mga nabawas ka sa mga paninda nila, dahil may mini-grocery store sa loob ng kuwarto, ibabawas nila sa deposit ninyo.

4.     Karamihan sa ngayon sa mga star hotel hindi susi na nakaugalian ninyo, ang pangbukas ng pinto, ito ay Electronic o E-card na, huwag na ninyong gayahin si Kaka Ali na tinawagan pa ang front desk upang itanong ang susi, dahil hindi makapasok.. (PLAY-LAUGHING)..  

5.     Karamihan o halos lahat ay gumagamit ng elevator o yaong papasok ka lang at aaakyat o baba na na kuwarto, pare koy huwag ding mag-magaling dahil sinasabi mo sa sarili mo na may karanasan ka diyan,, may mga hotel na hindi gumagana ang push button kapag wala kayong e-card yaong bang e-card mo sa inyong kuwarto, katulad namin nina Donald, Leny at Nancy.. experience yata ito.. (PLAY-LAUGHING)..     magpatulong sa taong hotel..

6.     Pag kayo ay maliligo, may hot at cold o mainit at malamig na tubig, mag-ingat baka kayo masunog.. kong wala kayong kaalaman.. huwag mag-magaling, lalong mainam kong magpapaturo sa bell boy o yaong mga tao ng hotel, alalahanin ang kasabihan na: ang pagsasabi ng totoo ay pagsasama ng maluwag..  (PLAY-LAUGHING)..  

7.     Pag-lumabas ng   kayo ng hotel iwanan ang susi o ang e-card, pag nawala ninyo.. iyon may bayad…

8.     Kadalasan, sa mga hotel, free ang pagkain, kundi kasama reminders!!!! Ang mga pagkain sa star hotel asahan mong star din ang halaga.. pwede namang magbring o magdala ng pagkain sa loob ng kuwarto.. gayahin si Kaka Ali bumibili o nagbabaon ako ng mineral, pagkain at kong ano-ano pang makutkut sa loob ng kuwarto.

Kaibigan pansamantala  check-out muna ako.. (PLAY-LAUGHING).. este..  (PLAY-LAUGHING).. tapos na ang topic natin…   bukas…mas lalo nating paiigtingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih..   Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 7:18 am | permalink | Add comment

Pagtataguyod at Pamamahala ng Kagubatan

August 20, 2010

(August 20,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B.Sunio)

Host: “Ang tatalakayin natin sa ating nakaka  ay ang pagtataguyod at pamamahala ng ating kagubatan, dahil sa nakakaalarma ng kalagayan nito sa ating bayan at bansa, samahan ninyo kami ni Kaka Ali sa ating segment na …

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Ang kagubatan ay likas yaman o likha ng Diyos, na kabundukan na may maraming punong kahoy, mga galang hayop at iba pang nilikha ng Poong Maykapal

Tanong: “Gaano kahalaga ang Kagubatan sa ating kapaligiran?”

Kasagutan: Mahalaga ang gubat sa ating buhay dahil  ito ay pinagkukunan ng ating pagkain, gamot, tubig at mga kahoy para magamit sa ibat-ibang pangangailangan.  Ang kagubatan ay may luntiang kapaligiran na may mga ibat-ibang halaman na  siyang nagbibigay buhay at sigla sa iba pang nilalang na hayop at ng mga tao. Ang mga naglalakihang mga puno  ang siyang nagpapalakas sa mga bukal ng tubig para magamit ng lahat ng nangangailangan nito (tao,hayop at mga halaman). Ang buhay at malusog na kagubatan ay gumaganap bilang  pangsala ng kalikasan (buffer system)  sa alin mang kapaligiran sa buong daigdig, di lang ito naglilinis ng hangin, lupa at tubig kundi nagpapanatili sa tamang temperatura na kailangan sa malusog na buhay ng bawat nilalang. Ang pansalang pangkalikasan na ito (maluog na kagubatan)   ay panimbang din sa lahat ng  labis  na  init at polusyon. Ang    pag init ng buong daigdig (global warming) ay isang malinaw na halimbawa, kaya nag-iinit at mundo sa ngayon.  Na ayon sa mga dalubhasa ay dahil sa dahan-dahang pagkaubos  ng punong kahoy, ay kasabay ding nawawala ang natural buffer system ng mundo.  

 Kaya naman ayon sa mga siyentipiko  kong gusto nating ibalik ang tamang timpla o condition ng mundo ay ibalik natin ang likas yaman ng ating kagubatan. Sa kalagayan natin sa ngayon na haos kalbo na ang kabundukan ay mahirap ibalik kaagad ang mukha ng ating kagubatan, ngunti kong gagawin natin ay kayan natin. Ayon sa mga pag-aaral ay dapat  unahin na iwasto ay ang kalagayan ng lupa upang magkaroon ng kalagayang  angkop sa mga itatanim na mga puno at halaman.   Maglagay ng mga shade plants o panganlong bago  isusunod ang mga  principal seedlings o pangunahing mga punla upang sa gayon ay  madaling makakaayon sa lupaing pagtatamnan.  Isang halimbawa ng shade plant o panganlong na tanim ay ang kakawate o madre kakaw ,isang legumenous plant na may kakayahang pagandahin ang lupa sa pamamagitan ng kakayaham nitong baguhin ang nitrogeno compound sa available forms o anyong magagamit ng mga halaman.Dahil dito ang isusunod na itatanim na mga pangunahing punla ay mapapaboran sa pamamaraang ito.Magiging mataas ang survival rate o bilang ng mabubuhay.Bukod dito ang mga shade plants ay mainam na gawing gatong o uling na mapagkakakitaan ng iba sa halip na putulin ang principal seedlings o punla na siyang inaaasahang magiging kagubatan sa darating na panahon.Ang pagtataguyod ng kagubatan ay isang hakbang para sa   pagbibigay daan upang patuloy mabuhay ang lahi ng mga tao at iba pang hayop sa daigdig na ito.

Tanong ng isang batang nag-aaral “Tay, bakit nauubos ang ating kagubatan?”

Anak may mga bahagi ng ating  ang kagubatan sa ngayon ay  na walang    namamahala o hindi pa napasasailalim sa anumang klaseng pamamahala  kung kaya’t kahit sino na lang ay malayang pumapasok dito at pumutol o kumuha  ng mga yaman gubat.  Ito ang bahagi ng kagubatan na tinatawag na “open access.” Mayron ding bahagi ang mga kagubatan na mayroon  ngang namamahala, subalit ang mga may hawak nito ay nagpapabaya naman sa kanilang responsiblidad o tungkulin.

Dahil sa sitwasyong ito,  may mga taong basta na lang pumapasok sa kagubatan upang mamutol  ng kahoy, magsasagawa ng kaingin, at iba pang mapanirang (destructive)  gawain, na nagdudulot ng pagkakasira at patuloy na pagkaubos ng ating  natitirang yamang-gubat o kagubatan.

May pag-asa pa ba tayo upang isalba o iligtas ang pagkasirang ito ng ating kagubatan?

Of course, ang lahat ng pagkakataon ay nasa tao, kailangan lamang na gawin,  hindi sa salita lamang . Sa pamamagitan ng tamang pagpaplano at pamamahala ng ating mga kagubatan.  Kinakailangan ang ahensiyang matatag, maunawain, masigasig, at mga namamahala at nagpapatupad na may pagmamahal at pagmamalasakit sa kalikasan. Kaya naman ang ating pamahalaan, sa pangunguna ng  Department of Inviroment and Natural Resources (DENR) ay nakipagtulungan sa  Local Government Unit of Upi at binuo o itinatag ang FLUP?

Lenyrose : Ano ang  FLUP?

Kaka Ali: “Ang Forest Land Use Plan (FLUP)  ay nagtataguyod o nagsasagawa ng   isang pamamaaraan ng pagpaplano-matapos ang isang masusing pag-aanalisa at pag-aaral sa kalagayan ng kagubatan-upang mailagay sa maayos na pamamahala ang mga ito. Ito rin ang siyang magiging basehan sa “alokasyon” o paglalagay ng tamang sistema ng pamamahala ng kagubatan ayon sa kagustuhan ng nakararami, at para rin sa nakararami.

Lenyrose: Ang ibig sabihin ba nito ay hindi na pwedeng gamitin o kumuha ng likas yaman ang mga mamamayan?

Kaka Ali: Hindi, pwede pa rin , subalit may mga allocation o paghatihati sa ating kagubatan papaano pangangalagaan at gagamitin.   Ang FLUP ay makakatulong sagutin ang mga katanungan tungkol sa alokasyon tulad ng:

·        Anong bahagi ang dapat ay protektado-tulad ng watershed reservation?

·        Anong parte ang maaring ipamahala  sa kumunidad? O sa pribadong sector? O sa pamahalaang lokal (tulad ng communal forest)?  O sa ibang ahensiya ng pamahalaan (tulad ng pamantasan, National Power Corp. O NAPOCOR, Philippine National Oil Corp. Oo PNOC, atbp)?

Ang tamang alokasyon, base sa FLUP, ay mangangahulugan ng paglalagay ng naangkop na pamamahala sa mga kagubatan na titunuturing na “open access” (walang namamahala).  Sa pamamagitan nito, magiging malinaw ang mga responsibilidad at pananagutan ng Department of Inviroment and Natural Resources (DENR), pamahalaang lokal, (LGU), at maging ang lokal na pamayanan, upang tiyakin na maisakakatuparan ang tamang pamamahaang nabanggit.

Lenyrose: “Bakit kailangan pa ang FLUP Kaka?”

Kaka Ali:  “Bakit kailangan pa ang FLUP” dahil ito ay  mahalaga o  iportante,   upang matukoy ang open access na kagubatan at mailagay sa tamang pamamahala ito, kasunod ng pagbibigay ng tenure sa mga interesado at responsableng tao o organisasyon  na maaring mamahala dito.

Alam ko kaibigan marami kang itatanong, maaring itanong mo, Paano makatutulong ang FLUP sa ugnayang DENR-LGU ukol sa alokasyon at pamamahala ng kagubatan?

Kaibigan, ang FLUP ay magsisilbing batayan tungo sa pagbuo ng kasunduan sa pagitan ng DENR at pamahalaang lokal at iba pang sektor upang malinaw na maitupad ang mga kasunduan ayon sa alituntunin ng batas. Sa gayon, mapapadali ang pagtutulungan ng DENR at LGU na maisakatuparan ang mga mithiin sa pamamahala ng kagubatan, ganun din sa pagpapasya ng DENR sa pag-isyu ng angkop na tenure, ayon sa itinalaga ng plano.  

Ayon sa implementing guidelines, ang FLUP ay magsisilbing rin batayan ng ibat-ibang sektor sa pagmomonitor ng pagbabago sa kagubatan. Sa pamamagitan ng tamang pagmomonitor, agarang maaaksyunan ang mga problema na posibleng kaharapin sa pamamahala ng ating kagubatan. Dahil ditto ay ang mga mamamayan ay maraming magiging pakinabang sa oras na ang FLUP ay maisakatuparan na.

Halimbawa ay ang:

Ø  Pagkakaroon ng tenure. Ang mga kwalipikadong komunidad ay maaring mabigyan ng “tenure” na nagbibigay sa kanila ng pribilehiyo upang siyang mangalaga sa ilang bahagi ng lupang gubat, kasama na ang likas-kayang paggamit ng ilang likas-yamang napapaloob sa kasunduan. Ang tagal ng kasunduang ito ay umaabot ng taon-minsa’y mula sa 25 hanggang 50 taon. Ang “tenure” ay isang pribilehiyo lang; hindi ito isang titulo ng lupa.

Ø  Maiiwasan ang di pagkakaunawaan sa paggamit ng likas-yaman.   Dahil nga ang pamamahala ng kagubatan at paggamit ng mga yamang-gubat ay ipapasaloob sa isang malinaw na kasunduan na kung saan ang lahat ng maaapektuhan ay kukunsultahin, maiiwasan din ang away at anumang di pagkakaunawaan ng iba’t-ibang sector ng pamayanan.

Ø  Pagkabawas ng mga illegal na aktibidad.  Kung mayron nang isang komunidad o organisasyon ba responsable sa pangangalaga ng kagubatan, siguradong ang mga ilegal na pagpuputol, kaingin at iba pang mga aktibidad na nakakasama sa kagubatan a nababawasan na.

Ø  Mga pang-matagalang pakinabang.  Sa pamamagitan ng FLUP, maisasaayos ang mga pamamahala ng kagubatan at mga yamang-gubat upang ito ay patuloy  ng kabuhayan para sa kumunidad/pamayanan.  Kapag maayos ang kalidad ng kagubatan at ang mga yaman nito, patuloy itong magbibigay ng iba’t-ibang uri ng pakinabang, gaya halibawa ng patuloy na supply ng kahoy at iba pang yamgn-gubat, proteksyon sa mga kumunidad, at marami pang iba. Mababantayan din ng mga mamamayan ang paglalagay ng mga proyekto at masusunri nila kung ang mga ito ay naayon sa pangangailangan ng kagubatan at sa kagustuhan ng mga kumunidad.

Lenyrose: “Ano naman ang pakinabang ng mga nasa kapatagan?”

Kaka Ali: Ang pagsasaayos ng pamamahala sa kagubatan ay magiging kapaki-pakinabang din sa mga nasa kapatagan.  Ang kagubatan at kapatagan ay kunektado sa isa’t-isa.  Anumang mangyari sa kagubatan ay makakaapekto sa kapatagan. Kaya kung maayos ang pamamahala sa kagubatan, ang kapatagan ay siguradong makikinabang, tulad ng pagkakaroon nto ng regular  na panggagalingan ng tubig para sa irigasyon, gamit sa bahay, atbp.

Lenyrose : May  papel ba na dapat gamapanan ng pamayanan sa pagbuo   at sa pagpapatupad ng FLUP?

Kaka Alih: Yes, ito ay multi-sectoral.  Mahalaga ang pakikilahok ng mamayan sa pagbuo at pagpapatupad  ng FLUP.  Kaya nanawagan tayo sa mamamayan ng Upi ng tulungan natin ang LGU Upi sa pagpapatupad ng FLUP sa ating bayan ito ay para na rin sa kinabukasan n gating saling lahi o susunod na henerasyon.

Sukran… Wassallam.

(PLAY EXTRO-NAKAKA)

Posted by dxupfm at 8:29 am | permalink | Add comment

Karapatan ng Kapitbahay

August 18, 2010

(August 18,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B.Sunio)

Host: “Ang ating mga kapitbahay ay  may karapatan, maging ito man ay magkaiba kayo ng pananampalataya, ito ang itinuturo ng ating mga relihiyon, maging Kristiyanismo o Islam.”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Isa sa mga hadith na ating nakalap na ganito ang nakasaad ayon sa pagakakasalin sa Pilipino:  Sinabi ng Propeta Muhammad (SAW):

 Alam ba ninyo ang mga karapatan ng inyong kapitbahay? Kung siya ay humingi ng tulong, kailangang tulungan siya, kung siya ay nakaratay sa karamdaman, dalawin siya, kung may nangyaring maganda sa kanya, batiin siya, kung may masamang nangyari sa kanya, kalamayin ang kanyang kalooban; at kung siya ay namatay, makipaglibing. Huwag taasan ang iyong bakuran na halos ay harangan ang dadaanan ng hangin patungo sa kanila maliban na lamang kung siya ay may pahintulot. Hindi siya dapat inggitin sa amoy ng iyong pagkaing niluluto maliban na lamang kung siya ay bibigyan nito. At kung bumili ng mga pagkain, bigyan siya bilang regalo, nguni’t kung hindi ito magawa, dalhin ang pagkain sa iyong tahanan ng hindi nila nakikita at huwag payagan ang mga anak na kumain nito sa labas upang hindi mainggit ang iba pang mga bata na anak din ng iyong kapitbahay.” (Abu Bakr Muhammad ibn Ja’far ibn Muhammad Ibn Sahl al Khara’iti.)

Sa Biblia ng mga kapatid na Kristiyano nakasaad doon:   Mahalin mo ang iyong kapwa, ng higit pa sa akin.” Ito ang ikalawang utos ng Diyos.

Ayon sa magandang kaugalian ng isang Muslim, dapat na pagtiisan ng isang Muslim ang mga suliranin na idinudulot ng kanyang kapitbahay at lalong maging mabuti dito. Ang isang nainiwalang Muslim hindi niya dapat  bigyan ng problema ang kanyang kapitbahay.

Narito ang isang Hadith na sumuporta sa ating tinutukoy. Isang tao ang lumapit kay Abdullah Ibn Abbas (ra) at nagsabi:

Isang kapitbahay ko ang nagdudulot ng malaking problema sa akin. Ako ay kanyang iniinsulto at inilalagay ako sa isang kahihiyan.’ At si Ibn Abbas ay sumagot: ‘Kung sumuway siya sa Allah (sa pamamagitan ng pag-alipusta sa iyo), Sumunod ka sa Allah (sa pamamagitan ng pagpapakita ng kabutihan sa kanya).”

(Imam Ghazali, Ihyaa Ulum-ud-Din, Vol. 2, p.212)

Sa inyong  arian-arian ay may karapatan din ang inyong kapitbahay. Halimbawa ay hindi niya dapat ipagbili o ipaupa man lamang ang isang ari-arian na katabi ng kanyang kapitbahay hangga’t hindi niya ito inalok sa kanya o di kaya ay alamin ang kanyang opinyon sa ganitong pagkakataon. Ito ay naaayon sa sinabi ng Propeta (sas) na ang kahulugan ay nagsasaad ng ganito:

“Kung ang isa sa inyo ay may kapitbahay o katuwang sa isang sakahan o lupain, huwag itong ipagbili sa iba hangga’t hindi ito iniaalok dito (sa katuwang) na siya na ang bumili.” (Hakeem)

Mayroon Tatlong Uri ng Kapitbahay:

- Ang kapitbahay na iyong kamag-anak. Siya ay may tatlong karapatan; Bilang kamag-anak, kapitbahay at bilang isang Muslim.

- Ang kapitbahay na isang Muslim: Siya ay may dalawang karapatan; Bilang kapitbahay at bilang isang Muslim.

- Ang isang kapitbahay na hindi Muslim: Siya ay may isang karapatan; Bilang isang kapitbahay.

“Sambahin ninyo ang Allah at huwag kayong magtambal ng anuman sa Kanya. Maging magalang kayo sa iyong mga magulang, kamag-anak, at mga ulila, mga nangangailangan, at maging sa iyong mga kapitbahay na iyong kaanak at mga hindi kaano-ano, at ganoon din sa mga naglalakbay at napadpad sa iyong lugar, at maging sa mga alipin na iyong pinamamahalaan. Katotohanan! Hindi mahal ng Allah ang mga mapagmataas at mayabang.” (Qur’an Surah Al-Nisa:36)

Sa mga nabanggit natin ay maliwanag na ang atin mga kapitbahay ay may karapatan sa atin, kaya nararapat na mahalin, damayan, at tulungan kong kailangan niya ang inyong tulong.

Posted by dxupfm at 8:01 am | permalink | Add comment

“Ang Taong may Pangangalaga sa Kalikasan ay may Kinabukasan”

August 17, 2010

“Ang Taong may Pangangalaga sa Kalikasan (environmental protection) ay may Kinabukasan”

(August 16,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B. Sunio)

Host:May kasabihan tayong mga Pinoy na Ang Taong may Pangangalaga sa Kalikasan   ay may Kinabukasan”, at iyan din ang topic na  ating tatalakayin ngayong umaga sa ating segment na nakaka… at makakasama natin si Kaka Ali”  

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: Kahapon ay Pangangalaga at Pagmamahal sa Puno at Hayop sa pananaw ng Islam an gating tinalakay, ngayon umaga ay ipagpapatuloy pa rin antin ang usapin tungkol sa kalikasan. Ang title n gating usapin ay ang kasabihan na: “Ang Taong may Pangangalaga sa Kalikasan (environmental protection) ay may Kinabukasan”.

Para sa community radio DXUP FM ay napakahalaga ang mga isyung pangkalikasan na karaniwang hindi nabibigyang-pansin ng ibang ibang  media,  na hindi nabibigyan pansin ng karamihan sa opisyal ng  gobyerno,  ng mga eskwelahan o ng akademya, maliban na lang kung may trahedyang naganap at saka lang sila nagsasalita at gumagalaw..

Bakit?  Dahil ba wala silang pakialam o dahil hindi nila alam ang isyu. Bakit wala silang interes ditto?

Kong minsan nga ay nagtataka ako, dahil marami sa atin, bata pa lang ay tinuruan naman sa sa paaralan ng simpleng pagtatapon ng basura, at ang sabi pa  ni Maam, “sa tamang basurahan” , kaya lang,  ang tanong tama ba ang ginagawa natin noon?… na itapon sa dumping pit ang ating mga basura?. (Dahil ngayon segregated na ito, hiwa-hiwalay na ang nabubulok at ahindi nabubulok.)  Ngunit nang lumaki na tayo, nalimutan na ito. Kung saan-saan na natin itinatapon ang basura., na pinadidirihan naman natin pag may basurang nagakalat o nagtamabakan. Yes, pinadidirihan natin ang basura,  halimbawa ang balat ng kendi, na hindi naman basura hangga’t hindi pa lumalapat sa basurahan, ay agad na pinandidirihan. Itinatapon agad kung saan-saan, namang ilagay sa bulsa hanggang sa makakita ng basurahan at doon ilagay o itapon.

Sa ating bayan ng Upi, Iisang panibagong karanasan ang ating  natutunan, ito ay ng ilunsad ng LGU Upi ang   Ordinance #3 o COMPREHENSIVE ECOLOGICAL SOLID WASTE MANAGEMENT.  May nagmamasid o nangangalaga na opisina ang mga kawani,  nandiyan ang mga Enforcers, andiyan ang street sweepers at garbage technicians,  sila ay araw-araw na ginawa ng Diyos   na nagbabantay, nagwawalis at humahakot ng basura.

Ngunit  kahit marahil   araw-araw, 365 araw bawat taon, 7 araw bawat linggo, sa ating bayan, hindi pa rin ito mauubos, yes I know, but for sure  unti-unti itong mababawasan. Alam nyo ba kung bakit? Dahil habang nililinis natin ang kapaligiran, tuluy-tuloy pa rin ang pagtatapon ng basura ng marami kong saan-saan.  Habang nagbabawas tayo, makailang beses ang nadadagdag.. Dapat mapigilan ang pagtatapon ng basura sa mga ilog at kanal sa pamamagitan ng iba’t ibang paraan, tulad ng eco-mercials (ecology commercials), pagbibigay ng mga information sa tulong ng media, forum, maging bahagi ng moral values development ng ating mga paaralan,  edukasyon sa bawat barangay, atbp.

Alam mo ban a dahil sa pagdalo ko sa forum na isinagawa ng LGU Upi, sa pangunguna ng ESWM, na isa sa mga natutunan ko    doon    na bawal magsunog ng basura dahil nagdudulot ito ng sakit at pagkawasak ng kalikasan.

Bilang nagsisimulang  manunulat sa isang sa blog (salamat sa MindaNews sa seminar sa amin ng Grassroots Journalism) at bilang media man, naipangako ko sa sarili na ipinalaganap ko sa iba’t ibang komunidad lalo na sa Upi na bawal magsunog ng basura. 

At alam mo ba Len? Aba’y marami ang tumalima, nakikinig at di  ko lang alam kong maging bahagi na ng kanilang buhay na isagawa ang pangangalaga sa kalikasan. Marami na sa kanila ang di na nagsusunog ng basura. Kaya napakahalaga ng pagbibigay ng impormasyon ukol sa kalikasan. Dapat ang pagbibigay ng information ng LGU Upi ay  tuloy-tuloy at iba pang samahang makakalikasan upang tuluy-tuloy ang pangangalaga sa ating kapaligiran.

Kung ating pagninilayan, alam nating lahat na bago pa tayo mabuhay sa mundo, nariyan na ang kalikasan. Nariyan ang dagat, lupa, hangin, atbp. Halos lahat ng ginagamit natin sa araw-araw ay mula sa kalikasan.

Sa kasalukuyan, laganap sa mundo ang sistema ng kalakalan, kung saan nagbebentahan ng iba’t ibang produkto o serbisyo ang iba’t ibang tao, samahan o maging bansa, para sila tumubo. Sa kalakalang ito, malaki ang papel ng kalikasan. Paano? Ang komposisyon ng lahat ng kalakal sa daigdig ay mula sa dalawang elemento :

1. Ang materyal na galing sa kalikasan,

2. At ang paggawang galing sa tao. Sa pangkalahatan, ang unamateryal na galing sa kalikasan ay libre at walang “halaga sa pera”. Ang ikalawapaggawang galing sa tao ay may “bayad” at ito ang nagbibigay ng halaga sa mga kalakal. Magbigay

Ok  para maintindihan, magbigay tayo ng mga halimbawa.:

Ang isda na galing sa dagat ay libre. Ang binayaran ay ang paggagawa ng mga  mangingisda. Ang kahoy na ginamit sa bangka ay libre galing sa gubat. Ang binayaran ay ang paggawa nang pumutol ng kahoy at gumawa ng bangka. Kaya’t papasok sa presyo ng isda hindi lang ang paggawa ng mangingisda kundi ang porsyon ng paggawang nagamit para sa kanyang mga kasangkapan sa pangingisda.

Libre ang materyales ng dyamante na walang sangkap ng paggawa ng tao. Ang binayaran ay ang paggawa at panahon ng minero para hanapin ito at hukayin sa kailaliman ng lupa, at ang paggawang nakapaloob sa mga kasangkapan at prosesong ginamit sa dyamante. Halimbawa, kung ginamitan ito ng makinarya, ang binarayan sa makinarya ay ang paggawa nito at hindi ang mga sangkap ng bakal na hindi gawa ng taoat galing sa kalikasan sa kanyang natural na porma. Kung ginamitan ng kemikal ang paglinang ng dyamante, ang binayaran ay ang paggamit ng kemikal at hindi ang sangkap na galing sa kalikasan.

Isa pang halimbawa ang mineral water. Libre ang inuming tubig mula sa kalikasan, ngunit kapag inilagay na ito sa boteng plastik at inilako na, ito’y may bayad. Ang binayaran dito ay ang paggawa, mula sa pagkuha ng tubig sa kalikasan, transportasyon, proseso at paglalagay sa boteng plastik, at ang paglalako ng mineral water.

Sa madaling salita, anumang mula sa kalikasan na ginagamit natin ngayon at binabayaran ay dahil sa paggawa ng tao. Ang ginawa ng tao, sa proseso ng produksyon, ay baguhin ang porma ng materyales na galing sa kalikasan at gawin itong produktong may kabuluhan sa pamamagitan ng paggawa.

Kaya kung aanalisahin natin ang materyales mula sa kalikasan, ang matitirang laman ng kalakal ay ang paggawa ng tao. Kaya napakahalaga ng manggagawa sa pag-iral ng ating lipunan ngayon. Sila ang bumubuhay sa lipunan. Sinasabi nga sa Konstitusyon, ang manggagawa ang pangunahing pwersa sa ekonomya ng bansa.

Ngunit dapat nating bigyang diin na hindi ang paggawa ang dahilan ng unti-unting pagkawasak ng kalikasan, kundi ang pagkuha ng materyales mula sa kalikasan upang pagtubuan at pagkakitaan.

At dahil ang Kalikasan at ang Pag-gawa ang dalawang kambal na elemento na nagpapatakbo sa lipunan, dapat na kilalanin ng mga environmental advocates ang mga manggagawa at ang paggawa, gayundin ang mga manggagawa ay kilalanin ang kahalagahan ng kalikasan at ng mga nangangampanya para protektahan ito.

Ang pagprotekta sa kalikasan ay hindi madaling gawin. Kailangan natin itong pag-isipan at pag-aralan.

Hindi sapat na maunawaan lang  natin kung paano nasisira ang kalikasan.

Hindi simpleng itapon lang natin sa basurahan ang balat ng kendi ay ayos na. pagkat baka naman naihahalo ang nabubulok sa di nabubulok.

Kung ang lahat ng ito ay hindi pala makukuha sa isang tulugan lamang.    Dapat ang pakikibaka ay tuloy-tuloy, di dapat kalimutan,  ang ganitong mga adhikain  ay hindi isang piknik. Ang pag-aaral hinggil sa proteksyon ng kalikasan ay hindi katulad ngh pagbabasa ng komiks. Dapat itong  isapuso at  isa-isip at isagawa.

Ang   mensahe ng taong may pangangalaga sa kalikasan :

“Pinangangalagaan natin ang kalikasan upang matamasa ng lahat at nang susunod na mga henerasyon ang yaman at biyaya nito. Hahadlangan natin ang pamiminsla sa kalikasan. Mapagpasya tayong kikilos upang protektahan ang ating mayamang sistemang ekolohikal mula sa labis na pagsasamantala at pagwasak laluna ng dambuhalang mga komersyal na interes, dayuhan at lokal. Lilimitahan natin nang husto ang komersyal na pagmimina, pagtotroso at pangingisda at itutuon ang mga ito sa aktwal na pangangailangan ng pag-unlad ng bansa. Mag-aambag tayo sa paglutas sa suliranin ng pag-init ng mundo na umabot na sa kritikal na antas. Sisikapin nating mapaunlad ang kapasidad ng bayan sa pagtuklas at paggamit nang malinis at di nasasaid na enerhiya. Titiyakin natin na ang mga aktibidad ng tao ay di nakapipinsala sa kalikasan at kapaligiran.”

Kaibigan, makiisa at tumulong sa pangangalaga sa kalikasan, dahil ang taong may pangangalaga ng kalikasan ay may magandang kinabukasan.

(PLAY-EXTRO-NAKAKA)

Posted by dxupfm at 12:43 pm | permalink | Add comment

Pangangalaga at Pagmamahal sa Puno at Hayop sa pananaw ng Islam

August 16, 2010

(August 15, 2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na”Nakaka”. Host –Lenyrose B. Sunio)

Host:”Pangangalaga at Pagmamahal sa Puno at Hayop sa pananaw ng Islam ang ating tatalakayinngayong umaga sa ating segment na nakaka at makakasama natin si Kaka Ali”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: Marahil sa mga hindi nakakaalam sa  Deen ul Islam   aymagtataka, kong ang pag-uusapan natin ay tungkol sa kapaligiran ay base sakaturuan ng relihiyong Islam, dahil ito ay religion,. Kapatid na nakikinig, dahilng ayon ay Banal na Buwan ng Ramadan, ay ating tatalakayin sa ating segment nanakaka ang tungkol sa kalikasan sa pananaw ng Islam.

Ang Islam  ay hindi lamang nagtuturo  ng religion “per see”  kundi ito ay sakop din anglahat ng aspeto ng buhay, halimbawa usapin na sya nating  tatalakayin natin ngayon,  ang  Pangangalagaat  Pagmamahal sa Puno at mga Hayop.

Sa Islam ang kaugnayan sa pagitan ngsankatauhan at ang kapaligiran ay batay sa katotohanan na ang lahat ng bagay sadaigdig na ito ay nilikha  upangmapalakas ang ating paniniwala at pagsamba  sa Allah.

Ang pagsambang ito ay hindi lamang isang rituwal na pagganap, ngunit ito’y pinapakahulugan sa pamamgitan ng mga gawa; na ang ibig sabihin ito’y bahagi ngpaniniwala ng mga Naniniwala (Muslim)  upang hindi sirain ang kapaligiran.

Ang sankatauhan ay may-pananagutan para sakabutihan at pangangailangan ng ibang nabubuhay sa paligid ng mundo, katulad ng hayop at lahat ng uri ng halaman na hindi masira o mawasak ang kapaligiran nito.

Alam mo ba Kapatid na ang Propetang si Muhammad (SAW)  ay hinimok ang pagsasakahan (agricultural sector)  na  palawakin ang mabiyayang kapaligiran dahil dito nagmumula o kinukuha ang mga ikinabubuhay ng tao at hayop?

Sinabi ni Propeta Muhammad (SAW): “At kung anuman ang itinanim ng isang Muslim o mag-alaga ng binhi o ng isang halaman, o ng isang tao, o ng isang hayop, o ano pa man na kaniyang inalagaan, ito ay ibibilang para sa kaniya na isang gawain ng kawanggawa.” (Mula sa Hadith na Iniulat ni Al- Bukhari)

Alam mo ba Kapatid na ang Propeta Muhammad (SAW) ay ang kaunaunahang nagtatag ng pangangalaga ng kapaligiran?

Ayonkay  Propeta Muhammad (SAW) ay ang mgapuno ay hindi maaaring putulin at ang mga hayop ay huwag papatayin.  Ang Madina ay kanyang pinangalagaan angkapaligiran,  kanyang ipinag-utos sa mgaSahaba  (Companion of the Prophets) walangpuno na dapat aalisin o puputulin   maliban lamang kong talagang kinakailangandahil   maaring   magiging sanhi  ng pag-alis ng mga kamelyo.

Sinabing Propeta: “Ito ay banal, at walang puno dito ang maaaring putulin, maliban naang isang tao ay pakakainin ang kaniyang kamelyo.”

Sinabirin niya: “Hindi ko ipinahihintulot na ang puno sa pagitan ng dalawang batongmaitim (palatandaan ng hangganan) ng Madina na putulin ito.” (iniulat ni Al-Bukhari)

Ganoon sa mga hayop itinuro atipinag-utos ng Propeta Muhammad (SAW) ang pagmamahal at pagkalinga sa mga hayop.

Ang magbigay ng kawang-gawa sa mga hayop ay kabaitan at kabanalan, at kapag angisang tao ay hindi tumulong para sa kapakanan ng hayop, ay nagtataguyod ngkasalanan at pang-aapi at sumasalangsang sa Maykapal na Makapangyarihan salahat.

Angilayo ang hayop mula sa pagkain at inumin, at pabayaan ang pagdidilig ng punongkahoy at halaman hanggan sa sila ay mamatay, ayon sa salita ng Maykapal,winawasak niya ang daigdig at at sinisira ang mga halaman at ang mga kaapu-apuhan.

Isinumpang Propeta ang sinuman na pumatay sa isang may buhay na nilikha para lamang sagawain ng paligsahan [tulad ng pangangaso]. (At-Tirmidhi)

Ipinagbawal ng Propeta na ihanda ang mga hayop upang sila ay maglaban-laban bilang pang-paligsahan.” (At-Tirmidhi)

Kaugnay pa rin ng pagmamahal sakapaligiran na ipinag-uutos sa mga tao (mga Muslim)   napanatilihin ang kalinisan ng pamayanan.

Dahil ang Propeta Muhammad ay hinihimok ang mga tao na linisin at huwag dumihan ang kanilang mga bayan.

Sinabing Propeta Muhammad (SAW): “Ipinakita ko ang mga gawa ng aking matapat natagasunod: kapwa mabuti at ang masama, Nakita ko sa aking sarili ang kanilang mga gawang mabubuti sa pamamagitan ng pag-aalis ng nakasasakit na bagay sa daanan ng mga tao. ” (Iniulat ni Muslim)

Sinabipa rin niya: “Ang Pananampalataya ay kabilang ang mahigit na pitongpung sanga,…ang pinakapayak sa mga ito ay ang pag-alis ng anomang bagay na pinagmumulan ngsakuna mula sa daanan.” (Iniulat ni Muslim)

Ilan lamang ito Kapatid sa mga katuruan ng Islam tungkol sa pangagangalaga sa ating kalikasan.

Posted by dxupfm at 8:21 am | permalink | Add comment

Kaugalian ng Pinoy na Nararapat Baguhin

August 13, 2010

(August 13-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nenita Minted )

 

Host: “Kaugalian   ng mga Pilipino na nararapat baguhin  ang siyang tatalakayin ng  ating segment writer na si Kaka Alih..  sa ating segment na ….

 

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “Ang sambayanang Pilipino ay may magkahalong lipunan o multi cultural diversity, ang bawat tribu  dito sa Pilipinas ay may mga kanya-kanyang kultura at kaugalian     May mga kaugalian tayo na nabuo na hindi na maganda, dahil ito ay salungat na kagandahang asal at kultura’t kaugalian ng mga katutubong Pinoy.

 

Ang ilan sa mga maling kaugalian ng mga Pinoy na dapat ng baguhin ay ibabahagi natin at inyong husgahan kong dapat bang baguhin o panatilihin pa.

 

“Para sa akin Kaka, kong may kaugaliang Pinoy na nais kong baguhin ay ang pagiging mapanuro natin sa iba. Yung bang tipong pag may nangyaring problema, ang unang hinahanap ay kong sinong taong sisisihin.” Sagot kaagad ng isang kaibigan.

 

Tama ka my friend, add ko pa sa sinabi mo, ang Pinoy  pag naghihirap at nagugutom, gobyerno ang sinisisi., nakakalimutan niya ang kanyang sarili, na isa sa dapat sisihin dahil wala nmang ginagawa para tayo maging maunlad.  

 

Ang iba pa diyan bumagsak sa mga subject, o falling grade, naku ang kanyang   teacher ang sisinisi, kesyo napakastrikto na teacher, walang consideration, (PLAY LAUGHING).   Bakit kasalanan ko bang mag-absent sa klase para tulungan si tatay sa bukid?  Nagbuhay-buhay lang naman ako para may baon din.. depensa ng isang estudyante. A na. na. kong ganito ang tatay mo ang masisi natin…(PLAY LAUGHING). Tay magsikap ka.. huwag masyadong … never mind.. (PLAY LAUGHING).

 

Kong minsan naman talo sa election, speaking of election, tila tuloy-tuloy na ang halalan sa barangay sa darating ng Oktubre, ok balik sa topic, kong talo sa election, sasabihin: “kasi dinaya ako” (ang totoo hindi lang  nakalusot ang kanyang pandaraya) (PLAY LAUGHING). Yes please don’t laugh , ‘wag kayong tumawa, totoo iyan, ang Pinoy, laging   sinisisi ang kapuwa, pag may kapalpakan na nagawa. At kaibigan di b a ito ang dapat baguhin natin na ugali..naghahanap tayo ng masisi, sisihin natin ang ating sarili kasi hidi tayo nagsikap.

 

“Para sa akin Kaka Alih, ang dapat pang baguhin na ugali ng Pinoy ay yung pagka-inggitero ng  o yaong tinatawag na crab mentality”. Pagpapaliwang ni Maam, isang guro.

 

Oo nga no? Tama ka maam, napansin ko rin yan,  Bakit ganun? kung  kailan umaasenso o nagiging sikat ang isang tao ay saka naman ito hahatakin pababa ng iba. Ewan ko ba bakit  kasi nagiging inggitero ang mga Pinoy….may mga taong ayaw nilang malagpasan   ng kanilang kapuwa, gusto nila sila lang palagi ang number one. Halimbawa Kkong may nagiging leader sa kanilang angkan o pamilya, kaagad nagplano na rin na maging leader, at di baling makagawa ng mali, basta malagpasan o matapatan man lamang ang kanyang hinihinalang karibal sa kanilang angkan..

 

“Para sa akin Kaka Ali, dapat din baguhin ang ugaling “Ningas Kugon” ng mga Pinoy,” share naman ni Babo Kadigia

 

Ang ningas kugon, ay maapoy sa una, ngunit maya-maya na lamang ay walang ng apoy.  (PLAY LAUGHING).  Pag-sa simula  ng trabaho, ang sipag-sipag,  yun pala pakitang tao lamang, pag wala ng nakakakita, (PLAY LAUGHING). Wala na , off na, pahinga na.” (PLAY LAUGHING).  A na ito talaga ang dapat baguhin, dapat parang makina, habang umiinit lalong bumilis.. “Kaka, hindi kami makina, tao kami.. joke joke, talo ang pikon…..” (PLAY LAUGHING).

 

Another na    mhindi ko gustong  ugali nating mga Pinoy ay yong bang,  ang bilis nating manghusga ng tao…sabi nga ng bestfriend ko, “don’t judge the book by its cover because you’re not a judge.” (PLAY LAUGHING). Hindi pala, don’t judge the book thru cover but thru the content.

 

Heto ang naman ang kay Maestro: “Kaka para sa akin, ang lahat ng  ito walang dapat sisihin kung hindi mga mananakop nating  mga Kastila kaya tayo naging ganito.” 

 

Maestro Ipaliwanag mo papaano natin masisi ang mga Kastila.

 

“Ganito yun Kaka,  dahil sa kanilang pang aapi noon sa mga Pinoy, nabuo sa utak nating Pilipino ang mga ugaling ito. Try to read our history book,  malalaman mo na  peaceful ang Pilipinas noong panahon bago pa tayo sakupin ng   Kastila, diba walang krimen at lahat ng tao ay nagkakasundo?”

 

Comment Maestro, history din  man lang ang binanggit ninyo, dagdagan ko   ang sinabi mo. Hindi lang naman ang mga Kastila ang sumakop sa atin,  pati na rin ang mga Amerikano ay sinakop din tayo, at ayon sa political officer ng MILF, ang pinakaugat na problema ng mga kapatid na Bangsamoro ay ang pagsakop sa kanila ng Amerika, ng mabili o masakop ang mga Pilipino, kasama  ang mga Bangsamoro, ngunit ng  binigyan ng kalayaan ang Pilipino  ay hindi naman binigyan ng kalayaan ang Bangsamoro, dahil ippinasakop sila sa kapatid na Pilipino.

 

Heto pa ang alam ko na dapat baguhin, “pangungutang para may maihanda sa fiesta.”

 

Fiesta? Tama ka kaibigan, biruin mo kahit pa isanla natin ang bahay natin makapaghanda lang sa ang Pilipino sa mga  fiesta. At hindi basta paghahanda, magarbo pa.  Di ba parang mali naman ata yon? papano na ang pamilya natin pagkatapos ng fiesta?

 

“..gutom!, gutom Kaka Alih .. O ano Kaibigan  payag ba kayong ganon ang mangyari? Gutom. Gutom. Wala kayong makain, dahil ubos na ang budget at may utang pa kayo na 5/6 ang tubo. (PLAY LAUGHING).

 

“Kaka Alih, para sa akin, maituturing ko itong isang napakalaking kalokohan.” Ano iyon mads,   

Ang labis na pag-gasta saisang handaan o fiesta na wala ka naming budget dito, kay utang lang mula sa 5/6.

 

Actually hindi yung pangungutang ang dapat puntuhin dyan sa pangungutang sa gastusin sa fiesta. Ang dapat baguhin ng mga Pinoy ay yung kayabangan. (Yes mayabang tayong mga Filipino, tabi-tabi lang ang hindi mayabang.. bato-bato sa langit ang tamaan ay may bukol)

 

 (PLAY LAUGHING).

 

Yes huwag pagtawanan ang sinabi ko, tayong mga Pilipino, kahit pa anong okasyon nangungutang makapaghanda lamang. Bakit  kung wala kang pera, bakit ka naman maghahanda para lang hindi masabi ng kapitbahay mo na wala kang pera? Yun siguro ang dapat baguhin kayabangan, pag nawala na yung yabang, hindi na problema ang pangungutang.

 

“Heto pa Kaka, isa pang ugali ng Pinoy na dapat baguhin, pag sinabi mo sa kanya ang totoo, galit sa iyo, ikaw pa ang mali”. Mula kay unanimous.

 

Madali lang ya, my friend, kong ayaw niya ng totoo I di.. never mind…kalimutan mo na ..

(PLAY LAUGHING).

 

“Isang ugaling dapat mawala sa atin ay yung pagiging mapagsamantala..   yung pakakainin mo na sa palad pero pati siko ay gusto pang sunggaban…”  (PLAY LAUGHING).

 

Hay naku di ito matatapos kong ang pag-uusapan ang dapat baguhin sa ating mga Pinoy, ang dapat yata ay complete overhaul..

 

Bweno ituloy na lamang ninyo ang talakayan sa inyong mga kumpare ang magbigay lamang kayo ng feed back kay Kaka Ali,  sa Lunes..

 

(PLAY LAUGHING).

 

Pansamantala   hanggang dito na lang muna kami,  Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid, sa Lunes…itutuloy natin ito at lalo natin  paiigtingingin ang talakayan.. This your    segment writer and producer.. at your service ….   Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

 

Posted by dxupfm at 8:03 am | permalink | Add comment

Pagsusugal

August 12, 2010

(August 12,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host: “Ang isa sa mga kasamaan na karaniwang ginagawa ng tao ay ang pagsusugal. Mas itinuturing ito na isang libangan kaysa sa isang masamang bisyo — balewala ito sa iba kung ito man ay kasalanan o hindi. Naging bahagi na ito sa pamumuhay ng karamihan — kapit na kapit na ito sa kanilang mga sarili. Wala nang halaga kung ito man ay nakapipinsala o hindi!”  

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: Ang terminong sugal ay nagkaroon ng maraming magkakaibang kahulugan depende sa kultura o kasaysayang pinaggagamitan nito. Sa ngayon, sa mga Lipunang Kanluranin,(Western countries)  ay mayroon itong kahulugang pang-ekonomika, tumutukoy sa “paggagamit ng salapi o mga bagay na may halaga sa mga kaganapan na hindi tiyak ang kakahantungan na ang pangunahing intensyon ay manalo na karagdagang salapi o/at mga materyal na bagay“.(http://tl.wikipedia.org/wiki/sugal)

Ang paglalaro  sa kontekstong ito na ay kadalasang inilalarawan sa mga sandaling ang mga aktibidad ay ginagawang legal ng mga karampatang batas o ang mga gawain na ito ay hindi kasama sa mga batas kriminal. Ang mga kumpanyang nagpapalaro ay nagbibigay ng mga legal na gawaing sugal sa publiko.

May tanong na nabasa natin sa isang website http://www.gotquestions.org/tagalog/kasalanan-pagsusugal.html at ganito ang tanong na sinagot din sa nasabing site:

“Ano ba ang sinasabi ng Bibliya tungkol sa pagsusugal? Kasalanan ba ang pagsusugal?”

Sagot: Maaaring isalarawan ang pagsusugal na “Pagbabakasakali sa pera upang tangkaing paramihin pa ito sa paraang di pangkaraniwan.” Hindi partikular na hinahatulan ng Bibliya ang pagsusugal, pagpupusta at iba pa. Gayon man, binibigyang babala naman tayo ng Bibliya na umiwas sa pagmamahal sa pera (1 Timoteo 6: 10; Hebreo 13: 5). Hinihikayat rin tayo ng Kasulatan na iwasan ang mga pagtatangkang yumaman sa pinakamadaling paraan” (Mga Kawikaan 13: 11; 23: 5; Mangangaral 5: 10). Ang pagsusugal ay kadalasang nakasentro sa pagmamahal sa salapi at hindi maipagkakailang maraming tao ang natutukso nito dahil sa pangakong madali at mabilis na pagkamal ng kayamanan.

Ano ba ang mali sa pagsusugal? Ang pagsusugal ay isang mahirap na isyu dahil kung ginagawa lamang ito ng paminsan minsan at hindi regular o kung may okasyon lang, maaring ito’y pagsasayang ng pera, subalit hindi nangangahulugang ito’y “kasamaan”. ang mga tao ay nagsasayang ng pera sa anumang uri ng aktibidad. Ang pagsususugal ay hindi maituturing na mas matinding pagsasayang ng pera kumpara sa palagiang panonood ng sine, pagkain ng mga hindi naman kinakailangang pagkain, o pagbili ng wala namang silbing bagay. ang katotohanang naaaksaya ang pera sa anupamang bagay ay hindi nagbibigay-matuwid sa pagsusugal. Ang pera ay hindi dapat aksayahin. ang sobrang pera ay dapat iniimpok para sa mga darating na mga pangangailangan o di kaya ibigay sa gawain ng Panginoon - at hindi dapat sayangin sa pagsusugal.

Winika ng Allah sa Qur’an na “bawal ang pagsusugal” at dahil dito, ang isang bansang nagpapatupad ng Islam ay hindi maaring magbukas ng casino, lotto, sweepstakes, atbp.

Tinatanong ka nila tungkol sa alak at pagsusugal. Ipahayag: O Propeta, sa mga ito aya may malaking kapinsalaan at ilang kapakinabangan, subalit ang kapinsalaan ay mas malaki kaysa kapakinabangan.” [Surah Al Baqarah 2:219]

Isa pa ring Islamikong panuntunan na sa mga bagay na ipinagbabawal, anumang bagay na makapagbibigay-daan sa pagsasagawa ng mga iyon ay ipinagbabawal din.

Ang Pagsusugal ay  isa sa mga kasamaan na karaniwang ginagawa ng tao. Mas itinuturing niya ito na isang libangan kaysa sa isang masamang bisyo — balewala ito sa iba kung ito man ay kasalanan o hindi. Naging bahagi na ito sa pamumuhay ng karamihan — kapit na kapit na ito sa kanilang mga sarili. Wala nang halaga kung ito man ay nakapipinsala o hindi!

Kung minsan, ginagamit pa itong propesyon o hanap-buhay, paraan upang masunod ang luho sa sarili, makaahon sa kahirapan at iba pa, na sa pag-aakala ay wala itong ibubunga na kasamaan.

Kung batid nga lamang nila, na ito ay isa sa malaking kasalanan sa harapan ng Allah. Bukod sa pinupukaw lamang nito ang poot sa kalooban ng isa’t isa, nagbibigay din ito ng immoralidad sa katauhan ng isang tao.

Hindi ito nakapagdudulot ng kabutihan sa tao at kung mayroon man ay napakaliit lamang, na ang hahantungan din sa bandang huli ay pagkawasak at kapahamakan!

Ipinapakita ng mga pag-aaral,  na karamihan sa mga nanalo sa larong sugal ay nasa mas mahirap pa na sitwasyon ilang taon matapos niya mapanalunan ang malaking halaga ng pera mula sa sugal.

Kokonti, kung mayroon man, ang tapat na ibinigay ang pera para sa magandang hangarin.

Dahil kailanman’y, hindi maaaring magbunga ng mabuti ang kasamaan, kundi ng kasamaan din! Maliwanag na sinabi ng Allah sa Quran:

Sabihin (mo sa kanila O’ Muhammad): “Hindi magkatulad ang masama at ang mabuti, kahit na kaakit-akit at nakasisilaw ang idinudulot na kasaganaan ng kasamaan. Samakatuwid! O’ tao na may pang-unawa, Katakutan ninyo nang labis ang Allah (sa pamamagitan ng pag-iwas sa lahat ng uri ng mga kasalanan at kasamaan na Kanyang ipinagbawal) at mahalin ninyo Siya nang labis (sa pamamagitan ng paggawa ng lahat ng uri ng mga kabutihan na Kanyang ipinag-utos), upang kayo ay maging matagumpay.”

Kapatid na naniniwala sa Poong Lumikha, para sa ating kapakanan ang pagbabawal na ito ng Diyos. Sa katunayan, napakabait ng Allah sa atin, ibinigay na Niyang lahat-lahat ang makabubuti para sa atin — ang pinakawastong pamamaraan ng pamumuhay! Subali’t ang iba ay ayaw pa ring pahalagahan ito!

Kong ang ating mga relihiyon o pananampalataya ang ating pagbabasehan,  ang lahat ng uri ng sugal na sangkot ang salapi at mga ari-arian, ay ipinagbawal ng Allah na tulad ng: Lottery, Lotto, Sweeptakes, Casino, Jai-alai, Jueteng, Karera, Sakla, Madyong, Pares-Pares at iba pang mga laro na kauri nito.

Ang masaklap nga lang nito, ay kalat na kalat na sa ating lipunan ang mga ganitong bisyo, at tila pinababayaan ng mga Nanampalatayang Kristiyano at mga Muslim. O pinapansin man ng mga Pilipino ngunit walang suporta ang mga kinauukulan.

Sa ating bansa, may ilang uri ng sugal na ginawang legal ng pamahalaan, na kinabibilangan ng mga kilalang tao sa lipunan at may malakas na impluwensiya!

At ang iba namang sugal na hindi ginawang legal ng pamahalaan ay nagkalat at naglipana naman sa ating kapaligiran!

“Paano mapabubuti ang lipunan kung ganitong sistema ang umiiral?” tanong na may paghihinakit ng isang  ina ng tahanan.

Ang daing naman ng isang retaradong guro: “ Hindi kaya ito ang dahilan kung bakit maraming hinaharap na mga suliranin ang bayan, kung bakit dumadanas ng tag-gutom at kahirapan ang mga tao, kung bakit nagaganap ang iba’t ibang uri ng mga kalamidad, kung bakit kumakalat ang mga sakit na wala nang lunas at kagalingan?”

Ang sabi naman ni Imaam Ahmad: “…ito ang parusa ng Allah sa mga sumusuway sa Kanya?

May tanong ng isang ama: “…paano naman kung ang mga kinikita ay itinutulong sa kawanggawa?”

 At  ikakatuwiran pa ng iba na ang mga kinikita nito ay itinutulong sa mga mahihirap, pinagpapagawa ng mga paaralan, sumusuporta sa paglikha ng mga ‘generating income,’ tinutulong sa mga institusiyon na tulad halimbawa ng masjid, Madraza, ‘Home for the Aged,’ Bahay Ampunan,  at iba pa.

Kung ganito ang mga pakinabang na nakukuha, ituturing bang kabutihan ang mga hakbang na ito? Sa tingin ninyo kaya ay magiging makatarungan na ito? Magiging katanggap-tanggap sa paningin ng Tagapaglikha? May gantimpala pa rin kaya ang mga gumagawa nito?

Maaaring ang pangkaraniwang kaisipan ng isang tao ay sumang-ayon sa ganitong katuwiran, subali’t hayaan nating ang batas ng Allah ang humatol.

Mababatid sa pahayag ng Propeta (Muhammad, sallallahu ‘alayhi wa sallam), kung may saysay nga ba ang mga kinita mula sa masama kapag ito ay kanilang ginamit sa kabutihan?

“May isang lalaki na nagtanong sa Sugo ng Allah (Muhammad): ‘O Sugo ng Allah, nagnenegosyo ako ng alak at nakaipon ako ng pera mula sa pinagkitaan nito. Mayroon ba akong pakinabang sa kinita nito, kung sakali na akin itong gagastahin sa mga gawang kabutihan bilang pagsunod sa Allah ang Kataas-taasan?

“Sumagot ang Sugo ng Allah: ‘Kung ito ay ginamit mo para sa Hajj, o para sa Jihad, o para sa Kawanggawa, ang halaga nito sa paningin ng Allah ay hindi hihigit sa pakpak ng isang lamok. Tinatanggap lamang ng Allah kung ano ang mabuti.’

“At upang ipagtibay ang sinabi ng Sugo ng Allah, inihayag ng Allah ang talata na: “Sabihin (mo sa kanila O Muhammad): ‘Hindi magkatulad ang masama at ang mabuti, kahit na kaakit-akit at nakasisilaw ang idinudulot na kasaganaan ng kasamaan…’ “

Sa katunayan, ang anyayahan nga lamang ang tao na magsugal ay mangangailangan na ng kabayaran, paano pa kaya kung ito ay gagawin mismo nang aktuwal?

Sinabi ng Sugo ng Allah (Muhammad): Ang sinumang nagsabi sa kanyang kasamahan na, ‘Halika, magsugal tayo,’ kinakailangan na siya ay magbigay sa kawang-gawa.”

Biruin mo, nagyaya ka lamang  at   ikaw ay magmumulta na..

Sinasabi sa Bibilia sa aklat ng Kawikaan 13: 11:

 “Ang yamang tinamo sa daya ay madaling nawawala, ngunit ang yamang pinaghirapan ay pinagpala.”

Ipinakikita rito kung gaano kahigpit na ipinagbabawal ng Poong Lumikha o Allah ang ganitong gawain! Dahil na rin sa ito ay makasisira sa atin! Na kung kaya, huwag pahintulutan na kayo mismo ang magwasak sa inyong mga sarili!

Papaano kaibigan sadyang napaikli ang ating panahon, hanggang dito na lamang muna, Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas… sama-sama tayo sa segment na  nakaka ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 6:45 am | permalink | Add comment

Basic Knowledge in Islam

August 11, 2010

(August 11, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

 

Host/Nancy:  Ang Islam ang relihiyon ng mga Muslim at ang mga Muslim ay matatagpuan    kahit saan bahagi ng mundo. Ayon sa mga statiska,  ang  nanampalataya sa Islam ay patuloy na dumarami subalit marami pa rin ang hindi gaanong naiintindihan ang basic na kaalaman tungkol dito, na  kong minsan ay mga dahilan na hindi pagkakaunawaan ng magkakasama o magkakaibigan.    Kaya nararapat lamang na alamin   ang mahahalagang kaalaman tungkol sa Islam upang mapanatili ng sangkatauhan ang pagkakaunawaan at kapayapaan dito sa ibabaw ng lupa…  samahan ninyo kami ni Kaka Ali sa ating segment na Nakaka… dahil tatalakayin niya ang mga dapat malaman ng mga Muslim at hindi Muslim tungkol sa Islam.

 

(Play- Intro-Nakaka)

Kaka Alih: “Bakit ko pa  pag-aralan  ang Islam ay hindi naman ako Muslim?” ito ang sagot kaagad ng isang Kaibigan na ayaw magpakilala sa himpapawid.

Kaibigan dahil sa sinabi mo ay lalong nararapat na pag-usapan natin ang Islam dahil sa ating lugar  halimbawa ay Upi na karamihan ay  may  kapit-bahay, kaibigan, o nakakasama sa araw-araw na Muslim. Ang ibig sabihin ng Muslim ay nanampalataya sa katuruan ng Islam. Dito sa ating bayan, halos lahat ng ating mga okasyon na pambayan ay kasama natin ang mga kapatid na  Muslim.

Alam mo ba Kaibigan na ang mga kapatid mong Muslim ay hindi kumakain ng Haram? Ang tanong ko, alam mo ba ang ibig sabihin ng Haram?

“Syempre naman Kaka Ali” ang maagap niyang sagot.

Define  Haram?  

“Ang Haram  ay karneng baboy”. Sagot kaagad ng ating best friend.

Tama ka kaibigan, ang karneng baboy ay haram, ngunit ilan lamang iyan sa Haram, na hindi dapat kainin ng iyong mga Kapatid na Muslim.  Ang anumang pagkain na nahaluan kahit konting bahagi lamang ng karneng baboy ay magiging Haram.

Ang ibig sabihin ng Haram ay marumi o “unclean” ayon sa Biblia.  Hindi pwedeng kainin o gawin ng isang Nanampataya sa Islam (Muslim), dahil pag kinain o ginawa ito ay may karampatang kaparusahan na naghihintay para sa kanya, mula sa kanyang Poong Lumikha,sa Allah.

Kahit sa pag-kain at inumin lamang Kaibigan ay marami pa tayong dapat malaman, halimbawa ang mga Halal, (yaong pinapayagan na kainin o gawin ng isang Muslim) ay magiging Haram kong ito ay nahaluan ng konting bahagi ng Haram. Ang mga Halal na hayop tulad ng kambing, baka, asno, manok, ay magiging Haram din kong ito ay hindi nakatay (nasumbali sa wikang Bangsamoro na Maguindanon, Iranun at Meranaw)  ayon sa patakaran ng Islam.

Ang tanong Kapatid, ang ating mga restaurant o karenderia, mga pagkain sa ating pamilihan (market o department store) mga Halal ba ang mga pagkin na kanilang pinagbibili?

Sabagay ang ating gobernó natin  sa ngayon, ay pinagsisikapan na sabayan ang mga kapit-bansa tulad ng Malaysia at Indonesia, na magtatag na rin ng ahensiya na siyang mangangasiwa sa halal certification

Alam mo rin ba kaibigan na ang iyong Kapatid na Muslim ay nararapat na magsagawa ng kanyang Salaah (Dasal) ng limang beses sa isang araw?  Ito ay bahagi ng limang haligi ng Islam at ang di pag-sasagawa nito ay may mabigat na kaparusahan o pagkahiwalay sa Islam.

Ang mga Muslim na babae o lalaki ay nararapat isagawa ang limang salaah (sambayang sa wikang Bangsamoro na Maguindanon, Iranun at Meranaw, o pagdarasal sa wikang Pilipino). Ang limang Salaah ay Duhor (dasal sa tanghali), Asar (dasal sa hapon), Magrib (dasal sa takipsilim), Eisha (dasal sa gabi) at Suboh o Fajar (dasal sa bukang liwayway). Ngayon Kaibigan kong isa siyang Manlalakbay na Muslim,  tiyak na aabutan siya ng mga oras ng kanyang pagdarasal, ngayon saan siya magdarasal?

Sa ating mga paliparan o airport mayroon bang nakalaan na Musalla? (kuwarto ng dasalan).   Kahit nga sa Ninoy Aquino International Airport (NAIA) ay wala tayong nakita doon, sa malalaking establishment, hotel o opisina na may mga Muslim mismo na empleyado at kustomer ay wala kang makikita na Musalla o kuwarto ng dasalan.

“Ang mga palikuran o comfort room natin, ay hindi para sa Muslim?” pag-lalahad ni Ustadz.

“Bakit   naman en para sa publiko ang mga palikuran natin, kahit na nga mga gasolina station sa national highway ay pampubliko ang CR nila”. Paliwanag ni Maam, isang Maestra ko sa elementary.

Tama ang sinabi mo Maam, na pampubliko nga ang CR na iyon, Muslim at Kristiyano ay pwedeng gamitin. Ngunit Maam, alam mo ba na ang mga Muslim na babae at lalaki ay nararapat gumamit ng tubig sa palikuran kahit sa pag-ihi lamang? Ang tanong ko may tubig ba na pag-hugas sa ihian? Kong mayroon man bibihira, siguro yaong may-ari na alam na nila ang pinag-uusapan natin.

CR pa rin, alam ba ninyo na  sa pagbabawas ng isang Muslim dapat hindi nakatalikod o nakaharap sa Qibla o yaong kinalalagyan ng Kaaba, sa Mecca, Saudi Arabia. Obserbahan mo ang ating mga CR, nakadesenyo ba sa tinatalakay natin?

Kaibigan marami pang dapat malaman  ng lahat tungkol sa Islam, hindi lamang ng Muslim kundi nararapat na malaman din ng Hindi Muslim, upang mapairal natin ang pagkakaunawaan, pagrerespetuhan, pagmamahalan at pagsasama ng mapayapa.

 Ito po ang inyong Kapatid  na si  Kaka Ali  na naghihikayat sa ating lahat na kilalanin at alamin ang kanyang tungkulin sa bayan at sa kapuwa.  Bukas…mas lalo nating paiigtingin ang ating ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM..  Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 7:13 am | permalink | Add comment

Mahalaga ang Pagpapatawad?

August 10, 2010

(August 10,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host:  May nakagalit o nakaaway ka na ba kaibigan? ………..Pinatawad mo ba siya? Pinatawad ka ba? ….. ano man ang updates ng inyong di pagkakaunawaan makinig na lamang sa ating segment na nakaka baka may mapulot kang mga aral na pwedeng mong iaplay baling araw…    

 

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: Pare, Mare gusto mo ng   peace of mind?  Simple lang ang payo ng mga expert … magpatawad. Yes,  ayon sa mga relihiyoso,  na may kaalaman o karanasan, ang pagpapatawad ay isang napakahalagang proseso sa pagkakaroon ng peace o kapayapaan sa ating kaluluwa   at magbibigay ng kapayapaan sa ating buhay. 

Marahil naman ay lahat tayo ay nakaranas ng sakit sa mga nagawa ng ibang tao.  Di ba kong minsan naisip din natin na hindi tayo makakapgpatawad dahil sa sakit na ating naranasan?

Ang sama ng loob resentment (resentment)  at poot (hostility) ay nagiging malalim  ang ugat sa ating mga puso at magiging mahirap ang kapatawaran.

Ang pagkakaroon ng kapaitan sa dibdib ay mahirap magkaroon ng tinatawag ng puwang ng kapatawaran. 

Ang mga sugat ng emosyon ay naiiwan sa loob at ito ay magreresulta ng pagiging hindi masaya. Hindi po ba?

Ayon kay Pastor:  Ang kapatawaran ay hindi isang aksiyon na dapat nating gawin lamang, ito ay dapat hayaan natin   na dumaloy sa ating puso’t kalamnan ng kusang loob.  Kung tayo ay lalayo sa ating pagiging tao  at hahayaan natin ang grasya ng Diyos na dumaloy sa ating katauhan at makakapagpatawad sa pamamagitan natin ay mararamdaman natin ang tunay na pagmamahal ng Maykapal.’”

 Yes agree ako kay Pastor dapat,  tapat o iklas ang ating pagpapatawad, at  ito ay  matkakatunaw sa  lahat ng pait, sakit at lahat ng sense of injustice na ating nararamdaman. In short, kailangan sincere o Ikhlas ang paghingi ng tawad upang tunay na maging malaya  ang ating kaluluwa.

May kasabihan nga na: “Forgiveness and truth will set us free”. 

May katanungan ako, ang magulang ba’y nararapat na humingi ng kapatawaran sa kanyang anak?

Nancy: “Nararapat lamang Kaka na humingi ng forgiveness kong nagkamali sa kanyang anak,  ang isang magulang sa anak para maging isang tunay na ehemplo o magandang halimbawa   sa mga anak natin..”

Kaka Ali: Tama ka Nancy, hindi naman kabawasan sa ating buhay kung maipapakita natin ang ating humility sa ating mga anak.

Anong pagkakaiba nila sa ibang tao. Sila ay tao din  na nalalabag ang mga damdamin.  Tao din sila na bagama’t ating mga anak ay nasasaktan din.  Tao din sila na may karapatang lumigaya. 

Alalahanin, always remember my friend, hindi tayo laging tama na mga magulang. Tayo ay tao lamang, ang Diyos lamang ang walang pagkakamali.  

Alam ba ninyo na may pagbabago ang panahon, maaaring sa panahon natin noon ay maia-apply natin ang ating mga experiences subali’t sa pagbago ng pamumuhay at paglipas ng taon, ang maaaring applicable  noon ay hindi na applicable sa ngayon.

Ang isang pag-sorry o paghingi ng despensa ay magkakaroon ng malaking impact sa isang anak.  Ito ay maaaring makapag hilom ng inyong bad relationship o makabawas ng trauma na naidulot ng  nagawa na ninyo sa kanila sa nakaraan.

Ang pagsasabi ng  sorry ay isang ehemplo ng kabutihang loob.  Pag nakita ng bata ang ginagawa ng matanda, tutularan niya ito.  Magiging makatao at humble ang inyong mga anak sa future. Matututo din siya na humingi ng tawad sa iba.  Katunayan, kapag maganda ang inasal ng inyong anak, ang unang tanong ay ganito… sino ba ang magulang nito?    

Higit sa lahat ang paghingi ng tawad sa anak ay makakapag paganda ng inyong samahan.  Ito ay makaka paghilom ng isang relasyon na nagkalamat at magiging umpisa ng pagbago din sa anak kapag ang buhay ay naging hindi maganda.

Ulitin ko lang may friend, hindi mababawasan ang inyong pagkatao at pagiging magulang sa paghingi ng sorry sa inyong mga anak.  Katunayan ito ay nakakadagdag pa sa inyong pagiging makatao.  Higit sa lahat, sa mata ng ating Panginoon, ay lumalagay tayo sa nararapat at ito ay Kaniyang ikinatutuwa…  

Hanggang sa susunod na kabanata ng inyong segment na Nakaka sa buhay-buhay sa DXUP, ang inyong abang lingkod.. Kaka Alih.. Wassallamu Alaikum Warahmatulllahi Wabarakatuh.

(play stinger-Nakaka)

Posted by dxupfm at 7:24 am | permalink | comments[2]

Ramadhan, ang buwan ng Pag-aayuno-2

August 9, 2010
(August 9, 2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host: Ramadhan .. ang buwan ng pag—aayuno ng ating mga Kapatid na nanampalataya sa Islam o ang ating mga kapatid na Muslim, Samahan ninyo kami dahil magbibigay ng ilang impormasyon tungkol sa buwan ng Ramadan si Kaka Alih sa ating segment na nakaka:

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: Ang Ramadhan ang ika-9 na buwan sa Hijri calendar.

Ang Ramadhan ay banal na buwan dahilan sa ito ay itinadhana ng Panginoon sa pagpahayag ng mga banal na kasulatan. Naiulat na:

“Ang mga aklat ni Abraham ay ipinahayag sa unang gabi ng buwan ng Ramadan; ang Torah ay ipinahayag sa ika-6 ng buwan ng Ramadan; ang Ebanghelyo ay ipinahayag sa ika-13 ng buwan ng Ramadan… at ang Banal na Qur’an sa ika-23 ng buwan ng Ramadan.”

Ngayon ay 28 ng Shaban ang ika walong buwan sa hijri calendar, at bukas August 10 ang 29 ng buwan ng
Shaban, at bukas din ang pag-niyyat o sighting of the new moon, at ito rin ang ipinahayag ng Darul Ifta of the Philipines, na pinaabot ditto sa DXUP sa pamamagitan nina Ustaz Ahmada Mamalangkas at Ustadz Muhammad Taha Yusof.

Ang buwan ng Shaban ay may 29 na araw o 30 araw.

Ang Propeta Muhammad (saws) ay nagsabi: “Huwag (magsimulang) mag‑ayuno hangga’t hindi ninyo nakikita ang bagong buwan, subali’t kung maulap, buuin ang tatlumpung araw ng buwan ng Shaban (ang buwan na sinusundan ng Ramadan); at huwag titigil (sa pag-aayuno) hangga’t hindi ninyo nakikitang muli (ang bagong buwan).” (Bukhari at Muslim)

Ang Ramadan ang ika-9 na buwan ng sa Kalendaryong Islam.

Ang Kalendaryong Islam, ang Hijri calendar, katulad ng kalendaryong Solar sa Kristiyanismo ito ay binubuo ng labing-dalawang buwan.

Ang Kalendaryong Islam o Hijrah o lunar ay hango sa buwan at ang Kalendaryong Gregorian o solar ay hango sa araw.

Ang mga buwan sa kalendaryong solar ay binubuo ng 30 o 31 araw maliban sa buwan ng Pebrero. Ang mga buwan ng Kalendaryong Lunar naman ay binubuo ng 29 o 30 na araw. Kaya’t ang Ramadan ay maaring 29 o 30 na araw.

Samantala mula ng maitatag ang community radio na DXUP , anim na taon na ang nakakaraan, sa pamumuno ng station manager nito na si Mr Mario Debolgado, ay bumuo ng isang programa, bilang pagbibigay galang at pakikiisa sa kapatid na Muslim ay isinsahimpapawid ang programang Duyog Ramadan, na magsisimula bukas August 10, mula 5:00 hanggang 6:00 ng Hapon Lunes ang Linggo. Ang radio program na ito ay bilang pakikiisa para sa kapayapaan ng mga hindi nanampalatayang Islam sa kanilang mga kapatid na Muslim na nag-aayuno sa buwan ng Ramadhan.

Ang Kalendaryong Lunar ng Islam ay mas maigsi ng labing-isa o labing-dalawang araw kung ihahambing sa Kalendaryong Gregorian o Solar ay umiikot sa buong taon nito. Ang unang araw ng Ramadan ay nababatay sa pagsaksi sa paglabas ng buwan at ang araw ay magsisimula pagkatapos ng Salat ul-Magreb.

Ang Kalendaryong Islam o Hijrah o lunar ay hango sa buwan at ang Kalendaryong Gregorian o solar ay hango sa araw.

Ang mga Muslim sa buwan na ito ng Ramadhan ay tatalikdan ang pagkain, pag-inom, panigarilyo, at pakikipagtalik sa kanilang asawa sa araw, mula sa pagbubukangliwayway hanggang sa takip silim.

Ang mga Muslim sa buong mundo ay nararapat lamang na mag-ayuno ang pinapayuhan na dapat:
Magbigay ng kawanggawa sa mga mahirap at maralita.
Igalang ang inyong mga magulang at nakakatanda.
Maging mabuti sa mga musmos at nakakabata.
Kumandili sa mga kamag-anak.
Umiwas magsalita ng anumang hindi nararapat kahit na ibulong man lamang.
Umiwas tumingin sa anumang hindi nararapat na tingnan.
Umiwas makinig sa anumang hindi kanaisnais na pakinggan.
Maging maawain, magiliw at mabait sa mga alila nang sa pagyaon mo, kung kinakailangan, ang iyong mga anak ay makakatanggap ng kasingtulad na pakikitungo ng iba.

Maliban sa pag-aayuno at paghahangad ng mabuting asal, iniuukol ng mga Muslim ang kanilang mga panahon at lakas, sa pananampalata at pagdarasal sa Nag-iisang Panginoon. Sa loob ng ilang mga gabi sa buwang ito, ang mga Muslim ay nananatiling gising sa karamihang oras sa pagdarasal at paggawang mga bagay na kalugod-lugod sa Allah.

Paglipas ng huling araw ng buwan ng Ramadan, ipinagdiriwang naman ng mga Muslim ang ‘Eid al-Fitr o Hariraya Puwasa upang gunitain ang katapusan ng pag-aayuno. Nagsasama-sama sila sa pagdarasal, pagkain, at pagpapalitan ng mga hadiya o regalo (lalung-lalo na para sa mga bata).

At dahil hindi kumakain sa araw ang inyong mga kapatid na Nanamapalataya sa Islam sa buwan ng Ramdan, ikaw na kapatid na hindi nag-aayuno ay nararapat lamang na huwag kumain o uminom sa harapan o nakikita ng iyong kapatid, dahil tiyak ko matatakam siya.

Ang mga Muslim na nag-aayuno ay kumakain sa madaling araw, bago magbukang liwayway at dahil dito sila ay puyat sa pagtulog, kaya asahan mo na makakatulog o gustong matulog sa araw.

At dahil hindi kumakain at uminom tiyak na gutom at uhaw, kaya nararapat na ikaw na kasamahan niya sa trabaho huwag masyadong bigyan ng mabibigat na trabaho.

Kong magiging bisita mo siya, sa panahon ng Ramadhan, dapat malaman mo na pwedeng kumain ang iyong kapatid na Muslim pagsapit ng takip-silip hanggang bago magbubukang liwayway.

Dapat malaman mo rin na may exempted o pinapayagan na hindi mag-aayuno sa buwan ng Ramadhan, halimbawa ang babaeng nireregla, ang matatanda na kong mag-aayuno ay maapektuhan ang kalusugan, ang mga sanggol na hindi pa umabot sa pito o sampung taon gulang ang edad, ang maglalakbay sa malalayo at ang mga taong wala sa katinuan ng isip.

Maraming salamat pos a patuloyninyong pagsuportaang pakikinig sa ating radio program na Buhay-buhay sa DXUP .…bukas sama-sama tayo sa nakaka ating nakaka na segment.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 9:37 am | permalink | Add comment

Ang Pamilyang Salo-salo sa Hapag Kainan: Maligaya

August 6, 2010

(August 6, 2010-Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Lenyrose:  “Nagsalo-salo ba ang inyong pamilya sa oras ng kainan? O bawat gustong kumain ay naghahain ng kanyang makakain?” Ano man ang inyong kasagutan samahan ninyo kami sa ating segment na nakaka.. dahil tatalakayin ni Kaka Ali ang usaping ang pamilyang salo-salo sa hapag kainan ay pamilyang maligaya..

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Ang pamilyang salo-salo kong kumain ay asahan mong masaya, maligaya, Ganado kang kumain,  naranasan mo nab a kasamang Leny?   

Lenyrose: “…of course Kaka, lalo noong kami ay maliliit pa, kahit hindi masarap ang pagkain, ganado ka paring kumain, kahit kulang ang ulam.  

Kaka Ali:  “Agree ako sa iyo Leny, ang problema sabi ni maam, hindi naming nagagawa, kasi ang iba ay may ginagawa pa, ang iba naman ay gutom na”. tugon ng isang Ginang na may pitong anak, na ang bunso ay sumususo pa.

Tanong: Papaano nga ba ang gagawin para mabuo pamilya sa hapag   kainan?

Sagot: Simple lang Kaka, first of all,  ay pag-usapan ninyo ng buong pamilya, what I mean is, mag meeting kayo, at of course si Tatay ang inyong  presiding officer, ang problema naman niyan Kaka, marunong ba si Pare, na magpreside ng meeting? (LAUGHING)

 A na .na. na iyan ang problema…  Ah basta mag-usap-usap na lang kayo.. meeting na rin  yan..

Ganito na lang tatay.. total ikaw ang  tatay,  isa-isa mong   itanong sa membro ng pamilya anong oras ang kainan na gusto nila,  then,   maari ka mag-suggest ng time base din sa mga sinabi nila, kahit minsan lang sa isang linggo, kong di pa kaya sa araw-araw,  sa hapunan  posibleng pwede. Let us presume alas ng siyete ng gabi. Ok Agree na sila.. gawin kasunduan.. at ang di makatupad magkakaroon ng penalty.. (magaan lang.. maghugas ng mga pinggan, mag-igib ng tubig).

Pagkatapos ng ilang bese ninyong nagawa, sa susunod ninyong meeting, magsagawa ng evaluation, kong may mga naging problema, kong may positive bang effect ang ginawa ninyo.

Ang ibang pamilya na nakausap, minsan sa isang lingo ay lumalabas ang buong pamilya, minsan sa beach at doon sabay-sabay na kumakain.  

During the meeting pag-usapan ang mga assignment ng bawat membro ng pamilya.  Usually si nanay ang nagluluto, dahil maliliit pa ang mga anak, di pa marunong magluto. Syempre si nanay rin ang namamalengke,  Reminders Nanay,  bago ka  mamalengke itanong sa pamilya ang gusto nilang ulam (idaan din ito sa pulong o meeting o caucus). Posibleng  may order ang membro   na hindi kayang bilhin o lutuin, gumawa ng stratehiya, humingi ng paumanhin kong bakit di mabibili at make a good suggestion bilang kapalit, total bilang nanay alam mo ang mga gusto ng mga anak mo.

Siguraduhing nasa takdang oras ang pagluluto, kaya ang tatay dapat ihanda ang mga gagamitin ni Nanay. Ihanda ang panggatong, tubig, ang mga gagamitin sa kusina.

Bago maghain pwedeng itanong kong maghahain na, or make a warning na within kalahating oras of fiteen minutes maghahain na si Nanay at prepare na ang lahat, maligo  ang dapat maligo at magbihis na ng mga damit, kinakailangan malinis ang mga damit, para ganahan ang kasama.

Kainan na, (dahil everybody is present)  huwag kalimutan na manalangin, bago kumain, sa mga Kristiyano may maglead sa panalangin, para sa Muslim naman ang panalangin ay Bismillah (Sa ngalan ng Allah). Siguraduhing bawat isa ay nakapaghugas ng kamay, lalo na kong nagkakamay.

Habang kumakain Respetuhin ang hapag kainan. Iwasan na punlaan o sabihin na hindi masarap ang pagkain, kulang sa asin, matabang, at iba.. tumahimik na lamang at dapat gawin ay huwag ng kainin ang ayaw mo.  Pagkatapos ng kainan, ang maganda, magkaroon ka nanay ng evaluation, sa niluto mo kong nagustuhan ba ng pamilya.

Ikaw naman tatay, be constructive kong magbibigay ng comments: “masarap ang niluto mo Darling, pero may suggestion ako, sa susunod medyo dagdagan mo ang asin, medyo matabang ang paglasa ko kanina.” “Ako nanay ang gusto ko, huwag masyado maanghang.”

Sagot ka Nanay ng maganda: “Salamat, tinuruan ninyo ako, sa susunod lalong masarap ang lulutuin ko”.

Habang kumakain, iwasan ang kuwentuhan, kong may sasabihin siguradong pampagana ang terms na ginagamit, huwag iyong makawlang gana.

Kong tapos na ang kainan, lalong  mainam kong sabay-sabay ang paghinto, ibig sabihin nito ay maghintayan.

Papaano kaibigan sadyang napaikli ang ating panahon, hanggang dito na lamang muna, Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas… sama-sama tayo sa segment na  nakaka ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 7:23 am | permalink | Add comment

Dapat Gawin Para Magkasundo ang Mag-asawa?

August 5, 2010

(August 5, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose Papaano Ba ang Dapat Gawin Para Laging Magkasundo ang Mag-asawa? Iyan ang tanong na sasagutin ni   Kaka Ali   sa ating segment na nakaka.

 (Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: “Assallamu Alaikum (ang kapayapaan at pagpapala ng Poong Maykapal ay sasaatin Nawa), ito na naman ang inyong nakaka na si Kaka Ali, at sa araw na ito ang ating kakausapin ang mga may asawa na, at of course sa mga may plano na mag-aasawa pa rin kahit medyo may edad na..(LAUGHING).. sa wala ng plano na mag-asawa, makinig din baka magamit mo, ang mga tips natin, anong malay mo.. (LAUGHING)..

 

“Kaka Ali, alam mo ba maraming paraaan para magkasundo ang mag-asawa.” Ito ang tugon ng sang may karanasan na dahil may apo na sa tuhod.  

 

Nariot ang ilan na nai-take note natin, Kaibigan ilista mo at baka pakinanabangan mo .

 

Kaibigan,  laging tandaan na ang iyong asawa ay bigay sa iyo ng Diyos.

 

Yes, totoo naman talaga na ang asawa ay regalo ng Diyos. Ang asawa mo (kahit hindi guwapo) ay hindi lang napulot kung saan. Ang iyong asawa ay hindi galing sa impakto, kahit na ganyan ka na palagi mong sinasabi na “Saytan ka”    (LAUGHING)..ang ibig sabihin ng Shaitan ay Satanas ka.. (LAUGHING).. Pero in fairness my explanation si Mrs..

 

 “Kaka, kaya ko lang .nasasabi  ang ganoon na bad words kasi   galit ako sa aking asawa, pero pag hindi na.. siya ang Anghel ng buhay ko”   paliwanag ni Mare. (LAUGHING)..

 

Mads, laging tandaan na ang mga regalo ng Diyos ay mabuti. Ang asawa mo ay isa sa mga mabubuting regalo ng Diyos sa iyo. Kahit ganyan ang hitsura siya nilalang pa rin ng Diyos.

 

May alam pa ako na proven na teknik, ipakita at ipadama mo ang tunay at wagas na pag-ibig sa paraan na gusto niya, hindi ng gusto mo, halimbawa nito ay katulad sa telenobela na Endless Love sa GMA   si Andrew (Dennis Trillo)   umiibig sa babae kay Jenny (Marian Rivera) ayon sa gusto niya kaya hayun mahirap makuha ang loob niya.. pero nagbago siya ginaya niya ang style ni Johnny (Dingdong Dantes)  hayun dahan-dahan ng nahuhulog ang loob ni Jenny sa milyonaryong playboy. Si Shirley (Nadine Samonte) na ginagampanan naman papel na tunay na kapatid ni Johnny ngunit makasarili kong magmahal.  

 

(LAUGHING)

 

Malaking tulong kung tatanungin mo ang iyong asawa kong papaano mo siya mamahalin, mag-usap kayo ng heart to heart, believe me my friend, lalo kang mamahalin ng asawa mo kong mamahalin mo siya sa paraan na gusto niya.

 

Diligin ninyo ng pag-ibig ang isa’t-isa,  para sumagana ang inyong  pagsasama. Huwag mong lang ibuhos ng todo, baka lalong malanta. (LAUGHING)  

 

Ang maayos at matatag na pagsasama ng mag-asawa ay hindi nagaganap nang basta basta,… ito ay parang halaman na dahan-dahan ang pag-usbong at dapat na  inaalagaan at dindiligan para yumabong. Ngunit sa mag-asawa Pag-ibig ang ipandilig ,hindi tubig (LAUGHING).. yes ang ipandilig ay  hindi masamang hinala, paninira, o pangungutya. 

 

Heto ang pinaka  hihintay ni Cocoy, na advise para manitili ang matamis ninyong pagsasama…satisfy the sexual needs of your partner. (LAUGHING).. hey please don’t laugh with my advise.. proven ito..English ko lang Leny, dahil pag Tinagalog ko ito, may kabastusan ang dating, but in English safe tayo.. (LAUGHING)..    

 

Attend not only to your personal sexual satisfaction but also to the satisfaction of your spouse. Pag hindi mo sinikap na i-satisfy ang iyong asawa baka humanap siya ng ibang mag-sasatisfy sa kanya.

 

Misis: · ihanda ang sarili para sa asawa. · Maligo! Magpaganda! Magpabango! · Be an active partner: ·

 

Huwag tratuhing sex object ang asawa mo. ·

 

Be gentle at huwag gawing pang-akrobatik ang misis mo. ·

 

Magtootbrush ka! Maligo! Magpabango · Paano gaganahan ang misis mo kung mabaho ang hininga mo, amoy lansangan ang ulo mo; amoy grasa ang katawan mo. Mahiya ka naman sa misis mo, no! ·  (PLAY LAUGHING)

 

Ok mga kaibigan na di marunong maligo,   (PLAY LAUGHING) para sa suki na  nakikinig palagi…. hanggang dito na lang muna ang ang paliligo natin este payo natin (LAUGHING).. pansamantala muna natin isasara ang pintuan este ang segment na nakaka..   Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  bukas,  lalo pa natin paiigtingin ang ating ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallamu alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

 

 

Posted by dxupfm at 7:25 am | permalink | comments[2]

Ramadhan, ang buwan ng Pag-aayuno

August 3, 2010

(August 3,  2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

 

Host:   Ramadhan ang  buwan sa Hijri calendar..  ang buwan ng pag—aayuno ng ating mga Kapatid na nanampalataya sa Islam o ang ating mga kapatid na Muslim, ano ang mga dapat malaman sa buwan na ito? Samahan ninyo kami  dahil pagbibigay ng ilang impormasyon tungkol sa buwan ng Ramadan si Kaka Alih sa ating segment na nakaka:

 

(PLAY INTRO)

 

Kaka Alih: Ang Ramadhan ang ika-9 na buwan   sa Hijri calendar.

 

AngRamdhan ay banal na buwan dahilan sa ito ay  itinadhana ng Panginoon   sa pagpahayag ng mga banal na kasulatan. Naiulat na:

 

“Ang mga aklat ni Abraham ay ipinahayag sa unang gabi ng buwan ng Ramadan; ang Torah ay ipinahayag sa ika-6 ng buwan ng Ramadan; ang Ebanghelyo ay ipinahayag sa ika-13 ng buwan ng Ramadan… at ang Banal na Qur’an sa ika-23 ng buwan ng Ramadan.”

 

Ngayon ay 22 ng Shaban ang ika walong buwan sa hijri calendar, ito ay may 29 na araw.

Ang Ramadan ang ika-9 na buwan ng sa Kalendaryong Islam.

 

Ang Kalendaryong Islam katulad ng kalendaryong Solar sa Kristiyanismo ay binubuo ng labing-dalawang buwan.

 

Ang Kalendaryong Islam o Hijrah o lunar ay hango sa buwan at ang Kalendaryong Gregorian o solar ay hango sa araw.

 

Ang mga buwan sa kalendaryong solar ay binubuo ng 30 o 31 araw maliban sa buwan ng Pebrero. Ang mga buwan ng Kalendaryong Lunar naman ay binubuo ng 29 o 30 na araw. Kaya’t ang Ramadan ay maaring 29 o 30 na araw.

 

Ang Kalendaryong Lunar ng Islam ay mas maigsi ng labing-isa o labing-dalawang araw kung ihahambing sa Kalendaryong Gregorian o Solar ay umiikot sa buong taon nito. Ang unang araw ng Ramadan ay nababatay sa pagsaksi sa paglabas ng buwan at ang araw ay magsisimula pagkatapos ng Salat ul-Magreb.

 

Ang Kalendaryong Islam o Hijrah o lunar ay hango sa buwan at ang Kalendaryong Gregorian o solar ay hango sa araw.

 

Ang mga Muslim sa   buwan  na ito ng Ramadhan ay tatalikdan ang pagkain, pag-inom, panigarilyo, at pakikipagtalik sa kanilang asawa sa araw, mula sa pagbubukangliwayway hanggang sa takip silim.

 

At dahil hindi kumakain sa araw ang inyong mga kapatid na Nanamapalataya sa Islam, ikaw na kapatid na hindi nag-aayuno ay nararapat lamang na huwag kumain o uminom sa harapan o nakikita ng iyong kapatid, dahil tiyak ko matatakam siya.

 

Ang mga Muslim na nag-aayuno ay kumakain sa madaling araw, bago magbukang liwayway at dahil dito sila ay puyat sa pagtulog, kaya asahan mo na makakatulog o gustong matulog sa araw.

 

At dahil hindi kumakain at uminom tiyak na gutom at uhaw, kaya nararapat na ikaw na kasamahan niya sa trabaho huwag masyadong bigyan ng mabibigat na trabaho.

 

Kong magiging bisita mo siya, sa panahon ng Ramadhan, dapat malaman mo na pwedeng kumain ang iyong kapatid na Muslim pagsapit ng takip-silip hanggang bago magbubukang liwayway.  

 

Dapat malaman mo rin  na may exempted o pinapayagan  na hindi mag-aayuno sa buwan ng Ramadhan, halimbawa ang babaeng nireregla, ang matatanda na kong mag-aayuno ay maapektuhan ang kalusugan, ang mga sanggol na hindi pa umabot sa pito o sampung taon gulang ang edad, ang maglalakbay sa malalayo  at ang mga taong wala sa katinuan ng isip.

 

Maraming salamat pos a patuloyninyong pagsuportaang pakikinig sa ating radio program na Buhay-buhay sa DXUP .…bukas sama-sama tayo sa nakaka ating nakaka na segment.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam

Posted by dxupfm at 7:09 am | permalink | Add comment

Pasahero ng Eroplano-Part 2

August 2, 2010

(August 2, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –lenyrose Bajar Sunio)

 

Lenyrose: “Ang Maynila ay madalas pinatutunguhan ng ating mga mamayan, ang pagpunta roon ay maaaring sumakay ng barko o eroplano at pwede ring by-land o sa kalupaan. Sa kalupaan at dagat ay sadyang matagal ang biyahe, tatlo hanggang apat na araw, ngunit sa eroplano ay mahigit isang oras lamang. Kaya Marami-rami na rin sa ating mga mamayan ang sumasakay ng eroplano, ngunit marami pa rin ang dapat malaman, dahil sa pagbabago ng teknolohiya, ay maaring di magkapareho ang noon at ngayon, sa mga wala pang karanasan, at sa may  karanasan na……..(PLAY-LAUGHING).. samahan mo kami kaibigan sa sa pagsakay sa eroplano     sa ating segment na nakaka…kasama si Kaka Ali..”

 

(Play- Intro-Nakaka)

 

Kaka Alih: Ang ilan sa headline na balita itong Linggo ay: “Nagkaaberya ang operasyon ng Philippine Airlines (PAL) nitong Sabado matapos hindi sumipot sa trabaho ang ilan nilang piloto. Dahil sa kakulangan ng piloto, sinabi ni Jonathan Gesmundo, tagapagsalita ng PAL, na 11 biyahe ang kinansela.”.

 

Sana wala tayong mga kababayan na taga Ui naapektuhan ng nasabing pagkaatala sa biyahe… anyway don’t worry..  iyan an gating  pag-uusapan sa ating segment na nakaka..   pasahero ng eroplano, hindi lamang ng PAL o Cebu Pacific kundi lahat ng eroplano namamasaherong eroplano.

 

Tama ka kasamang Leny , ang Metro Manila ay madalas pinatutunguhan ng ating mga mamayan, pumupunta sis a Maynila dahil sa nandoon ang capitolyo ng Pilipinas, sa Maynila ang Malacanang o  opisina ng Presidente. Madalas din doon ginaganap ang mga seminar/workshop n gating mga official o NGO sa Mayniala.   Ang iba ay para   mag-abroad o maghanap ng trabaho  sa ibang bansa o sa Maynila lamang, ang iba naman ay sumasalubong ng mahal sa  buhay na di na matiis ang hindi kaagad masilayan ang kanyang Mrs o Mr na nawala sa kanya ng ilang taon, kaya hindi na makapanghintay, kaya hayun sumusundo daw.. sa kanyang mahal sa Maynila.. para…(PLAY-LAUGHING)..Never mind, huwag na nating pag-usapan kong bakit sumusundo pa sa Maynila at hindi na lang maghintay dito sa Cotabato

 

Ang pagpunta sa Maynila  ay maaaring sumakay ka ng barko o eroplano at pwede ring by-land o sa kalupaan. Sa kalupaan at dagat ay sadyang matagal ang biyahe, tatlo hanggang apat na araw ang biyahe, ngunit sa eroplano ay mahigit isang oras lamang. Kaya Marami-rami na rin sa ating mga mamayan ang sumasakay ng eroplano, ngunit marami pa rin ang dapat malaman, dahil sa pagbabago ng teknolohiya, ay maaring di magkapareho ang noon at ngayon ang mga patakaran ng mga eroplano.

 

Kong sasakay ka ng eroplano o airplane going to Manila, pwede kang dumaan sa Awang o Cotabato airport, sa Davao o sa General Santos City, ngunit kong dito ka galing ng Upi ang mainam dito ka na sumasakay sa Cotabato Airport natin diyan sa Awang.

 

Ang pagkuha ng ticket ay sa Cotabato City o sa airport mismo, ang pamasahe ay mula dalawang libo hanggang mahigit apat na libo, depende sa promo ng kumpanya.  Maigi  kong isang buwan pa o mahigit isang buwan ay may ticket ka na bakit? Mura ang pamasahe, dahil halos lahat ng kumpanya may mga promo.

 

Dalawa ang kumpanyang bumibiyahe araw-araw sa Cotabato- Manila fligt, ang Cebu Pacific na umaalis ng tanghali, at ang PAL o Philippine Airlines ay alas dos naman ang alis mula sa Awang.   Mahigit isang oras lamang ang biyahe.

 

Magkaiba na ang ticket noon at ngayon, dahil ngayon ay electronics na, o sa madaling explanation.. ay parang katulad ng pagload ng inyong celpon… pwede kang mabilhan ng ticket kahit saan ka sa  panig ng mundo, ang sigoraduhin mo lang may outlet ang kumpanya ng eroplano.. at pwedeng email o sms o text lamang sa inyo ang inyong reference number. Paalaala lamang, siguraduhing tama o match ang complete name o pangalan ng nakarehistro sa ticket ninyo sa inyong valid ID. Halimbawa ng valid ID ay passport, driver license. Professional ID, office ID at iba pa.. sedula ay hindi valid.

 

Dapat isa o dalawang oras bago lumipad ang sinasakyan mong eroplano ay na-check in na ang inyong ticket, pwedeng ibang tao ang mag-check in sa inyo, provided na dala niya ang inyong valid ID. At kong ang biyahe ay sa ibang bansa, sa Ninoy Aquino International Airport, Tatlong oras bago ang lipasd ng eroplano ay nakacheck-in ka na. Paalaala, 45 minutes ang cut-off time ang regular na alam  ko…  pag di ka nakacheck sa tamang oras tiyak di ka na makakasakay.. mararanasan mo na ang naranasan ni Kaka Ali.

 

Lenyrose: “Bakit kaka anong inyong karanasan o experience? (LAUGHING)

 

Kaka Ali: Naiwan ako ng aking flight o eroplanong sasakyan ko.

 

 Ok tuloy natin ang pag-check in, dapat  isabay na rin ang inyong bagahe o karga sa pag-check-in dahil tinitimbang ito.. ang bagaheng i-check in ay hindi dapat hihigit sa  pitong kilo ang timbang na hand-carry o yaong madadala mo, at sa baggage o karga ay   hindi dapat lalagpas ng dalawampung kilo.. dahil bawat excess o sobrang isang kilo ay magbabayad ka ng P112. Paalaala ni Kaka Ali.. huwag walain ang claim stab na  idinidikit nila ito sa inyong boarding ticket.., 

 

Huwang kang mag-alaala kong hindi ka mapalagay na hindi na makapag pabeauty sa bawat oras dahil pwede kang mag-hand carry o magdala ng bag o  pwedeng mabitbit na hindi lalagpas ng pitong kilo. Ngunit bawal magdala ng mga explosives o pumuputok, o armas de fuego. Hindi rin pwede Magdala ng mga maaamoy na bagay.. pati kayo dapat wala kayong Amoy… siguraduhing nakapaligo kayo.. bago sumakay sa eroplano…(PLAY-LAUGHING)..

 

Kong may boarding pass o ticket na kayo, pwede na kayong pumasok sa departure area o hintayin ng pasahero.. paalaala mahal ang mga paninda sa loob.. halos doble ang presyo..fifteen minutes bago ang boarding o pagsakay ay dapat nakapasok  ka na.. dahil baka di ka makasakay dahil kailangan magbayad ka pa ng terminal fee..dito sa Cotabato airport ay 40 pesos.. sa Ninoy o Maynila airport ay P200. Ngunit sa abroad ang tungo mo ay pitong daan ang terminal fee. Ang mga bagahe mo ay kailangang ipasok sa Xray machine.. maghihiwalay kayo pansamantala ng inyong karga.. ikaw dadaan naman sa detector machine… sa Maynila pinahuhubad sa inyo ang sapatos at pinaalis sa inyong katawan ang anu mang bagay na may electronics tulad ng celpon, camera at iba pa.. kinakailangan idaan din sa X ray machine.

 

Pagdating ng inyong  eroplano.. huwag munang tumayo upang sumakay (huwag matakot na di ka makaupo..reservation ka .. may kuwento Leny)  hintayin ang announcement ng kumpanya, kong sasakay na, at tatawagin din nila kong sino ang dapat ng sumakay na numero na upuan,,, kaya tingnan ang inyong boarding ticket.. ang numero ay nakasulat sa malalaking letra.. sa baba ng seat usually nakasulat ng numero ng inyong upuan at kasunod ang isang letra na maaring malaking titik na A hanggang E.. huwag makipagunahan.. hindi ka mauubusan ng upuan.. dahil hindi naman sila magpapasakay ng sobra sa bilang ng upuan ng eroplano.. reminders again..   huwag umupo sa hindi ninyo numero.. paalaala huwag tayaan sa last two ang inyong number dahil hindi iyon hearing…(PLAY-LAUGHING)..haram o bawal ang sugal pare ko…

 

Pag nasa eroplano na, ilagay sa compartment na nasa taas ng inyong upuan.. kong hindi mo alam.. tawagin ang mga magaganda at mababangong kunduktura, (PLAY-LAUGHING).. Bakit? Ay mali pala…Hindi pala kunduktora sa eroplano ay stewardees, na handa kayong tulungan, sa ano mang pangangailangan ngunit hindi kasama ang iniisip mo pare na for adult only (PLAY-LAUGHING)...

 

Pag nasa himpapawid na ang eroplano ay magserve na ng pagkain ang mga  stewardees at tatanungin kayo ng inyong order.. ngunit sa Cotabato –Manila ay maaring wala ito ngunit sa biyaheng  ibang bansa ay bumabaha ang pagkain.. dito ay omorder kayo kapag kayo ay tinanong sa inyong gustong kainin na mayroon sila…huwag mag-alaala kahit wala kayong pera.. (PLAY-LAUGHING)..  libre na ang mga pagkain na iyon..kasama na sa binayaran ninyo.

 

Pagdating sa Maynila.. pakinggan ang announcement mula sa maraming sound system sa bawat sulok, ianounce nila  saan ninyo kukunin ang inyong bagahe.. marami ang claim area, na kong saan umiikot lamang ito, hintayin na matapat sa inyo ang inyong bag. Huwag ng puntahan sa unahan kong nakita ang bag.. dahil matatapat naman sa inyo. kong mabigat ang inyong bagahe.. pwede kayong kumuha ng kariton. Nasa malapit sa claim area.. kong may kasama kang Mrs pwede mong isakay dito…(PLAY-LAUGHING)..  . libre iyon walang bayad.. siguraduhin lamang na hindi ninyo dadalhin dahil pagbabawalan kayo ng mga security guard .. hanggang terminal lamang ng taxi.. ang sakayan ng taxi ay mainam na sa second floor o sa arrival departure.. mas mura doon.. kaysa na nasa arrival area na nasa ground floor.  Ang Kotse na nasa departure area. 30 pesos pag flag down o start pa lamang.. at sa Bellow car na nasa arrival terminal ay P70 ang simula… .

 

Pansamantala   hanggang dito na lang muna dahil hindi na eroplano ang topic dito.. kotse na…(PLAY-LAUGHING)..    bukas…mas lalo nating paiigtingingin ang mga ibabahagi  ni Kaka Alih.. Pagsakay naman sa taxi an gating pag-uusapan,   sa ating segment na  nakaka…. Sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.

Posted by dxupfm at 2:14 pm | permalink | Add comment