DXUP FM 105.5 MHz "Upi for Peace" A Community Radio, based in Barangay Nuro, Municipality of Upi, Maguindanao, in Autonomous Region Muslim Mindanao, Philippine Island. DXUP FM broadcasts on frequency 105.5 MHz and can be heard over Upi and South Upi, and nearby municipality in Maguindanao province, part of Lanao del Sur, & Norte, Zamboanga, Sultan Kudarat and Cotabato province. DXUP FM maintain and operated by Community Media Education Council (CMEC).

Home » Archives » 01. September 2010

Pinoy Mahilig Manghiram ng Salita?

September 1, 2010

 (September 1, 2010-Miyerkules - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose: “Pinoy mahilig manghiram ng salita? Totoo ba ito? Pakinggan si Kaka Ali sa ating segment na Nakaka..

(NAKAKA- INTRO)

Kaka Ali: 

Hanggang sa mga panahon na ito ay   hindi pa natin masasabing “puro” (pure) na wika o salitang  Filipino ang ating ginagamit,  dahil na rin sa  pagkakaiba-iba sa kultura ng ating  bansa. Kong minsan naman ay may mga salitang banyaga na na hindi matatagpuan o hindi na alam ng isang henyong Pinoy  sa salitang Filipino kapag isinasalin.  At dahil sa  pangyayaring ito, ang tanging magagawa ni Juan ay manghiram ng salita,  kong nahihiya ka ay di   lumikha ng bagong salita. Ang tanong…. kaya ba niya? Yes of course malikhain ang Pilipino.

“Kaka Ali, walang masama sa panghihiram ng salita”. Ito ang pagpapaliwanag ng isang dating guro.

Tama ka sir, madali ang manghiram ng salita, dahil hindi naman kailangan pang humingi ng pahintulot sa bansang hihiraman mo ng mga  salita (LAUGHING) .. No joke, hindi tayo nagbibiro… hindi rin kailangan pang isauli ang salita pagkatapos na hiramin, at hindi rin ito nakakahiya dahil kahit ang ibang bansa nanghihiram din ng salita.

Alam ba ninyo kong minsan kahit sa hayop, kulisap at bagay ay nanghihirap tayo ng salita?

Ang mga Filipino ay sadyang malikhain naman, halimbawa na nalikha na salita nating Pinoy, para sa mosquito coil repellent: Katol (LAUGHING) ..ang totoo namn ito ay brand name ng product ng Azumi Co. Ltd., another ay sa motor, Honda, kaya Honda na Kawasaki, Honda na Yamaha.. (LAUGHING) Mayroon pa sa toothpaste naman ay colgate, kaya pag bumibili ka sasabihin mo na “pagbilhan nga ng colgate na maxam” (LAUGHING) ..

Ayon sa ating pananaliksik  ay umaabot na sa limang libong salitang Kastila na hiniram ng Filipino. Tatlong libong salitang Malay.  Isang libo ang Ingles at daan-daang mga salita rin ang hiniram natin sa Instik, Arabe,  at iba pa, kasama na dito ang mga unggoy?. (LAUGHING)

Salitang teknikal at pang- agham ang una nating hinihiram. Sa halip na lumikha tayo ng salita, hinihiram na lamang natin ang nga salitang ito.

 May mga pagtatangka na gumawa o umimbento ng salita ngunit hindi naman   itinatagubilin ng Komisyon ng Wikang Filipino kaya hindi palasak na ginagamit sa mga paaralan  hindi naman itinuturo sa mga paaralan.

Halimbawa ay: Daktinig (mikropono), Agsikap (inhinyero), Miksipat (mikroskopyo), Batidwad (telegrama), Sipnayan (matematika), Liknayan (pisika).. (LAUGHING)

Para mabigyan ng lunas ang suliranin sa mga hiniram na salita kinakailangan magdadag daw tayo ng mga letra ng ating abakada o alpabeto (alphabet).  Mula sa lumang alpabetong Pilipino, walong titik ang idinagdag. Ang mga ito ay C, F, J, Ñ, Q, V, W, X, Y, Z.

Ayon sa ating pagtatanong ang   mga titik na ito ay ginagamit para sa mga sumusunod:

·         Pangngalang pantangi ng tao, hayop, bagay o pook. Halimbawa: Carlos, Vicente, Santo Niño, Lungsod ng Quezon

·         Mga katutubong salita mula sa dialekto ng bansa. Halimbawa: hacienda, villa, hadji (lalaking Muslim na nakarating sa Mecca), cañao (sayaw ng mga Igorot)

·         Mga salitang banyaga/hiram na walang katumbas sa Filipino. Halimbawa, calcium, software, xerox, jazz

Posted by dxupfm at 7:51 am | permalink | Add comment