Sugal
October 31, 2010

(October 29, 2010, - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose B. Sunio)
Host/Lenyrose: “Ang sabi nila ay nakakaadik daw ang sugal, na kapag nasubukan mo na ay mahirap ng itigil . Ang sugal ay itinuturing ng iba, na ito ay isang libangan, at hindi masamang bisyo o balewala ito sa iba kung ito man ay kasalanan o hindi sa Diyos. Papaano daw kasi naging bahagi na ito ng pamumuhay ng ibang tao— kapit na kapit na ito sa kanilang mga sarili. Ikaw kaibigan ano ang iyong pananaw sa sugal?
(PLAY INTRO)
Kaka Alih: Assallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh (ang Kapayapaan at ang pagpapala ng Poong Maykapal ay sasaatin Nawa).
Ang sabi ni kasamang Lenyrose ay: “….. nakakaadik daw ang sugal, na kapag nasubukan mo na ay mahirap ng itigil . Ang sugal ay itinuturing ng iba, na ito ay isang libangan, at hindi masamang bisyo o balewala ito sa iba kung ito man ay kasalanan o hindi sa Diyos. Papaano daw kasi naging bahagi na ito ng pamumuhay ng ibang tao— kapit na kapit na ito sa kanilang mga sarili.”
Lenyrose: “Kaka Ano ba ang kahulugan ng sugal?
Kaka Alih: Ang terminong sugal ay nagkaroon ng maraming magkakaibang kahulugan, depende ito sa kultura o kasaysayang pinaggagamitan nito. Sa mga Lipunang Kanluranin, o Western countries, tulad ng Amerika, ay mayroon itong kahulugang pang-ekonomiya,. Ang sugal ay tumutukoy sa “paggagamit ng salapi o mga bagay na may halaga sa mga kaganapan na hindi tiyak ang kakahantungan na ang pangunahing intensyon ay manalo na karagdagang salapi at mga materyal na bagay“.(http://tl.wikipedia.org/wiki/sugal)
Sa mga bansang ito ang sugal ay ginagawang legal, ito ay ginagawaan ng karampatang batas o upang ito ay malayang magawa ng tao sa kanilang bansa, halimbawa nito ay ang ating bansang Pilipinas.
Ang ating bansa ay itinuturing na bansa ng Katoliko, dahil nakakarami ang mga nanampalataya sa katuruang Romano Katoliko, at ang mga ibang Pilipino naman ay naniniwala sa ibang relihiyon, ang ibig sabihin nito ay relihiyosong mamamayan ang nasa bansang Pilipinas.
At ang lahat ng relihiyon ay bawal ang ano mang klaseng sugal. Pero bakit nagsusugal ang mga Pinoy?
“Papaano Kaka, ginawa ngang legal n gating goberno ang sugal”. Pagpapaliwanag ni Maam, isang retiradong guro.
At para hindi tuligsain at masabing masama ang sugal ay ang mga kumpanya o ahensia na nagpapalaro nito ay nagbibigay ng mga pampublikong tulong o pagpapaunlad o development.
May tanong na nabasa natin sa isang website at ganito ang tanong:
“Ano ba ang sinasabi ng Bibliya tungkol sa pagsusugal? Kasalanan ba ang pagsusugal?”
Heto ang kasagutan na mababasa sa ibaba ng nasabing website:
“Maaaring isalarawan ang pagsusugal na “Pagbabakasakali sa pera upang tangkaing paramihin pa ito sa paraang di pangkaraniwan.” Hindi partikular na hinahatulan ng Bibliya ang pagsusugal, pagpupusta at iba pa. Gayon man, binibigyang babala naman tayo ng Bibliya na umiwas sa pagmamahal sa pera (1 Timoteo 6: 10; Hebreo 13: 5). Hinihikayat rin tayo ng Kasulatan na iwasan ang mga pagtatangkang yumaman sa pinakamadaling paraan” (Mga Kawikaan 13: 11; 23: 5; Mangangaral 5: 10). Ang pagsusugal ay kadalasang nakasentro sa pagmamahal sa salapi at hindi maipagkakailang maraming tao ang natutukso nito dahil sa pangakong madali at mabilis na pagkamal ng kayamanan.
“Kaka Ali ano ba ang mali sa pagsusugal?” tanong sa atin minsan talakayin natin itong isyu.
Ganito ang naging kasagutan ko: Ang pagsusugal ay isang mahirap na isyu dahil kung ginagawa lamang ito ng paminsan minsan o okasyon lang at hindi regular, maaring ituring na recreation.
“Ang pagsususugal ay hindi maituturing pagsasayang ng pera kumpara sa palagiang panonood ng sine, pagkain ng mga hindi naman kinakailangang pagkain, o pagbili ng wala namang silbing bagay, ang katotohanang naaaksaya ang pera sa anupamang bagay ay hindi nagbibigay-matuwid sa pagsusugal.” Pagpapaliwanag ng isang dating sugarol na ngayon ay isang ng maituturing na relihiyoso.
Tama ka kaibigan, ang pera ay hindi dapat aksayahin. Ang sobrang pera ay dapat iniimpok para sa mga darating na mga pangangailangan o di kaya ibigay sa kawang-gawa, dahil ito ay ibabalik ng Panginoon sa anumang paraan na minsan ay hindinatin nalalaman at hindi dapat sayangin ang perang pinagpaguran dahil lamang sa pagsusugal.
Sa Pananaw ng Islam ang maysir o sugal ay Haram o bawal.
Winika ng Allah sa Qur’an na “bawal ang pagsusugal” at dahil dito, ang isang bansang nagpapatupad ng Islam ay hindi maaring magbukas ng casino, lotto, sweepstakes, atbp.
“Tinatanong ka nila tungkol sa alak at pagsusugal. Ipahayag: O Propeta, sa mga ito aya may malaking kapinsalaan at ilang kapakinabangan, subalit ang kapinsalaan ay mas malaki kaysa kapakinabangan.” [Surah Al Baqarah 2:219]
Isa pa ring Islamikong panuntunan na sa mga bagay na ipinagbabawal, anumang bagay na makapagbibigay-daan sa pagsasagawa ng mga iyon ay ipinagbabawal din.
Ang sugal ay itinuturing pa ng iba nating kababayan na itoy isang propesyon o hanap-buhay. Ang iba naman ay paraan upang masunod ang luho sa sarili, upang makaahon sa kahirapan na sa pag-aakala ay wala itong ibubunga na kasamaan.
“Kung batid nga lamang nila, na ito ay isa sa malaking kasalanan sa harapan ng Allah o ng Diyos. Kahit na bigyan mo pa sila ng capital ay tiyak na hindi sila magsusugal.” Paliwanag ni Ustadz Ahmad.
Ang sugal ay bukod sa pinupukaw lamang nito ang poot sa kalooban ng isa’t isa, nagbibigay din ito ng immoralidad sa katauhan ng isang tao. Lalo na kong ikaw ang talo, naku, nag-ngitngit an gating bagang sa katunggali o kalaban (LAUGHING).. No laughing Len, totoo nasubukan ko noong bata pa ako. (LAUGHING)..
Ang patuloy na paliwanag ni Ustadz: “Hindi ito nakapagdudulot ng kabutihan sa tao at kung mayroon man ay napakaliit lamang, na ang hahantungan din sa bandang huli ay pagkawasak at kapahamakan!”
Ipinapakita ng mga pag-aaral, na karamihan sa mga nanalo sa larong sugal ay nasa mas mahirap pa na sitwasyon ilang taon matapos niya mapanalunan ang malaking halaga ng pera mula sa sugal.
Kokonti, kung mayroon man, naibibigay na kabutihan ang sugal, ito ang lumabas sa isang pag-aaral sa nasabing usapin.
Dahil kailanman’y, hindi maaaring magbunga ng mabuti ang kasamaan, kundi ng kasamaan din! Maliwanag na sinabi ng Allah sa Quran:
“Sabihin (mo sa kanila O’ Muhammad): “Hindi magkatulad ang masama at ang mabuti, kahit na kaakit-akit at nakasisilaw ang idinudulot na kasaganaan ng kasamaan. Samakatuwid! O’ tao na may pang-unawa, Katakutan ninyo nang labis ang Allah (sa pamamagitan ng pag-iwas sa lahat ng uri ng mga kasalanan at kasamaan na Kanyang ipinagbawal) at mahalin ninyo Siya nang labis (sa pamamagitan ng paggawa ng lahat ng uri ng mga kabutihan na Kanyang ipinag-utos), upang kayo ay maging matagumpay.”
Kapatid na naniniwala sa Poong Lumikha, para sa ating kapakanan ang pagbabawal na ito ng Diyos. Sa katunayan, napakabait ng Allah sa atin, ibinigay na Niyang lahat-lahat ang makabubuti para sa atin — ang pinakawastong pamamaraan ng pamumuhay! Tayong mga tao lamang ang ayaw na pahalagahan ang mga pagmamahal ng Poong Lumikha sa kanyang mga nilikha.
Kong ang ating mga relihiyon o pananampalataya ang ating pagbabasehan, ang lahat ng uri ng sugal na sangkot ang salapi at mga ari-arian, ay ipinagbawal ng Allah na tulad ng: Lottery, Lotto, Sweeptakes, Casino, Jai-alai, Jueteng, Karera, Sakla, Madyong, Pares-Pares at iba pang mga laro na kauri nito.
Ang masaklap nga lang nito, ay kalat na kalat na sa ating lipunan ang mga ganitong bisyo, at tila pinababayaan ng mga Nanampalatayang Kristiyano at mga Muslim. Kong pinapansin man ng mga mangilan-ngilang Pilipino, wala namang suporta ang mga kinauukulan.
Sa ating bansa, may ilang uri ng sugal na ginawang legal ng pamahalaan, na kinabibilangan ng mga kilalang tao sa lipunan at may malakas na impluwensiya!
At ang iba namang sugal na hindi pa ginawang legal ng ating pamahalaan o goberno subalit ito ay nagkalat at naglipana naman sa ating kapaligiran! At hindi kayang supilin n gating otoridad.
“Paano mapabubuti ang lipunan kung ganitong sistema ang umiiral?” tanong na may paghihinakit ng isang ina ng tahanan.
Ang daing naman ng isang retaradong guro: “ Hindi kaya ito ang dahilan kung bakit maraming hinaharap na mga suliranin ang bayan, kung bakit dumadanas ng tag-gutom at kahirapan ang mga tao, kung bakit nagaganap ang iba’t ibang uri ng mga kalamidad, kung bakit kumakalat ang mga sakit na wala nang lunas at kagalingan?”
Ang sabi naman ni Imaam Ahmad: “…ito ang parusa ng Allah sa mga sumusuway sa Kanya?
May tanong ang isang ama: “…paano naman kung ang mga kinikita ay itinutulong sa kawanggawa?”
At ikakatuwiran pa ng iba na ang mga kinikita nito ay itinutulong sa mga mahihirap, pinagpapagawa ng mga paaralan, sumusuporta sa paglikha ng mga ‘generating income,’ tinutulong sa mga institusiyon na tulad halimbawa ng masjid, Madraza, ‘Home for the Aged,’ Bahay Ampunan, at iba pa.
Kung ganito ang mga pakinabang na nakukuha, ituturing bang kabutihan ang mga hakbang na ito? Sa tingin ninyo kaya ay magiging makatarungan na ito? Magiging katanggap-tanggap sa paningin ng Tagapaglikha? May gantimpala pa rin kaya ang mga gumagawa nito?
Maaaring ang pangkaraniwang kaisipan ng isang tao ay sumang-ayon sa ganitong katuwiran, subali’t hayaan nating ang batas ng Allah ang humatol.
Mababatid sa pahayag ng Propeta (Muhammad, sallallahu ‘alayhi wa sallam), kung may saysay nga ba ang mga kinita mula sa masama kapag ito ay kanilang ginamit sa kabutihan?
“May isang lalaki na nagtanong sa Sugo ng Allah (Muhammad): ‘O Sugo ng Allah, nagnenegosyo ako ng alak at nakaipon ako ng pera mula sa pinagkitaan nito. Mayroon ba akong pakinabang sa kinita nito, kung sakali na akin itong gagastahin sa mga gawang kabutihan bilang pagsunod sa Allah ang Kataas-taasan?
“Sumagot ang Sugo ng Allah: ‘Kung ito ay ginamit mo para sa Hajj, o para sa Jihad, o para sa Kawanggawa, ang halaga nito sa paningin ng Allah ay hindi hihigit sa pakpak ng isang lamok. Tinatanggap lamang ng Allah kung ano ang mabuti.’
“At upang ipagtibay ang sinabi ng Sugo ng Allah, inihayag ng Allah ang talata na: “Sabihin (mo sa kanila O Muhammad): ‘Hindi magkatulad ang masama at ang mabuti, kahit na kaakit-akit at nakasisilaw ang idinudulot na kasaganaan ng kasamaan…’ “
Sa katunayan, ang anyayahan nga lamang ang tao na magsugal ay mangangailangan na ng kabayaran, paano pa kaya kung ito ay gagawin mismo nang aktuwal?
Sinabi ng Sugo ng Allah (Muhammad): Ang sinumang nagsabi sa kanyang kasamahan na, ‘Halika, magsugal tayo,’ kinakailangan na siya ay magbigay sa kawang-gawa.”
Biruin mo, nagyaya ka lamang at ikaw ay magmumulta na..
Sinasabi sa Bibilia sa aklat ng Kawikaan 13: 11:
“Ang yamang tinamo sa daya ay madaling nawawala, ngunit ang yamang pinaghirapan ay pinagpala.”
Papaano kaibigan sadyang napaikli ang ating panahon, hanggang dito na lamang muna, bago ako mag-paalam Leny, ang inyong Kaka Ali ay hindi ninyo maririnig sa inyong programang Udto na Adi mamaya 11 :00 to 12 :00 dahil araw ng Biyernes ngayon at salatul Jamaah o araw ng prayer naming mga Muslim, but dont worry mga mahal kong tagapakinig, Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah) sa Wednesday, dahil sa Lunes at Martes (November 1 at 2 ay special day, All Saints at All Souls Day ng mga kapatid na Kristiyano. Kaya abangan po ninyo kami muli sa November 3, Miyerkules, muli tayong sama-sama sa ating segment na nakaka, sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallam.
Kagawad Jerry Pancog: Naproklama Punong Barangay ng Nuro
October 26, 2010
Balita ni Alih S.Anso
Nuro, Upi (Oct 26) Naproklamang punong barangay ng Nuro si Kagawad Jerry Pancog kagabi ng Comelec na nakakuha ng bilang na boto na 636, ang sumunod na kanya ay si Kagawad Abdulhamid Sinsuat na nakakuha ng 559, Maria Elena II Castro ng 398 at si Romeo Mayo ay 300.
Naproklama naman na mga barangay kagawad sina: Noraida Labungan- 705, Carlos Flores Jr.-680, Norodin Lidasan-641-, Anwar Mamintal-585, Fedilina Cabanban-562, Teresa Abas -528 at Romeo Bofill-500.
Samantala mapayapa ang naganap na halalan sa buong barangay .
Ang Isang Boto, Mahalagang Totoo
October 21, 2010
(Oktubre 21, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose Bajar Sunio)
Host: “…Ang iisang boto natin ay mahalagang totoo, iyan ang ibabahagi ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka…
(Play- Intro-Nakaka)
Kaka Alih: Assallamu alaikum warahamatullahi wabarakatuh (ang kapayapaan ay sasaating nawa at pagpapala ng Poong Lumikah ay sasaatin Nawa)..Mabuhay at good luck sa lahat ng mga kandidato sa bayan ng Upi na humigit sa walang daan, sana matanggap ninyo na hindi kayo pinili ng inyong mga kamag-anak. (LAUGHING)
Lenyrose: Bakit mga kamag-anak Kaka? Bakit election ba ito ng pampamilya?
Kaka Alih: Parang ganoon na rin Leny, diba? Barangay election man ito at alam natin na magkakamag-anak ang mga nandiyan sa mga barangay. (LAUGHING). At para sigorado ako, dagdagan ko ng di sila binoto ng kanilang kumpare, kumara, kaibigan, classmates, etc. etc.. (LAUGHING).
Kaka Alih: Back to our topics, ang sabi ng kausapa ko kahapon: “Punung-puno ng kawalang pagkapantay-pantay ang lipunang-Pilipino.” Ang tanong ko, Bakit naman kaibigan? Expalin siya: “Ang ating lipunan naihantulad ko na kasing-lawak ng malapad na dagat, kundi man, wika nga, sing-higit ng langit at mababang lupa ang malayong agwat sa pagitan ng parehong-Pilipinong mamamayan, at habang nagluluwat, lalong nagtatamasa yaong sagana at naghihikahos naman ang kapos sa buhay.”
Bagamat may pagkatalinghaga ay naintindihan ko rin ang mga sinasabi niya.
Ang pagkakaintindi ko ay sa ibig niyang tukuyin ay tila baga nasanay nang naka-angat ang makapangyarihan at matuloy nna nayuyurakan naman ang karapatan ng tinuring na pawang mahihina. Kanyan pang inihantulad ang estado sa isang barko- parang sasakyang dagat daw ito , na sa kaniyang paglalayag, ang mga makapangyarihang mayayaman o nasa puwesto ang nasa mataas na antas, samantalang ang mga kapus-palad na mahihirap ay nasa mababang baitang. Ang tugon ko naman sa kanya noon iyon, kaibigan. Ngunit muli pa siyang kumabiyo, kong nagdual pa, “Hindi Kaibigan Noon hangga ngayon, wala namang nagbago sa ating lipunang ginagalawan.”.
Alam mo Leny, inihantulad din niya ang sistema pulitika ng ating bansa, na pampamilya at pampiyesta. Kanyang ipinaliwanag na magpapamilya lamang ang namamahala at sila-sila pa ang nagpapasasa sa pera ng bayan. Paano magkakaroon ng pagbabago sa ganitong sistema ng pulitika?.
Dapat ay huwag nang iluklok sa pwesto ang alam mong kandidato na sumira ng kanyang mga pangako sa bayan o barangay pagka’t pansarili ang pinaiiral palagi.
Leny, matanong kita, gaano nga ba kahalaga, at ano nga ba ang magagawa ng iisang boto?
Lenyrose: “Para sa akin Kaka, ang aking nag-iisang boto ay mahalagang totoo, kung bakit lubhang mahalaga ang bawa’t isang boto, tinawag ngang sagrado, ay sapagka’t tanging sa presinto, tuwing eleksiyon lamang ang pagkakataon, na maaaring maging pantay ang buhay ng mamamayang Pilipino.”
Kaka Alih: Correct ka diyan Leny, tig-iisang boto lamang mayroon ang isang Pilipino. Sa ganitong panahon ng halalan sa presinto , lahat ng Pilipino ay pantay. Tunay na walang pagkakaiba ang marangya at maralita, mapuwersa at mahina, matalino at di-natuto, nakakatanda at nakakabata, lalake at babae, pare-pareho ang Pilipino, iisa ang laang karapatan at sadyang kalayaan na bumoto ng gusto. Bakit ipagkakait sa sarili ang ganitong pagkakataon, kahit saglit na sandali, maranasan ng mamamayan ang pagkapantay-pantay. Ang aking pinaabot sa madlang nakikinig: Dumako sa presinto sa araw ng Lunes, October 25, at bumoto ng kandidatong karapat-dapat na mamuno sa ating barangay.
Hindi na natin bigyan ng pagkakataon ang mga mapagsamantala sa bayan, mapagsamantala sa mamamayan, na di na nakontento sa pagbulsa sa pera ng bayan , namamakyaw at nagnanakaw pa ng boto ng iba.
Alam mo Kaibigan hindi mangyayari ang ganito, kung hindi na sila iboboto sa anumang puwesto. Mapagsama-sama lamang sana ang ating mga tig-iisang boto, at ihahalal lamang yaong totoong marangal na maninilbihan sa bayan at hindi sa sarili, magkakatotoo ang pagbabago. Ang totoong pamahalaan ay nasa taong bayan, ang gawin natin ay ilagak lamang ang pagtitiwalang sambayanan sa marapat na manunungkulan sa pamahalaan. Ang gagawin natin ay bawa’t isa ay boboto, magagawa namang mapagsama ang mga tig-iisang boto upang itatag ang pamahalaan na hindi makasarili, kundi, lilingap sa kapakanan ng mas higit na nakakarami, lalo na yaong mga maliliit. Ulitin ko Kaibigan, Dumako sa presinto sa araw ng Lunes, October 25, at bumoto ng kandidatong karapat-dapat na mamuno sa ating barangay.
Magtiwala lamang kaibigan na ang iisang boto ay makakalikha ng isang pagbabagong totoo. Huwag sayangin ang bawa’t isang boto natin, papanagutin ang mga alam nating kandidatong liko. Sa araw ng eleksiyon, sa Lunes, huwag na silang piliin, isulat sa balota ang taong alam mong makapagsisilbi sa bayan hindi lamang sa sarili. Pipili tayo ng tagapagsilbi ng barangay, na ang pagsisilbihan ay ang mamamayan, hindi ang pamilya lamang.
Ito ang inyong kandidato.. este segment writer pala at presentor . (LAUGHING).. Kaka Ali Sukran.. Wassalamu alaikum Warahmatullahi wabarakatu.. hanggang sa muli..
Lenyrose: Talagang Nakaka si Kaka Ali, Sukran kaka sa maganda mong presentation mga nakikinig, bukas, Biyernes abangan ang another episode ng ating nakaka, sa programang buhay-buhay sa DXUP.
(PLAY EXTRO)
Matamis sa Una, Mapakla sa Huli
October 20, 2010(Oktubre 20, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose Bajar Sunio)
Host: “May kasabihan ang mga Pinoy na: “Matamis Habang Nanliligaw pa; Mapait na sa Bandang Huli” …iyan ang ipapaliwang ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka…
(Play- Intro-Nakaka)
Kaka Alih: Assallamu alaikum warahamatullahi wabarakatuh (ang kapayapaan ay sasaating nawa at pagpapala ng Poong Lumikah ay sasaatin Nawa)
(Bigkasin ng mayhimig na balagtasan) Sang-ayun ng inyong abang lingkod sa tinuran ng ating magndang Binibining Lenyrose, Matamis Habang Nanliligaw pa; Mapait na sa Bandang Huli” (LAUGHING) na ang ibig marahil tukuyin n gating maalindog na Host ay : “Matamis habang nanliligaw pa; mapait na kapag naibig na o Matamis sa Una, Mapakla sa Huli”. (LAUGHING)
Binibining Lenyrose ito ang maidurugtong sa inyong mga tinuran, at dahil panahon ng ligawan ngayon ….
Lenyrose: Anong ligawan Kaka ?
Kaka Ali: este kampaniya pala.. ….(LAUGHING) gusto kong ituon ang pansin natin sa usaping napapanahon.. usaping panghalalan o campaign period.
Leny: Ok.. iyan maliwanag, tuloy mo ang ligaya…. ….(LAUGHING)
Lenyrose: Kaka Ali: Napansin mo ba Leny? ,
Ang alin Kaka?
Kaka Ali: Di mo napansin? na may mga kandidatong habang nangangampanya ay magaling mangako. May mga nangangampanya na napakatamis mag-presenta ng mga kahanga-hangang plano at plataporma di goberno, na ikaw ay di mapanuri ay tiyak na mapapaniwala kaagad.
Lenyrose: “Kaka Ali, dapat lang asahan ito sa kanila, dahil panahon ng halalan ngayon.”
Kaka Ali: Tama ka Kasamang Leny, alam mo may kasabihan pa akong naalaala, “….ang taong nanunuyo sa nililiyag , dala-dala ay bukayo.” ….(LAUGHING).
Leny, in fairnesss sa iba, ha? hindi lahat nang kandidato, ay pangako ay napapako, o kandidatong di tumutupad ng kanyang pangako, may kandidato din marunong tumupad sa sinumpaan sa altar.. este sa entablado…….(LAUGHING) … ang pinatataman kasi natin ay yaong kandidato na sa oras na mapili na o maihalal na ay, ….(LAUGHING) never mind, your answer is good as my answer.
Alam mo Leny, totoo yata ang kasabihan ng Pinoy na “Ang pangako ay laging napapako.” Napansin ninyo rin ba maraming mamamayan ay madaling mapahanga sa panlabas na itsura: galing sa pag-inggles, o matatas na managalog, dakilang mga plano, paaralang pinagmulan, kapal ng bio-data, o pati na haba ng karanasan sa dating pinag-trabahuhan. ….(LAUGHING)
May best friend ako na ang turo sa akin ay sanayin daw natin ang mga sarili sa tinatawag na Targeted Selection System (TSS). Sanayin daw natin ang mga sarili na huwag madaling hahanga sa mga salita, itsura, accent, o kahit man taas ng inabot sa paaralan ng isang kandidato. In other words, my friend huwag kaagad bumigay si Inday, iyon bang magpahele-hele muna? ….(LAUGHING)
May dagdag na paliwanag si Maam: “Ang natatanging tiyak na basehan ng mahusay na pagganap sa kinabukasan ay ang paulit-ulit na pagkilos nang mahusay sa mga nakalipas na panahon. Tulad sa kasabihan na “Ang kilos sa nakaraan ay ang basehan ng kilos sa kinabukasan.” Medyo paliwanag natin, ang may pag-uugaling tsampyon sa nakaraan ay posible (hindi imposible) na kikilos tsampyon sa kinabukasan. Sa madaling salita, on in other words: tingnan ang nasubokan na ang track record. Pero may friend, Hindi rin sapat na asahan ang karanasan lamang.
Lenyrose: Ha? Akala ko Kaka, sapat na ang karanasan tulad ng sinabi ninyo.
Kaka Ali: Hindi Leny, bale maglalagay pa tayo ng “safety net” ika nga.. ….(LAUGHING) Ang dagdag na tanong ay ganito : “Anong uri ng karanasan meron siya? Kung ang kanyang karanasan ay isang mahabang listahan ng magigiting na achievement, mga makabagong solusyon, mga di-pangkaraniwang resulta, kung magkagayon, e di magaling! Ngunit kung mga nakalistang karanasan sa dumaang panahon ay paulit-ulit na walang katuturang gawain, kung magkagayon, walang kwenta ang kanyang karanasan.
Leny: Good.. please continue Kaka, gusto ko ang ganyan.
Kaka Ali: Ok tuloy ang ligaya, hindi tayo dapat matuwa sa “future tense” ng isang kandidato na sinasabi ang “Plano kong gawin ito; plano kong gawin iyon kundi iyong past tense niya na Ginawa ko ito; ginawa ko iyon”.
Lenyrose: “Ang problema sa mga pangako at plano ay nasa panghinaharap, at walang nakahuhula nang tiyak sa hinaharap kundi ang Diyos lamang. Samantala, ang maganda sa nakaraang ginawa ay ito’y kasaysayan na; maaaring kilatisin; sila ay nagsisilbing mga matibay na ebidensya na ng kakayahan.”
Kaka Ali: Agree ako diyan Leny, alam mo may matandaan ako sa naituro sa akin ng isang kaibigan na Pastor, na nakasulat daw sa aklat ni Mateo7:20 na sinabi ni Jesus : “Sa kanilang mga bunga ay makikilala ninyo sila.”
Kong iyan ang susundin natin na methodology ay katuruan ni Jesus ay sa pagpili ng tamang kandidato ay tingnan ang kanyang bunga. Nagbubunga ba siya ng ubas o tinik? Ang halamang nagbunga ng ubas sa nakaraan ay tiyak na halamang ubas. Ang halamang nagbunga ng tinik sa nakaraan ay tiyak na halamang tinikan din sa susunod. Maaari ba nating asahang ang halamang nagbunga ng tinik sa nakaraan ay magbubunga ng ubas sa hinaharap?
Lenyrose: Kong tanim ang pag-uusapan Kaka imposible ….(LAUGHING)
Kaka Ali: Impossible, ridiculous ….(LAUGHING) Kaya Leny, maging mga mabubuting decision-maker tayo. Ang payo natin sa nakikinig pati sa hindi nakikinig…….(LAUGHING) Gumamit tayo ng tamang criteria sa pagpili. Pwede ninyong subukin ang sinabi natin na methodology na katuruan ni Jesus. Ang basehan natin dapat ay ang subok nang kakayahan ng isang kandidato.
Heto pa ang other reminders: Magbantay tayo laban sa mga taong mahilig mangako. Maging suspisyoso tayo sa mga taong mahilig sa “pogi points,” Mag-ingat tayo sa mga taong bolero. Huwag tayong madaling humanga sa mga salita. Tandaan natin na “labis sa salita, kapos sa gawa.” Tandaan natin na ang paniniwala ay hindi nangangahulugang tama dahil lamang ito ang pinanghahawakan ng karamihan.
Mag-ingat or beware my friend: ang halalan ay malapit na sa Lunes na Oct 25, asahan mo some unprincipled candidates, to turn desperate at maybe they will resort to really dirty tactics as they spread poison messages and lies to destroy their opponents. English yun ha, please translate Leny.
Lenyrose: Gagawin nila ang lahat manalo lamang sila, hindi na baleng may masaktan sila sa kanilang masasakit na salita, ang mahalaga ay manalo sila.
Kaka Ali: Maraming salamat maam Leny, buweno mga giliw na tagapakinig, dahan dahan na kong isasara ang tabing ng ating segement, pero ako ay muling hihirit, may kasabihan ang Pinoy: “Ang maniwala sa sabi-sabi ay walang bait sa sarili” (LAUGHING)
Lenyrose: Kaka may kasabihan din ang mga Tsinoy “A wise man makes his own decisions; the ignorant man follows public opinion”
Kaka Ali: Meaning, let us not allow ourselves to made fools by these politicians. Vote wisely.
Ito po ang inyong Kapatid na si Kaka Ali na nagsasabing ang taong di magmahal sa bayan ay katulad sa isang malansang isda…(LAUGHING).
Lenyrose: Kay Gat Jose yata iyon a, talagang Nakaka si Kaka Ali, kaya bukas abangan ang another episode ng ating nakaka, sa programang buhay-buhay sa DXUP. (LAUGHING)
(PLAY EXTRO)
Mga Iba’t Ibang Kulturang Pinoy
October 19, 2010
(October 19, 2010-Lunes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)
Host/Lenyrose: “Tayong mga Pilipino ay sadyang mayaman sa kultura at kaugalian, subalit ang iba ay nakakalimutan o sadyang hindi pa alam, dahil hindi ito napapagusapan, ngayong umaga ay tatalakay tayo bilang bilang balik tanaw at ng muling manariwa sa ating isipan ang mga kulturang Pinoy, samahan kami ni Kaka Ali sa ating segment na Nakaka dahil ang tatalakayin niya ngayong umaga ay: Mga Iba’t Ibang Kulturang Pinoy.
(NAKAKA- INTRO)
Alih: Sukran Kapatid na Lenyrose….Assallamu Alaikum warahamatullahi wabarakatuh (ang kapayapaan at ang pagpapala ng Poong maykapal ay sasaatin Nawa)
Ano ang Kultura?
Ang kultura ay kabuuan ng mga tradisyon, paniniwala, kaugaliang natutuhan ng tao mula sa kanyang pakikisalimuha sa pamayanan o sa lipunang kanyang kinabibilangan. Ang kultura rin ang humuhubog kung paano mamumuhay at makikipagtulungan ang tao sa kanyang kapuwa.
Ang bansang Pilipinas ay isa bansa sa mundo na may pinakamayaman at kumplikadong kultura, (multi-diversity) .
Ibat-ibang kultura mayroon ang mga Pinoy (Pilipino) marahil dala ng mga mananakop ng mga dayuhan tulad ng mga Kastila at Amerikano sa ating bansa at sa naging masiglang pakikipagkalakalan nito sa mga kalapit-bansa, tulad ng Tsina, Hapon, Malayasia, Indonesia, Taiwan at iba pa.
Subalit bago pa man tayo masakop ng mga Kastila ay may sarili nang kultura ang ating mga ninuno. Halimbawa nito ay may sarili silang paraan ng pagtatanim, pag-aaliw o pagsasaya, pagdiriwang at pananampalataya. May sarili rin silang paraan ng pagpapadama at pagpapakita ng kanilang damdamin at sining. Halimbawa nito may tinawag ang mga katutubo natin noon na pintado (halimbawa nito ay ang mga kapatid natin nasa Leyte at Samar) dahil naging kaugalian na nilang pinturahan o lagyan ng tattoo ang iba’t ibang bahagi ng kanilang katawan batay sa kanilang damdamin at paniniwala.
Naging kaugalian o tradisyon din ng ating mga ninuno ang pag-aalay ng awit (halimbawa nito ay ang panghaharana- Ang harana ay isa sa mga unti unti nang nalilimot na kultura sa Pilipinas . Masasabing ang kulturang ito ng mga Pilipino ay nakuha sa mga Español. Ang paghaharana ay ginagawa ng isang mangingibig kapag sumasapit ang gabi. Dala dala ang gitara, kadalasan ay kasama ang mga kaibigan (pampalakas ng loob), ang manliligaw ay maghahandog ng mga awitin sa dilag na kanyang nililigawan.) , sayaw at pagkain sa kanilang kinikilalang mga anito. Ginagawa nila ito upang magpuri, humingi ng pagpapala o kapatawaran.
Nagpapatunay lamang na bago pa man tayo makipag-ugnayan sa mga karatig-bansa at bago pa man tayo nasakop ng mga dayuhan ay may sarili na tayong kultura na sadyang maipagmamalaki natin.
Ngunit sa pagdaan ng panahon na paghahalubilo natin sa mga dayuhan na mananakop at pakikipagkalakalan sa mga banyaga ay unti-unting napapalitan o nadadagdagan ng kulturang banyaga ang ating sariling kultura sapagkat nagkaroon tayo ng pakikipag-ugnayan sa kanila sa paraang ginusto man natin o hindi.
Natutuhan natin mula sa Malay at Arabo ang Sultanate system (Sultanatong pamahalaan), tinanggap at pinaniwalaan ang katuruan ng Islam. Natutuhan din ang paggamit ng Hindu-Arabic na bilang sa Matematika. Natutuhan din ng mga Bangsamoro na Muslim ang kultura na pag-aalis ng sapatos o sapin sa paa pag pumapasok sa tahanan o sa bahay ng Sambahan o Masjeed.
Ang namana naman natin sa Intsik (Chinese) ay nandiyan ang pagpapahalaga sa mga nakatatanda sa mag-anak at sa mga pamana, paniniwala sa punsoy (ng suwerte at kamalasan), ang paggamit ng payong, tsinelas, papel, tinta at paputok (tulad ng pagpapaputok ng Pinoy sa bagong taon at sa mga Bangsamoro sa Iedel Fitr, kahit na ito ay ipinagbabawal sa Islam), ang paggamit ng perang papel at ang pagluluto at pagkain ng pansit, siomai, siopao, taho at hopia. May nagsabi din na ang larong Gipo at Kongkong (nanatili pa ang ganitong game of chance sa Upi) ay dinala na mga Intsik.
Sa mga mananakop na Kastila naman ay nakuha natin ang pagsusugal gaya ng sabong. Mula din sa Kastila ang pamamahinga pagkatapos kumain ang mga pagdiriwang na may kaugnayan sa relihiyon gaya ng pista, Paskuwa, Araw ng mga Patay at Santacruzan, ang pag-iinuman ng alak namakalasing – ang pinakamatindi sa lahat, ay ang relihiyong Romano Katoliko.
Hindi rin pahuhuli ang mga Kano (Amerikano), ang natutuhan naman ng mga Pilipino sa Kano ay ang liberal na istilo ng pamamahala o demokrasya, (democratic system of government) paglalaro ng basketbol, (kahit na di naman tayo matatangkad-LAUGHING), pagsasayaw ng ’rock and roll’ at ang malabis na pagpapahalaga sa edukasyon kahit na taliwas ito sa ating kulturang nakagisnan. May nagsasabi din na natutunan din natin sa mga Kano ang Live-in o ang pagsasama ng babae at lalaki na hindi pa kasal.
Bagamat sandali lamang tayong napasailalim sa mga Sakang o Hapones (LAUGHING) subalit ilan pa rin sa kanilang mga kaugalian ay minana natin. Halimbawa ay ang pagkakaroon na matinding disiplina, pagiging malapit sa isa’t isa ng bawat miyembro ng pamilya at kalinisan sa gamit at sa tahanan. Ngunit ang pag-aaalis ng sapatos pag-pumapasok sa bahay ay pinattalunan dahil ito raw ay natutunan ng mga Bangsamoro sa Islam.
Ang bawat lahi ay may sari-sariling kultura, kulturang lumalago at nagbabago habang patuloy ang ginagawang pakikipag-ugnayan sa mamamayan ng bansa. Ngunit ayon kay Ustadz Ahmad ang kultura ng mga Bangsamoro na Muslim na naayon sa Islam ay hindi nagbabago, magpakailan man, bagamat ang ibang mga Bangsamoro ay may dagdag na rin ang mga kultura at kaugalian, halimbawa sa kanilang mga kasalan, nakigawya na rin sa mga kapatid na Pilipinong Kristiyano.
Ang hindi pwedeng baguhin ay ang kulturang nakabase sa paniniwala, dahil ito ay pagkakasala sa ating Poong Lumikha.
Sukran, at asa muli kami ay nag-anyaya na muli ninyo kaming samahan sa ating segment na nakaka.
(EXTRO-NAKAKA)
Kahalagaan ng Kagubatan sa Tao
October 18, 2010
(October 17, 2010-Lunes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)
Host/Lenyrose: “Kokonti na lamang ang nalalabi sa ating kagubatan sa ating bayan kasama na ang ating bansa, alam ba ninyo na ayon sa pag-aaral ay mahalaga sa tao ang kagubatan? Pakinggan natin si Kaka Ali sa ating segment na Nakaka dahil magbibigay siya ng mga paliwanag sa kahalagaan ng kagubatan sa mga tao…
(NAKAKA- INTRO)
Alih: Sukran Kapatid na Lenyrose….Assallamu Alaikum warahamatullahi wabarakatuh (ang kapayapaan at ang pagpapala ng Poong maykapal ay sasaatin Nawa) bago ko talakayin ang ating topic na pinahayag n gating anchor na si Leny.. ay binabati ko ang lahat ng mga kumakandidato sa Barangay, ang mga punong barangay at Kagawad, kasama na dito ang mga kabataan na kumakandidato din. Ito lang ang aking maikling mensahe sa inyong lahat: “bilang mga magiging bagong pinuno ng ating Barangay, kayo ang aming sandigan, kayo ang magiging modelo ng barangay, na halimbawa ng isang tunay na Pilipino, na may pagmamahal sa bayan o barangay ng mula sa isip, salita at sa gawa”.
Balik tayo sa ating pag-uusapan ngayon araw na ito ng Lunes: kahalagahaan ng gubat sa tao.
Ang kahalgaan ng mga gubat ay mahalaga lalo na sa mainit at maulan na lugar tulad ng ating bansang Pilipinas. Ito ay nagsisilbing tahanan ng maraming klase ng mga hayop, ibon at halaman na hindi natatagpuan sa ibang bansa. Halimbawa nito ay ang katala, ang tamaraw, at ang buwayang mindorensis.
Ang Crocodylus mindorensis ay isang buwaya na matatagpuan lamang sa Pilipinas. Sa Ingles, tinatawag din itong Philippine crocodile (buwaya ng Pilipinas), Mindoro crocodile (buwaya ng Mindoro) at Philippine freshwater crocodile (buwayang tubig-tabang ng Pilipinas). Sa ating bansang Pilipinas, mahigpit na ipinagbabawal ang pagpatay ng buwaya, ito ay pinangangalagaan ng ating pamahalaan, dahil sa unti unti na itong nawawala.
Hindi kumpleto ang gubat kung wala ang maraming uri ng buhay-ilang na makikita dito. Mula sa bundok, sinisipsip ng mga puno ang tubig ulan at nagiging salaan ng tubig ang mga kagubatan upang hindi bumaha sa kapatagan kapag umuulan.
At ang tubig na naimbak sa mga puno ay dahan-dahan namang ilalabas ng mga punong ito ang tubig. Kung wala ang tubig na ito, hindi makakapagtanim ang ating mga magsasaka. Wala rin tayong malinis na tubig inumin sa bahay, kung kalbo na ang ating kagubatan.
Tanong ng isang batang mag-aaral sa kanyang tatay: Ano ang Biyaya ng Kagubatan? Ikaw tatay may alam ka bang kasagutan? ..Ah India..(I do not know.. sa wikang Maguindanaon na ang ibig sabihin ay hindi ko alam, ito ang usual na isinasagot ng tatay na walang sapat na kaalaman) ..[LAUGHING]
Tay pagtulungan natin heto ang sagot ko: ang biyaya ng kagubatan ay dito matatagpuan ang matatayog na punongkahoy; mga makukulay na ibon at mga kulisap, na naninginain ng mga kulisap na maaring makasasira sa ating pananim, mabangis na baboy damo at mailap na usa, na masarap na karne, na makapapatibay kay manoy ..[LAUGHING]. Nagbibigay ng malinis na batis (water spring) .
Ngunit hindi lamang iyan kapatid, ang makukuha sa kagubatan, talagang mahalaga ang papel o role ng gubat sa buhay ng tao. Halimbawa:
1. Dito natin kinukuha ang kahoy na ginagawang bahay at kasangkapan tulad ng mga mesa, silya, aparador,
2. Maraming halamang gamot at pagkain na galing sa gubat. Alalahanin na ang kabuhayan nating maraming katutubo ay nakasalalay sa gubat, kung saan ditto natin kinukuha ang bagtik at uway na maraming gamit sa iba’t ibang produkto;
3. Alam mo ba na dahil sa mainit na panahon, bumibilis ang pagkatunaw ng yelo sa malalamig na lugar, (north and south pole) at may pangambang magdudulot ito ng pagtaas ng lebel ng dagat; Kung mangyari ito, maraming mga isla ang mawawala, at kailangang ilikas ang mga naninirahan ditto;
4. Sa Pilipinas, ang mga lugar na dating hindi binabagyo ay nakakaranas na ng masamang panahon, at ito ay dahil saw ala ng mga punong kahoy na siyang bumabalanse sa kalikasan;
5. Nahihirapan ang mga magsasaka sa pagtatanim, dahil hindi na nila malaman kung kailan ang tag- init at tag-araw.
6. Pati ang pamumulaklak ng mga halaman at galaw ng mga hayop ay naaapektuhan na rin ng pagbabago ng klima.
7. May mahalagang papel ang kagubatan sa pagsasaayos ng kalagayan ng panahon. Kung mas marami ang punongkahoy, mas malaki ang dami ng maruming hangin na nasisipsip at hindi napupunta sa kalawakan.
8. Isa sa importanteng gawain ng kagubatan na hindi gaanong napapansin ang paglinis nito ng hangin sa ating paligid. Ito ang carbon dioxide na lumalabas mula sa paghinga ng tao at sa pagsusunog ay sinisipsip ng mga dahon ng punongkahoy at mga halaman. Sa pamamagitan ng proseso na photosynthesis, lumalabas naman ang malinis na oxygen mula sa mga halaman na kailangan ng mga tao sa paghinga.
Kaya Leny, ang dapat na iboto o kumakandidato ay ang kandidatong may pagmamahal sa kapaligiran, dapat kasama sa kanyang plataporma de goberno ang “comprehensive environmental protection”.
Lenyrose: “Agree ako Kaka Ali, pero isama din nila sa plataporma de goberno nila ang RH program, pangangalaga sa pamilya at karapatan naming mga kababaihan.
Kaka Alih: I second the motion, ..[LAUGHING]… Madam Chair, I move for the adjournment of this segmet.
Lenyrose: Approve.. ..[LAUGHING]
Kaka Alih: Sukran, marami pong salamat hanggang sa muli, sa inyong segment na Nakaka..
(PLAY- EXTRO NAKAKA)
Lenyrose: Maraming salamat Kaka Ali, muling abangan bukas ang iba pang kabanata n gating Nakaka at tinitiyak namin sa inyo.. makapagbibigay kanmi ng impormasyon at aral, dahil ito ay nakaka.. nakakaaliw.. nakapangigil.. basta nakaka…...[LAUGHING]
Pagpili ng Pinuno ng mga Pinoy
October 13, 2010
(October 13, 2010-Miyerkules - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)
Host/Lenyrose: Papaano ba pumipili ang mga Pinoy ng kanilang pinuno? Kayo Kaibigan papanono kayo pumipili? ano ang iyong batayan? Samahan si Kaka Alih sa ating segment na Nakaka at magbibigay siya ng ilang pointers….
(PLAY INTRO)
Kaka Alih: Sa ating bansang Pilipinas, ang halalan (election- on going ngayon ang barangay election mamayang gabi at 12 midnight magtatapos ang filing of candidacy at bukas na magsisimula ang campaign period at sa Oct 25 ang araw ng pagboto) ay isang paraan ng pagpili ng mga pinuno. Sa ganitong sistema ng pagpili ay kasama tayong mga mamamayan nasa hustong gulang (of course rehistrado kayo, at of course hindi flying voters) LAUGHING , at kong sino ang maraming nakuhang bilang na botante ay siyang mahahalal (proclaim ng COMELEC).
Subalit ang ganitong sistema ng pagpili ng kanilang pinuno ay hindi gaanong naiintindihan ng mga Pinoy kaya nagiging marumi ang proseso ng ating halalan.
Kaya naman patuloy ang mga religious groups, tulad ng simbahang Katoliko, at iba pang grupong nag-advocates ng malinis na halalan, sa paghimok, pagtuturo at pag-alalay “sa mga mamamayan sa pag-gawa ng mga pagpapasyang pulitikal na magbibigay ng katiyakan sa mga mamamayan ng pagkakataong makapaghalal at papanagutin ang mga namumuno sa kanilang tungkulin at ang palitan sila kong kinkailangan ngunit sa mapayapang paraan.”
Ang mga grupong ito ay kanilang itinuturo ang pagpili at gawing managot ang mga pinuno sa kanilang mga pinamumunuan at napakahalagang pagpapasya na dapat sumunod sa pamantayang moral.
Pinapa-alalahanan din nila ang mga mamayan pati na ang mga kandidato na labag sa kabanalan ng halalan ang pagbili ng boto o ang pagpalit nito sa anumang pangako kapalit ay konting suhol.
Lenyrose: Ang tanong papaano ba ang pagpili ng pinunong ihahalal?
Kaka Ali: Of course ang dapat nating hanapin ay ang pinaka-magaling na pinuno. Papaano naman makikilala ang pinakamagaling na pinuno?
1. Ang pinaka-magaling na pinuno ay ang taong may pag-ibig sa Diyos at at may takot sa Kanya.
2. Ang pinaka-magaling na pinuno ay isang tao na ginagabayan ng konsensyang nahubog na mabuti at laging nakahilig sa pagpili sa kabutihan.
3. Ang pinaka-magaling na pinuno ay yaong namumuhay at naglilingkod sa mamamayan ayon sa mga panuntunan ng moralidad.
4. Ang pinaka-magaling na pinuno ay yaong may matapat, hindi marahas at mahabagin sa kanyang nasasakupan.
5. Ang pinakamagaling na pinuno ay isang taong gumagalang at nangangalaga sa mga nauubos na biyaya ng kalikasan at humihimok sa iba mahalin at pangalagaan ang ating inang kalikasan.
6. Ang pinaka-magaling na pinuno ay isang taong handang magsakripisyo ng pansarili, pang-partido o pangsamahang interes para sa pagsulong ng pagkakaisa, kapayapaan at kabuuang pag-unlad ng kanyang barangay, bayan, bansa at ng mga mamamayan.
“Kaka Alih hindi ba ang mga Bangsamoro ay may nakaugalian ding pagpili ng kanilang mga pinuno?” tanong ng isang manunulat sa blog.
Yes my friend, noon pa man, na hindi pa nasakop ng mga banyagang Kastila at Amerikano ay may batayan na sa pagpili ang mga Bangsamoro.
Ang pinuno ng mga Bangsamoro ay maaring tinatawag na Imaam,(leader sa Masjid) Sultan, (leader ng state) Amer (termino sa leader, na kahit maliit na grupo ay may pipiliin na amer). Ano mang position o ranggo ay may batayan din sila sa pagpili dito. Isinasagawa nila ang pagpili sa pamamgitan ng Sura o kunsultasyon. Pinipili nila ang Imaam o Sultan sa pamamagitan ng kanyang:
1. Sa angkan- ang kanyang “breeding”, ay mula sa angkan ng maharlika, (royal blood);
2. Talino/ edukasyon- may pinag-aralan, makabasa o memoriado (memorized by memory ) ang kabuuan ng Qur’an at alam at kahulugan, kong di man ay may alam siya dito, may alam sa hadith, at may angking talino;
3. Pangangatawan (Physical)- magandang lalaki, makisig, matipuno, matangkad, matapang at iba pa;
4. Pananampalataya- may paniniwala sa Allah, Ang tanong papaano malalaman na siya ay may paniniwala sa Allah? Ang isang Muslim ay dapat maniwala sa Anim na rukun ng Islam at limang haligi ng Islam at ang lahat ng ito ay isasagawa hindi lang sinsabi.
Ang mga ito ay patuloy pa rin pinapaniwalaan at isinasagawa ng mga Bangsamoro, ang masakit nga lamang ay hindi ito kinikilala bilang batayan ng pagpili ng pinuno, kaya naman may kasabihan ang iang manunulat na ang mga Bangsamoro ay: “Governing but not reigning”, na ang ibig sabihin siya ay kinikilalang Sultan ngunit hindi naman siya ang nagpapalakad ng estado.
Ito ang inyong segment writer at producer, Kaka Ali, Sukran, Wassallamu alaikum \warahmatullahi wabartakatuh.
Upi Muling Nakaranas ng Flash Flood
October 12, 2010
Balita ni Alih S. Anso
Nuro, Upi (Oct 12).. Muling namang nalarma ang mga mamamayan ng Upi dahil ng flash flood sa Barangay Nuro, kahapon ng kahapon pagkatapos na umulan sa Upi ng malakas na tumagal ng 2 oras.
Umapaw din ang ilog ng Nuro creek at lahat nasa malapit sa ilog ay agad namang lumikas. Wala namang naiulat na buhay na nalagas maliban lamang sa mga produkto at personal na gamit na nabasa dahil sa biglaang pagtaas ng tubig.
Ito na ang pangatlong nakaranas ang Upi ng flash flood. una ay noong 1995 at sumunod ay noong June 21, 2008.
Bago naghating-gabi ay bumaba din ang tubig baha, ngunit nagiwan ng putik sa mga loob ng tahanan at sa bakuran.
KC Concepcion Muling Binalikan ang mga Bakwet sa Maguindanao
Nuro, Upi (Oct 12)..Nitong Lunes ay muling bumalik sa pangalawang pagkakataon ang anak ng megastar Sharon Cuneta na si Kristina Concepcion na lalong kilala sa bansag na KC Concepcion , pinangunahan ang feeding program para sa bata na itinataguyod ng World Food Program sa may tatlong lugar sa bayan ng Datu Salibo, Maguindanao.
Nahirang na WFP national ambassador against hunger ang actress noong 2008. Nakalikom na rin na rin malaking halaga para sa WFP operations sa Pilipinas sa pamamagitan ng pagpromote sa radio at telebesyon ng WFP themesong “Isang Hakbang”.
Kahit hanggang tuhod ang tubig dahil sa baha sa loob ng paaralan ng Pagatin Elementary School ay di alintana ng actress ang pangunguna sa pagpapakain sa mga batang malnourished.
“….ito na ang pangalawang pag bisita ko sa paaralan na ito, ang una kong pagbisita walang baha”. Pagkukuwento ni KC.
Ang una pang pagbisita ni KC kasama ang WFP ay noong Mayo taong kasalukuyan.
Ayon naman kay Stephen Anderson. WFP Philippines country repsentative, matagumpay na naisagawa ang relief at recovery program nakapagsilbi sa mga bakwit na mahigit na 250,000 sa lalawigan ng Maguindanao .
Umabot na sa P26 million ang nagastos ng WFP para sa feeding at livelihood assistance program sa nakalipas ng 18 buwan.
Sa ngayon ay nangangailangan ng malaking pondo ang WFP kay nagtatag na sila ng fund rasing program sa internet na tinawag nilang: “We Feed Back” na ilulunsad sa araw na ito.
“Katulad ito ng ibang social networking sa internet na ang nais lumahok at magbibigay ng tulong ay mag-gagawa ng ng kanyang accounts at magbibigay ng tulong para sa mga naghihirap na bansa”. Paliwanag ni KC.
Dumating si KC sa may Cotabato airport, Awang Datu Odin Sinsuat sakay ng private plane ganap na ika walo ng umaga, na sinalubong ng Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM) DSWD acting regional director Pembain Karon Kader, kasama ang WFP officials at mga media.
Tumuloy na ang caravan sa Datu Salibo at unang binisita ang early recovery program ng WFP para sa mga bakwet na sanhi ng giyera sa pagitan ng MILF at AFP noong 2008, dahil sa hindi natuloy na pirmahan ng MOA_AD.
Pagkatapos ng pananghalian ay nagsagawa ng press con sa may Estosan Garden Hotel.
At pagkatapos ay huling binisita ni KC ang isa sa apat na warehouse ng WFP sa may Salimbao, Sultan Kudarat kong saan nakaimbak ang mga donation ng ibat-ibang bansa para sa mga bakwet ng Maguindanao at Lanao Del Sur. Ang ibang warehouse ay nasa Polloc port, Pinaring at Kidapawan.
Usaping +K12
October 8, 2010| Usaping K+12 | for everyone |
(October 7, 2010 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Lenyrose Bajar Sunio)
Lenyrose: – “Usaping sa K plus 12 alam mo ba ito? Samahan kami sa inyong programang buhay buhay sa DXUP dahil ito ang tatalakayin ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka ngayong umaga, kaya samahan kami….”
(Play- Intro-Nakaka)
Kaka Alih: Nitong mga nakaraan mga araw ay naging malaking usapin ang pag-aaral ng mga anak natin.. kong papaano lalo pang uunlad o magging quality ang edukasyon natin sa ating bansa..
Narito ang ilang balita tungkol sa K+12 ng DepEd:
“muling itinulak ng Kalihim ng Edukasyon (DepEd) na si Armin Luistro ang usapin sa pagdaragdag ng dalawang taon sa basic education.
Inilabas ng DepEd ang resulta ng inisyal nilang pag-aaral para sa “K+12 Program” kung saan lumilitaw na may pangangailangan talaga para sa dagdag na taon ng pag-aaral.
Nakapaloob sa proposal na “K-6-4-2 Model” na ang isang mag-aaral ay dadaan sa isang taon sa kinder, anim na taon sa elementary, apat na taon sa “junior high school” at dalawang taon sa “senior high school”.
Ang huling dalawang taon ay gugulin sa pagma-master o espesyalisasyon ng estudyante sa mapipiling aralin.
Ayon kay Luistro, ang mga benepisyo sa dagdag na 12 taon ay mapapaluwag ang workload sa mga aralin, magkakaroon ng sapat na kakayahan ang mga graduates para makapagtrabaho, mas magiging handa sa kolehiyo, makahanap ng trabahong may mataas na sahod, magiging handa sa trabaho sa ibang bansa at makakasabay ang Pilipinas sa international standards sa edukasyon.
Ang reaction na nakalap natin sa mga forum at iba pang website:
“Hindi rin nito maitataas ang kalidad ng edukasyon sa pampublikong mga paaralan, sapagkat hindi pagdaragdag ng taon ang sagot sa mababang kalidad, kundi ang buong-buong pagpopondo ng gobyerno sa pampublikong edukasyon. Hanggang walang sapat na gusali, upuan at libro, sira-sira ang mga pasilidad at hindi sapat ang pagsasanay at pagsasahod ng mga guro, walang pag-unlad ng kalidad ng edukasyon na maaasahan.”
“Dapat subject ang idadgdag na may kaugnayan sa Agriculture, science and technology at vocational trade na kahit na di mag college ang bata ay matatanggap sa trabaho.”
“Dapat bawasan yung mga subject na di kailanggan…”
“Itaas ang antas ng kalidad…. ibig sabihin dapat malaki ang matutunan ng bata at ito ay sulit sa performance ng teacher.”
“Naku ginawang rason pa nila na, tayo na lamang daw na bansa ang hindi nagpapatupad ng 12 years cycle sa education.. eh kung manggagaya na lang man tayo e di gagayahin na lang din sana ang pag tutupad ng EQUAL EMPLOYMENT OPPORTUNITY ACT regardless of AGE, sex at iba pa. dahil tayo na lang po na bansa ang di nag papatupad nito… mas malaking katugunan ito sa paghaon ng kahirapan ng mga mahihirap kesa sa dagdag na taon sa edukasyon.”
“……napakalungkot po na di nga matutugunan ang kakulangan ng mga silid aralan at kakulangan ng mga guro… ito pa ang kinakasa ng DepED. mas mabuti siguro ipakita muna nila ang kanilang kakayahan na tugunan ang mga kakulangan na ito bago sila mag ambisyon na dagdagan ng 2 taon.
“….ang mga guro po niyo mahal na DepED Secretary ay di lang KULANG sa dami pero kulang din sa pag UPGRADE ng tamang kaalaman sa pagtuturo. Dapat po na uunahin niyo na tugunan ang mga ito…”
Sabi naman ng isang nanay na taga Upi: “ ….ibig sabihin niyan Kaka dadag budget sa baon ng aking anak, biruin mo 2 taon, baka hindi na makapagtapos anak ko”.
“Tama lang iyan, Quality an gang kailangan hindi quantity”. Pagtatanggol naman ng isang retiradong guro.
Para sa akin ang sigorado dito na sasangayon ka kaibigan, dagdag na budget para sa silid aralan, na dati ng kinukulang, dagdag na budget sa suweldo para sa mga guro, na mayroon pa rin hanggang ngyon hindi nakukuha ang suweldo, lalo yaong mga contractual na guro sa Maguindanao.
Kayo na mga magulang pabor kayo o hindi?
Ito ang inyong kapatid na si Kaka Ali, sukran Wasallam…
Palarong Pandistrito ng Hilagang Upi –October 6-8, 2010 sa NCES ground
October 7, 2010
Nuro, Upi (Oct 6)..Inilunsad ang tatlong araw na palarong pandistrito ng Hilagang distrito ng Upi ngayon hapon sa may compound ng Nuro Central Elementary School,(NCES) na pinangunahan ni District supervisor Gerardo Udas.
Naging panauhin pandangal ang ABC president ng Upi na si Honorable Michael Sinsuat I, na siya rin ang punong barangay ng Nuro.
Ang Lokal na Pamahalaan ng Barangay Nuro ay nakapagbigay ng mga proyekto tulad ng pag-sasaayos ng gate ng paaralan, basketball court at sports facilities.
Ang mga atleta ay mula distrito na kinabibilangan ng 28 paaralan at na hinati naman sa apat na zona.
Ang mapipili na mga atleta ay siya naming isasali sa UTERA meet at pagkatapos ay makakapaglaro naman sa palarong panlalawigan ng Maguindanao.
Message of Solidarity- Guiamel Alim Executive Director of Katudtaya Foundation, Inc. (KFI)at founder ng Consortium of Bangsamoro (CBCS) during the Timfada Limud, October 4, 2010, LGU Upi Gymnasium, Upi, Maguindanao
Magandang Umaga, Fiyo gefuen Kluhanan;
Assallamu alaikum WW
Ako po ay Masaya sa nagging kabahagi ng makaysayang pagtitipon na ito sa ikalawang kongreso (Timfada Limud) ng tribung Teduray at Lambangian sa pagtataguyod ng Timuay Justice Governance (TJG).
Sa ngalan po ng aking mga samahan ng KFI at CBCS, ako ay taos pusong nakikiisa at nagpapaabot ng moral na suporta sa adhikain ng aming mga kapatid na Teduray at Lambangian. Ang inyog tema, “Palalakasin at Ipapatupad ang Tribal Based Self-Governnance ng Tribong Teduray at Lambangian sa Lupaing Ninuno tungo sa Sariling Pagpapasya para sa Tunay at Tuloy-tuloy na Kapayapaan sa Mindanaw” ay napapanahon sa gitna ng kasalukuyan ginagawang pag-uusapa ng kapayapaan sa Mindanao. Magiging mapayapa lamang ang mga Tribo kung ang kanilang karapatan sa sariling pagpapasiya sa kanilang lupang ninuno ay naisakatuparan. Ito ang ultimong layunin ng kapatid ng mga Tribo.
Kinikilala naming ang kasaysayang ng mga kapatid na Teduray at Lambangian na naunang mga tribo sa Mindanao at kami ay naniniwala sa inyong ipinaglalaban na karapatan sa sariling pagpapasiya sa inyo lupang tinubuan. Kinikilala rin naming ang pakikipagkapatiran ng mga natibo sa Mindanao. An gating pinagmuan ay nanggaling sa isang ninuno sa silang unang mga tao dito sa ating lugar. Ang ating kasaysayan ay magkasabay. Mayaman an gating kasaysayan sa paglaban sa mga mananakop upang depensahan ang lupang ninuno at ating kulturan katutubo. At katunayan ay nananatili an gating tradisyonal na mga kaugalian bilang tanda n gating tagumpay laban sa mga dayuhang mananakop.
Ang iportanteng element n gating pagkatribo ay an gating Identity, ang ating kaugnayan sa ating mga likas-yamn at ang ating tribal mode of governance.
Tayo ay nabuhay ng matagal sa ating sariling kultura. May mga batas tayo at mga alituntunin sa ating pamayanan bago pa man dumating ang mga dayuhan sa ating mga lugar.
Tayo ay nagging marginalized, exploited disposed at disenfranchised sa ating sariling lupang ninuno.
Ang ating kultura yaman at uri ng pag-goberno ay nanganganib sa makabagong uri ng pananakop. Pinasok ang ating lupang ninuno, winawaldas an gating mga likas yaman, iginiit ang makabagong uri ng kultura at pinapalitan ang nakaugalian tribal governance. Ito ang mga makabagong uri ng pananakop na siyang panganib sa sariling pagpapasya.
Hangarin naming sa katulad n gaming patuloy na pakikibaka upang ipagtanggol an gaming karapatan sa sariling pagpapasiya, kayo rin na aming mga kapatid ay magkaisa upang ipaglaban at itaguyod ang inyong self-governance sa inyong lupang tinubuan.
May mga bukas na oportunidad upang isulong ang karapatan sa pagsasarili tulad ng IPRA, TPRA at ang ginagawang usaping pangkapayapaan.
Ito ang aming mensahe mula sa kapatid na Moro na tulad ninyo ay netibo rin sa Mindanao at dumaranas din ng pagsasamantala, kahirapan at kapabayaan.
Sa muli ay nagpapasalamat ako sa mga leaders at Timuay sa pag-imbita sa akin asa makasaysayang okasyon na ito. Mabuhay ang Tribong Teduray at Lambangian, Mabuhay ang Timuay Justice System.
FIYO BAGI.
Nanumpa, Mga bagong halal na opisyales ng Timuay Justice and Governance- Minted sa Inged
October 6, 2010Nuro, Upi (Oct 4) ..Pormal ng nanunpa kahapon ang mga bagong halal na opisyales ng Timuay Justice and Governance Minted sa Inged (TJG-MSI) ,kaugnay sa ginanap na tatlong araw na 2nd Timfada Limud ( Tribal Congress) na isinagawa sa Municipal Gymnasium Upi, Maguindanao.
Ang unang Timfada Limud noong ika 3-5 ng Oktubre 2002.
Sa ikalawang araw ay naging mga panauhin at nagbigay ng kani-kanilang mga “solidarity messages” ang vice governor ng Maguindanao, Hon Esmael Mastura at Hon Mayor Datu Ahmad (Tocao) Mastura.
Nagbigay din solidarity message ang MILF sa pamamagitan ni Mohagher Iqbal MILF Central Committee Information Committee na binasa naman ni Amor Pendaliday.
Nagpalabas din ng kanilang paninindigan tungkol sa lupang ninuno, na ang mga kopya ay ibinigay sa GRP at MILF peace panel.
Nahalal na Timuay Labi (Supreme Chieftain) Sanni Bello,Titay Bleyen(Assistant to the Supreme Chieftain) Santos Unsad at Leticio Datuwata.Ayuno Tulus(Secretary/Administrative Officer) si Arlyn S. Teja,Senrokoy Tulus(Finance Officer) Doctor Felicidad De Guzman.
Miyembro naman ng Minted sa Inged ,sina Alim Bandara,Delmar Morfing, Cencio Benigno, Benito Algan, Romy Pradi, Saturnino Cuyong, Rudy Benito at Orlando Mosela.
Sectoral Representative naman sina,Allan Ulobalang sa Youth Sector, Bebiana Labina sa mga Kababaihan, at Rene Batitao sa Civil Society Organization.
Nagtatag din ng ibat-ibang committee- ADC-Committee Head ay si Saturnino Cuyong, miyembro naman sina Romy Pradi at Bebiana Labina.
Faguyaga maginged(FM)-Committee head si Santos Unsad,Fasandalan-Committee Head-Liticio Datuwata, kasama sina Romy Pradi at Benito Algan.
Senrukoy Tulus-committee head naman si Filicidad De Guzman, Kemamal Keadatan Orlando Mosela, at myembro nito si Cencio Benigno.
Gawaing Alyansa naman-committee head si Alim Bandara, membro naman sina Santos Unsad at Leticio Datuwata.
Depensa at seguridad-committee head naman si Delmar Morfing,Hustisya-Committee head Lencio Arig,myembro naman sina Rudy Benito at Alim Bandara.
Peace Committee Head naman si Benito Algan,Fintailan Committee Head si Bebiana Algan,Civil Society Organization Committee Head si Rene Batitao,at sa youth sector committee head naman si Allan Olubalang.
Ang mga nabanggit na mga bagong halal na opisyales ay manunungkulan sa loob ng anim na taon.
Ito ay dinaluhan ng apat na daang mga participante na nagmumula sa ibat-ibang bayan, na kinabibilangan mula sa probinsiya ng maguindanao: Upi, Ampatuan, Datu Blah Sinsuat, Datu Odin Sinsuat at South Upi, Maguindanao,; mula North Cotabato Carmen, Sultan Kudarat province ay ang Esperanza at Lebak, mayron din ang Lungsod ng Cotabato.
Solidarity Message by Mohagher Iqbal of the MILF delivered by Prof. Amor Pendaliday during the 2nd Timfada Limud
Kesetiman / Kebengkez brab Kesetobong
Solidarity and Support Message
of
Tuwar’ay Lagay Mohagher Iqbal
Chairman, MILF Peace Panel
Represented by
Amor B. Pendaliday
Formerly: Member of the Technical Committee
and the Technical Working Group
MILF Peace Panel
On the occasion of the
2nd Timfada Limud (2nd Tribal Congress)
of the
Timuay Justice and Governance (TJG) Upi Municipal Gymnasium, Nuro, Upi, Maguindanao
October 2-5, 2010
“Assalamu alaykum wa rahmatullahi wabarakatuh.
Kefiyo fedew deb kluhanan deb klohana kuman. Samong go libun reb do samong go lagey deb Islame, Fiyo teresang deb beguman klohanan…Good day to all of you.
Brother Mohagher Iqbal, Chairman of the MILF Peace Panel, sincerely expresses his felicitations and congratulations to the Center of Leadership and maginged (citizens) of the Timuay Justice and Governance (TJG) as you hold your 2nd Timfada Limud (Tribal Congress) in these days. He seriously apologizes for not being physically present in your historic gathering today because of prior commitments that he cannot just cancel upon receiving your kind invitation. Rest assured that he has requested me to be his personal representative to deliver before this august assembly—Timfada Limud—his message of support and solidarity.
Brothers and sisters in Islam and humanity, your Titay Bleyen Santos Unsad is a personal friend. We have cultivated this friendship and brotherhood since we met each other in one seminar held in the State of Penang in Malaysia, sometime in September 2007.
Allow me, brothers and sisters in Islam and humanity, to deliver and explain before this august assembly, the four-point message of MILF Peace Panel Chairman Mohagher Iqbal.
Belew ini iray go ataw basa aku ti ketigani Tuwar’ay Lagay Mohagher Iqbal debe duwao Timfada Limud tuwar’ay Timuay debe Ufi.
Sebaan Point:
I Mamalu eh reb Tabunaway, tidew feganay sebaan say ketufo ruwe.
As to the Mamalu and Tabunaway kinship, they were together throughout history.
Our legal and history scholars believe that the “Bangsamoro people had the consciousness of being a Bangsa (Nation) as early as the 17th century long before the Indios or Christianized natives started to call themselves as Filipino which is traced back to the Filipino revolution against Spain in 1898. Until now the idea of a Filipino national community is still an unfulfilled ideal.”1 They argue that while there may be some variations in cultural patterns among 13 Moro ethno-linguistic groups, they have common cultural and ideological bond under Islam. The Moros and the Indigenous Peoples have also common pre-Islamic culture, history and traditions which are still evident among them.2
Our legal and history scholars further believe that:
Traditionally, the relationship between the Moros and the indigenous peoples claim to have either descended from a common ancestor in the past prior to the arrival of Islam or were bound by an ancient pact or compact of brotherhood, meaning compact brothers by ancestry. The Maguindanao salsila (genealogy) and chroniclers narrate of the compact between two brothers Mamalu and Tabunaway. The younger Mamalu whose followers and kinsmen refused to accept Islam left Maguindanao and resided with his followers in the highlands while the elder Tabunaway who became the first Muslim Moro datu of Maguindanao remained in the town of Maguindanao together with his followers who were converted to Islam by Sharif Kabungsuan.3
Allow me to express furthermore a glimpse of history to clarify the matter. One Magindanaw salsila narrates the coming of Shariff Kabungsuwan to Magindanaw who was received by Tabunaway and Mamalu. Portion of that genealogy states:
Sarip Kabungsuwan anchored at Natubakan, at the mouth of the Rio Grande. Tabunaway and Mamalu directed some people of Magindanao to carry their net for them and went down to the mouth of the river. There they met Sarip Kabungsuwan, and Tabunaway sent Mamalu up the river to bring down all the men of Magindanao. After the arrival of the men Tabunaway invited Kabungsuwan to accompany him to Magindanao. Kabungsuwan refused to accompany them unless they become Moslems. Tabunaway and Mamalu then repeated their invitation and all of them promised to become Moslems. Kabungsuwan insisted that he would not land at all unless they came together then and there and were washed and became Mohammedans. This they did, and on account of bathing at that place they changed its name to Paygwan.
Kabungsuwan then accompanied Tabunaway and Mamalu, and the men towed them up all the way from Tinundan to Magindanao. Thus Kabungsuwan converted to Islam all the people of Magindanao, Matampay, Slangan, Simway, and Katitwan.
Soon after his arrival in Magindanao Sarip Kabungsuwan married Putri Tunina, whom Mamalu found inside a stalk of bamboo. This occurred at the time Tabunaway and Mamalu were cutting bamboo to build their fish corral. As Mamalu, who was felling the bamboo tree returned, Tabunaway inquired whether all the tree was felled or not. Mamalu answered that all the tree was felled except one young stalk. Tabunaway then said, “Finish it all, because it omens ill to our fish corral to leave that one alone.” Mamalu stuck it and it fell down, and there came out of it a child who was called Putri Tunina. Her little finger was wounded, for the bolo had cut through the bamboo.
Some time later Sarip Kabungsuwan and Putri Tunina begot three children—Putri Mamur, Putri Milagandi, and Bay Batula. Putri Mamur married Malang-sa-Ingud, the datu of Bwayan. Malang-sa-Ingud died later, and Pulwa, his brother, came down to Magindanao and married the widow of his elder brother, Putri Mamur.4
The marriage of Shariff Kabungsuwan to Putri Tunina and the brotherhood of Tabunaway and Mamalu were further affirmed by another Magindanaw salsila which states that: “Some time after Sarip Kabungsuwan came to Magindanao and married Putri Tunina, whom
Tabunaway and Mamalu found inside the bamboo. By Putri Tunina he begot Putri Milagandi and Putri Mamur.”5
Another Magindanaw salsila narrates that:
The descendant of the Apostle of God, Sarip Mohamed, came to Juhur and married a woman related to the sultan of Juhur and begot Sarip Kabungsuwan, who came to Mindanao and introduced the religion of Islam.
The ruler of Mindanao then was Raja Tabunaway. Kabungsuwan married Banun, the sister of Raja Tabunaway, who died before any children were born to them. After that Kabungsuwan married Putri Tunina, who became human and was begotten by Mamalu out of the bamboo. Putri Tunina bore three daughters—Putri Milagandi, Putri Mamur, and Putri Batula. Putri Mamur married Pulwa, Raja Bwayan. Putri Milagandi married Malang-sa-Ingud. Putri Batula married Ambang.6
One more Magindanaw salsila speaks of the origin of the rulers of Magindanao:
The first known rulers were Tabunaway and his brother Mamalu. One day they were cutting bamboo to build a fish corral. Mamalu cut down all the trees except one small stalk that was left standing alone. Tabunaway then called to Mamalu, “Finish it up because it omens ill to our fish corral.” Mamalu therefore cut it and found in it a girl whose little finger was slightly cut by a slip of the bolo. He carried the girl to Tabunaway, but Tabunaway told him to keep her and adopt her as his child. This girl was named by Tabunaway Putri Tunina.
On the other hand, there came out from Mecca Sharif Ali Zayna-l-Abidin, who proceeded to Bawangin (Malaysia) and settled at Juhur. Here he married the daughter of Sultan Iskandar Thul-Qarnayn of Juhur, whose name was Jusul Asiqin, and begot Sharif Kabungsuwan. Sharif Kabungsuwan came to Magindanao to the mouth of the Tinunda. There he met Tabunaway and accompanied him to the town of Magindanao. This is Sharif Kabungsuwan, who converted to Islam all the people of Magindanao, Slangan, Matampay, Lusud, Katittwan, and Simway, and who followed by all those who accepted Islam in the land of Magindanao.
And it came to pass that Tabunaway married Sharif Kabungsuwan to the girl that was found inside the bamboo stalk, whose name was Putri Tunina. To them were born three daughters.7
One Magindanaw salsila tells a similar story:
Sitti Paramisuli, the mother of Tabunaway, had asked her son to bury her comb, after her death, underneath her window. This he did. The comb grew and became a large bamboo tree. As Mamalu was cutting the tree one day he found a lady in one of the bamboo joints which he had cut. The blow had reached her little finger and cut it slightly. He took the child to Tabunaway who told Mamalu to adopt her because he had no children. They called her Putri Tunina, because they thought their mother had come to life again. As she was a virgin and of age she was married to Sharif Kabungsuwan and bore three daughters.8
These genealogical accounts established four things:
1) that Tabunaway and Mamalu were blood brothers their mother being Sitti Paramisuli, and, on account of the death of their father, Tabunaway succeeded him as datu of Magindanao before the coming of Sharif Kabungsuwan;
2) the conversion of Tabunaway to Islam signified the acceptance of the people and leaders of Magindanao to Islam as a religion and way of life;
3) the marriage of Sharif Kabungsuwan to Putri Tunina, the adopted daughter of Mamalu, indicated the willingness of the Muslims to intermarry with the Indigenous Peoples who are mostly non-Muslims; and
4) that Mamalu never embraced Islam although he may have consented to the marriage of his adopted daughter Putri Tunina to Sharif Kabungsuwan. We believe that such consent became the time-honored basis of the conversion to Islam of the later generations of Mamalu up to this day.
Your group, the Timuay Justice and Governance (TJG), believes that with the decision of Tabunaway to embrace Islam and the Sultanate system of governance, Mamalu remained faithful to his traditional way of life and system of self-rule but both made a pact or treaty.9 This pact was probably a dyandi or pakang. The TJG further believes that such a pact may have covered the following conditions:
1) Recognition and respect of the territory, system of governance and religious beliefs of each group;
2) The continuing and non-limit circulation of the means of livelihood and “sawit” system or gifts among communities;
3) Unity against the common enemy; and
4) Lifetime treatment as brothers and sisters.10
Your very own leader, Timuay Alim Bandara, stressed that such pact was publicly sworn to by both parties through a ritual which Mamalu and Tabunaway mutually agreed that it must observed by them including the future generations. And then the brothers went their separate ways with their respective followers. The Teduray and Dulangan Manobo followed Mamalu while the Magindanawns followed Tabunaway.11
Such “Recognition and respect of the territory, system of governance and religious beliefs of each group” as embodied in the compact between Tabunaway and Mamalu have never been forgotten by the MILF as evidenced by a statement of Chairman Salamat Hashim, when interviewed by legal scholar and author, Atty. Soliman M. Santos, in February 1999, and I quote:
Matters concerning territory are negotiable. As for non-Muslims and un-Islamized native tribes they will be given many options: (1) Autonomy or federal government with freedom to practice their beliefs and culture; (2) Join the Philippine government and the state will compensate all their legally possessed properties that will be left behind including piece of land; and (3) to remain under the state and be its citizens. In this case the would-be state ensures its citizens—Muslims and non-Muslims—full freedom, justice, and equality and democracy and their human rights are protected and promoted.12
In an interview in 2001 by Mindanao Crescent, Chairman Salamat Hashim reiterated the MILF’s position recognizing and supporting the same inherent right of the indigenous peoples to self-determination. The Chairman said and I quote:
As Muslims, Islam prohibits us from imposing our will or our deen (Islamic way of life) on other peoples. Islamic justice, based on the Qur‟anic principle of „commanding what is right and good and prohibiting evil,‟ is at the very heart of our vision for peace in Mindanao. In this context, we recognize the tri-nation character of the Mindanao populace today, Highlander communities, and the Christian settler people. While we struggle for the restoration of the Bangsamoro people‟s right to self-determination and independence, we also recognize and support the same inherent right of the indigenous Highlander communities and the Christian settler people in Mindanao who are likewise being oppressed and exploited by the political and economic elites in Manila.
If the indigenous Highlander communities and Christian settler people each want to have their own separate independent states, then we shall support this. If they will federate with the Bangsamoro Islamic State, we shall also respect this decision.
What is important is that the right of the peoples of Mindanao to self-determination—this inherent right to chart their own future is accepted, recognized and respected by the Manila government. Thus insofar as the Bangsamoro people are concerned, our message is: Give us back the freedom and independence which were forcibly usurped from our people and there will be lasting peace in Mindanao, Insha’ Allah. It is as simple as that.13
Meanwhile, the eminent Arab-American surgeon-historian Dr. Najeeb Mitry Saleeby elaborated that:
The inhabitants of Slangan, Magindanao, Katitwan, and those of all the other settlements of the valley were pagans and were very similar to the present Tirurays in language and worship. Those who adopted the new religion remained in the rich lowlands of the valley, but those who refused fled to the mountains and have stayed away ever since. Those who wavered in accepting the new terms of submission and who were later suffered to stay in the neighboring hills were called Tiruray. Those who refused to submit, fled to more distant places, and kept up their enmity and opposition were called Manobos. The pagans who are thus spoken of as related to the Moros of Mindanao in origin, besides the above, are the Bilans, the Tagabilis, and the Subanons.14
While the two brothers and their succeeding generations parted ways on matters of faith and governance, they never abandoned their blood relations. They respected each other’s territories. They intermarried with each other. And they supported each other against the common enemy: the colonizers. Notable of the descendants of Sharif Kabungsuwan by Putri Tunina was Raja Sirungan, the first raja of Bwayan in whose reign and kingdom met the bloody death of Spanish conquistador Capitan Esteban Rodriguez de Figueroa under the hands of Datu Ubal, an uncle and great commander of Raja Silongan, on April 25, 1596. Raja Sirungan was a son of Pulwa and Putri Mamur, one of the daughters of Sharif Kabungsuwan by Putri Tunina.
Here are some of the instances of intermarriage of the Islamized people and rulers of Magindanaw with that of the un-Islamized people:
1) Sharif Maka-alang, son of Sharif Kabungsuwan by Angintabu, married Buli, a Bilan woman who was found by Parasab, a Bilan chief, in a crow’s egg;15 and
2) Sultan Dundang Tidulay, son of the illustrious Moro hero and Sultan, Muhammad Dipatuan Qudarat, married Paramata Asiya, a Bitalan lady, and begot Putri Gunung Lidang, who was the first Bayalabi of Magindanao and who had no offspring.16
The eminent Muslim historian Dr. Cesar Majul explained that after the death of Sultan Qudarat, he “was succeeded by his son Dundang Tidulay whose regnal title was Seif ud-Din. The new Sultan must have been quite old when he started his reign; in any case, he had a short reign.”17
Duwo Point:
Problema e lufa gamitet tomi andang adat tomi tindeg setiman ideng
That land issues are to be handled using
age-old principle of brotherhood.
The MILF does not recognize the Philippine Constitution as binding to itself. The MILF “is the only true and real revolutionary and mass organization in the Bangsamoro homeland that partakes the nature of a parallel government.”18 The MILF is a national liberation movement that is fighting for the liberation of the Bangsamoro people from Philippine colonialism.19 Being a “shadow government” of the Bangsamoro people, the MILF believes that issues and concerns pertaining to ancestral domain of the Bangsamoro and Indigenous Peoples have to be settled in accordance with the age-old principle of brotherhood as stated in various compacts, dyandi, pakang, and other indigenous methods that are still being practiced and observed by them until today.
Atty. Musib M. Buat, legal scholar and former Member of the MILF Peace Panel, elaborated that the common ancestors of Moros and Indigenous Peoples “had entered into pacts and alliances known as the diandi, tampuda-sa-balagen and kalkas-kaluang and became compact brothers.”20 Buat further explained that the territorial domains of the Moros and Indigenous Peoples appear overlapping but based on ancient compacts or pacts of their ancestors their territorial domains were delimited. For example, “the highlands, tablelands and plateaus were the exclusive domains of the non-Islamized tribal peoples while the valleys, coastal plains, lakeshores and river valleys were the exclusive domains of the Islamized Moros, including the inland waters and the maritime domains adjacent to it.”21
Furthermore, Buat narrated a compact known as tampuda between the early Maranaws and the indigenous people of Bukidnon, thus:
The early Maranaos and the tribal peoples of Bukidnun had entered into a compact known as Tampuda in Talakag, Bukidnun. The old Durian tree that was planted at the site of the compact ceremony still exists. The ancient ceremony was witnessed by the presence of the Sultans of Bayabao and Maguindanao and datus coming from North Borneo and Sarawak (presumably Iranun datus). The compact was entered by the Maranaw and Bukidnuns to renew their ancient kinship ties somewhere in the mid 18th century.
The Tampuda (compact) ceremony is celebrated annually by the natives of Bukidnun with merry-making and feasting lasting for several days. Bukidnun earlier fell under the sphere of influence of the Taulan people, an authocthonous people of central Mindanao who ruled over the indigenous tribal peoples. They are believed to be of Manobo origin that co-opted and were mainstreamed into the Buayan and Maguindanao societies of the upper Cotabato River Valley, through the inter-marriages of their aristocrats with the Buayan princesses.22
Atty. Buat also mentioned that the Bla’an tribes recount of a diandi (compact) they had with the Moros residing in Kolon-nadal (Koronadal) area to become compact brothers. Likewise, the Manobos of Arakan valley narrated of the “Pact of Gubatan” entered by their ancestors with Moros in the upper valley of Cotabato to end their feud and bury down their spears and swords at a place known as “gubatan” and sealed this peace pact by becoming compact brothers.23 Buat elaborated furthermore that these ancient compacts like those of the Indian treaties with the early European settlers of the American continent should allay fears from the tribal peoples that the Moros are out to appropriate their lands upon entrenchment of a Bangsamoro juridical entity.24
Buat observed that there is hardly any report of an incident or proof where the Moros have usurped or encroached upon the traditional ancestral lands of the indigenous tribal peoples. Ironically it is the elite Filipino migrant-settlers, logging magnates and pasture land operators who have been encroaching over native ancestral lands.25
The way you value your land is worth-respecting as you say: “I fantade bken sa segetewi gefe ede ke bken fara be ky kluhanane, klohana tm de dmeyaga.” (Land is not owned by individual or private property. Land is owned by all people in the community just because this is a sacred trust. Only God owns the land.)
We seriously lament that the Bangsamoro people and the Indigenous Peoples to include the Teduray-Lambangian, were “dispossessed of their ancestral domains and ancestral lands through the machinations of government officials which up to this day have not been rectified or corrected by the national government.”26 Our legal and history scholars believe that:
The ancestral lands of the Bangsamoro people do not constitute as part of jura regalia because they were never subjects of the Spanish monarchy. The ancestral domains and ancestral lands of the Bangsamoro people constitute as pusaka lands and kawarisan (native titles) under Moro and Malay adat (customary) laws. Their right to own land and have an independent homeland of their own is a vested right based on treaty-based entrenched rights. It therefore a vested right long before the Philippine Constitution was adopted and long before a Filipino Nation was born. Anti-Moro land laws and policies under various Philippine statutes are still extant in Philippine statute books which were never repealed by the Congress of the Philippine. While it is true that there are Muslim Moro representatives in Congress, they are either dumb or blind or helpless in the face of the non-Moro dominant Christian Filipino elite majority in Congress.27
Telaw Point:
Keseberehi GRP reb MILF tanan tom beken ini renawun sena.
That the MILF-GRP peace talks are inclusive and not exclusive.
The GRP-MILF peace talks are not exclusive to the Bangsamoro Muslims alone. Ever since the peace talks officially started in 1997, the Indigenous Peoples especially the Teduray-Lambangian people, are part and parcel of the MILF negotiating team. In fact, one of your respected religious leaders and an influential MILF leader, too, in the person of almarhum Shaykh Abuhalil Yahya, was always present in the domestic stage of the GRP-MILF peace talks. He signed as witness to the agreements and saw to it that the interest of the Indigenous Peoples, including the Teduray-Lambangian people were also recognized and protected.
Brothers and sisters in Islam and humanity, the MILF leadership sincerely listens, recognizes and respects the sentiments of the Indigenous Peoples. As a former member of the MILF negotiating team, I can bear witness to this fact. The records and minutes of meetings of all the GRP-MILF peace engagements both during the domestic and diplomatic stage of the peace talks, can also bear witness that the Moros, especially the MILF Peace Panel, did not fail to listen, recognize and respect the sentiments of the Indigenous Peoples. Nor did we ignore or disregard their clamour for self-determination as unique and distinct peoples within the Bangsamoro nation. The initialled MOA-AD can stand as the most authoritative document ever crafted between the Moros and the government which speaks not only of the Moros but of the Indigenous Peoples as well.
The Terms of Reference of the MOA-AD included RA 6734, as amended by RA 9054 which recognizes the Indigenous Peoples. On top of this, the MOA-AD recognized ILO Convention No. 169, in correlation to the UN Convention on the Rights of the Indigenous Peoples, and RA 8371 (Indigenous Peoples Rights Act of 1997), the United Nations Charter, the UN Universal Declaration of Human Rights, International Humanitarian Law, and internationally recognized human rights instruments, all of which recognized, in one way or another, the Indigenous Peoples.
Aside from the Terms of Reference abovementioned, the MOA-AD also recognized, first and foremost, in the Concepts and Principles of which I was a part of this technical working group, the Moros as well as the Indigenous Peoples. The very first consensus point reached by the MILF and the GRP, as written in the MOA-AD (Concepts and Principles, Paragraph 1), provides for the recognition of and respect of freedom of choice of the Indigenous Peoples, as such:
1. It is the birthright of all Moros and Indigenous Peoples of Mindanao to identify themselves and be accepted as “Bangsamoros”. The Bangsamoro people refers to those who are natives or original inhabitants of Mindanao and its adjacent islands including Palawan and the Sulu Archipelago at the time of conquest or colonization and their descendants whether mixed or of full native blood. Spouses and their descendants are classified as Bangsamoro. The freedom of choice of the Indigenous People shall be respected. (Emphasis supplied)
The “freedom of choice” clause has been reiterated in the second paragraph of the Governance consensus of the MOA-AD, thus:
2. The ultimate objective of entrenching the Bangsamoro homeland as a territorial space is to secure their identity and posterity, to protect their property rights and resources as well as to establish a system of governance suitable and acceptable to them as a distinct dominant people. The Parties respect the freedom of choice of the indigenous peoples. (Emphasis supplied)
Such “freedom of choice” of the Indigenous Peoples has been reinforced under the Declaration of Continuity for Peace Negotiation signed by the GRP and MILF negotiators on June 3, 2010 at Kuala Lumpur, Malaysia, which provides for their protection and enjoyment of rights similar to those enjoyed by the Moros, and I quote:
“In reframing the consensus points of Ancestral Domain, respect the existing property and community rights taking into account in particular the rights of indigenous people in accordance with the UN Declaration on the Rights of Indigenous Peoples;”
“As a general principle indigenous peoples who originally inhabit particular constituent units shall receive protection and enjoy equal rights similar to those enjoyed by the Moro‟s taking into account in addition to economic and geographical criteria, their individual and communal property rights, cultural integrity, customary beliefs, historical and community traditions.”
Besides, the MILF negotiating team is composed of representatives of the Moros and Indigenous Peoples from all over the Bangsamoro homeland. And that includes the representation of the Indigenous Peoples in the person of Datu Antonio Kinoc, a B’laan whom the MILF Central Committee announced recently as Alternate Member of the reconstituted MILF Peace Panel. Former Upi Mayor Ramon Piang, in whose veins run Magindanawn and Teduray bloods, has been appointed by the Philippine government as a Member of the GRP Peace Panel. With this strong representation of the Indigenous Peoples in both the GRP and MILF peace panels, it signifies the determination of both sides not to leave behind their brothers and sisters from the Indigenous Peoples.
Even at the start of the domestic stage of the GRP-MILF peace negotiations in 1997, the MILF leadership has already emphasized that it is struggling for the restoration of the legitimate rights to freedom and self-determination of the Bangsamoro and Indigenous Peoples who were then popularly known as “highlanders” and “native inhabitants.” Part of a policy statement crafted by the MILF Central Committee which was signed, sealed and read by not less than Chairman Salamat Hashim rahimahullah, provides that:
The MILF believes that there is no viable and lasting solution to the centuries-old conflict between the Bangsamoro people and their persecutors except to give way to the aspirations of the native inhabitants of the area—the Bangsamoro and the highlanders, and this is no other than the restoration of their usurped legitimate rights to freedom and self-determination.
Continued suppression of the quest of the native inhabitants for freedom and self-determination will prolong the turmoil in the areas dominated by them as well as the rest of Mindanao. It may even escalate in Luzon and the Visayas. The Bangsamoro people are determined as ever to fight along with the MILF to the end until victory is finally achieved.28
Fot Point:
Teduray reb Lambangian tuwao ka’atagan umfungan MILF kamal.
The Teduray-Lambangian people and the Indigenous Peoples as a whole are part of the MILF leadership.
We wish to emphasize and remind this august assembly that the MILF counts Teduray-Lambangian people and the Indigenous Peoples in general as part of its leadership. Amuk lukes tomi, Shaykh Abuhalil Yahya rahimahullah, renigo brab saksi deba ketalima i MILF ini debe “highlander” deb “native inhabitants” kefed menuyut tanan tomi tagafeda nin umfungan tom MILF. One of your respected leaders, Shaykh Abuhalil Yahya rahimahullah, became a legendary symbol and testimony to the MILF’s unquestionable acceptance of the Teduray-
We Lambangian people and the Indigenous Peoples as a whole to become part and parcel of the MILF leadership.
Shaykh Abuhalil Yahya was a long time classmate, associate and colleague of Chairman Salamat Hashim, now both passed away and may Allahu Ta’ala have mercy on them. He was one of those students, along with Ustaz Salamat Hashim, who planted the early seeds of the struggle for self-determination while they were students in Cairo, Egypt. He was one of the leading figures of the then MNLF’s Kutawato Regional Committee (KRC), the New MNLF Leadership, and then the present MILF.
Shaykh Abuhalil rose to ranks and prominence within the MILF leadership by holding important and sensitive positions including adviser to the MILF Peace Panel and Speaker of the Majlis ash-Shura, the MILF’s consultative and legislative body. He was also a member of the MILF Central Committee. Chairman Salamat Hashim rahimahullah briefly explained in a major policy statement read in December 1997 on how the struggle was conceived by the students in Cairo to include Shaykh Abuhalil and others, some of them now dead:
The MILF is not a new organization. It is the realization of the ideas, efforts and sacrifices of the Bangsamoro students in the Middle East who in 1962, fired and united by the common feeling of oppression, bonded together and urged their Bangsamoro youth counterparts in the homeland to join them in their pledge to undertake the struggle for freedom. This happened sixteen years after the final illegal annexation of the Bangsamoro Homeland to the newly created Republic of the Philippines.29
Several MILF field commanders are also from your community. These field commanders from your own ranks have been defending your communities since the onslaught of Ilaga terrorism in the 1960s. And they are continuously doing their assigned functions in defense of the Moro and Indigenous Peoples and as a continuation of our legitimate struggle for self-determination.
In conclusion, we wish to congratulate the Timuay Justice and Governance for the holding of this very important and historic Timfada Limud. We wish to further supplement the message of brother Mohagher Iqbal, Chairman of the MILF Peace Panel and Chairman of Central Committee’s Information Committee, the message of Allahu Subhanahu wa Ta’ala in the Holy Qur’an, as addressed to the entire humanity, not just the Muslims, which we hope to serve as guiding principles in our relations as peoples of Earth. Wun benereh tulus tomi debe Qur’an:
13. “O klohnan ni tulus tomi renigo lagay (Adam) brab libun (Hawa), Wun bangsa tom brab tribu, amuk getewa gomi. Tiwuni fengkatan tulus tomi debe wuni felityaan ni tulusi.” 30
13. “O mankind! We created
You from a single (pair)
Of a male and a female,
And made you into
Nations and tribes, that
Ye may know each other.
(Not that ye may despise
Each other.) Verily
The most honored of you
In the sight of Allah
Is the most
Righteous of you.” 31
Panginsalamat tomi tulus tom ini debe kalilimud wun iniray bager lawas tomi ti kefiyo kefamikir.
Wassalamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh.
———————————————————————————————-
1 Quoted in Atty. Musib M. Buat, Peace Advocacy Campaign on the GRP-MILF Peace Process. Paper presented before the Zamboanga City Forum on Peace Advocacy, hosted by the Bangsamoro People’s Solidarity Alliance of Zamboanga City, held on January 5-6, 2008.
2 Cited in ibid.
3 Quoted in Atty. Mohd. Musib M. Buat and Maulana Robert M. Alonto. Implications of Geopolitics on the Demography and Ancestral Territory of the Bangsamoro People. (Background paper for the MILF Technical Working Group Seminar-Workshop in July 2005)
4 Quoted in Najeeb M. Saleeby, Studies in Moro History, Law and Religion. Manila: Department of the Interior, (Ethnological Survey Publications, Volume IV, Part I, Bureau of Printing), 1905, p.24.
5 Quoted in ibid., p.26.
6 Quoted in ibid., p.34.
7 Quoted in ibid., p.37.
8 Quoted in ibid., p.31.
9 Timuay Alim Bandara, “Timuay Justice and Governance,” in Insights on Referendum, Ancestral Domain and the Right to Self-determination. Midsayap: CEREA Division of Southern Christian College, 2007, p.45.
10 Ibid.
11 Ibid.
12 Quoted in Salamat Hashim, The Bangsamoro People’s Struggle Against Oppression and Colonialism. Camp Abubakre As-Siddique: Agency for Youth Affairs—MILF, 2001, p.96.
13 Quoted in ibid., p.47.
14 Quoted in Saleeby, Studies in Moro History, Law and Religion, op. cit., pp.55-56.
15 Cited in ibid., p.34, p.37, and p.57.
16 Cited in ibid., p.38.
17 Quoted in Cesar Adib Majul, Muslims in the Philippines. Quezon city: University of the Philippines Press, 1999 edition, p.196.
18 Quoted in Salamat Hashim, The Bangsamoro People’s Struggle Against Oppression and Colonialism, op. cit., p.52.
19 Cited in Salamat Hashim, We Must Win the Struggle! Camp Abubakre As-Siddique: Agency for Youth Affairs—MILF, 2004, p.x.
20 Quoted in Atty. Musib M. Buat, Peace Advocacy Campaign on the GRP-MILF Peace Process, op. cit.
21 Quoted in ibid.
22 Quoted in Atty. Mohd. Musib M. Buat, The Acehnese and Tamil Conflicts and Peace Process and its Implications for Peace Building in Mindanao. A Revised and Expanded Version of the Author’s original Paper on the Comparative Framework on the GRP-MILF Peace Process and the Acehnese Conflict, presented during the Symposium and Film Showing on the Acehnese Conflict, held on April 10, 2007, Bulwagang Sala’am, Romulo Hall, Asian Center, University of the Philippines, Diliman, Quezon City.
23 Quoted in Buat and Alonto. Implications of Geopolitics on the Demography and Ancestral Territory of the Bangsamoro People, op. cit.
24 Quoted in ibid.
25 Quoted in ibid.
26 Quoted in Atty. Musib M. Buat, Bangsamoro Human Rights Situation under the Arroyo Regime and the GRP-MILF Peace Talks in Perspective: Impact and Implications on their Right to Self-Determination. A paper presented during the Muslim-Christian Forum on “The Bangsamoro Human Rights Situation and the continuing presence of U.S. Troops: Its implications to the peace question in Mindanao, sponsored by the Moro-Christian People’s Alliance, held on February 7, 2008 at the University Hotel, University of the Philippines campus, Diliman, Quezon City.
27 Quoted in ibid.
28 See full text of the policy statement in Salamat Hashim, The Bangsamoro People’s Struggle Against Oppression and Colonialism, op. cit., p.85.
29 Quoted in ibid., pp.84-85.
30 Holy Qur’an, Surah al-Hujurat, verse 13. (Teduray translation provided by brother Akas Parending)
31 Holy Qur’an, Surah al-Hujurat, verse 13.
RESOLUSYON MULING DINIDEKLARA, SINUSULONG AT INIINDORSO ANG PANINDIGAN NG LAHI NG MAMALU NA MULA SA TRIBONG TÉDURAY, LAMBANGIAN AT DULANGAN MANOBO SA USAPIN NG LUPAING NINUNO (ANCESTRAL DOMAIN) SA USAPANG PANGKAPAYAPAAN SA PAGITAN NG PAMAHALAAN NG PILIPINAS (GRP) AT MORO ISLAMIC LIBERATION FRONT (MILF)
Timuay Justice and Governance
C.R. N0. OSCC-ARMM2007-001
Muslim Mindanao Autonomy Act No. 241
c/o Lumad Development Center, Inc. (LDCi)
Sitio Tenorio, Awang, DOS, Maguindanao
(Back of St. John Mission Center Academy)
Tel. No. (064) 431-0141 E-mail: timuaygovernance@yahoo.com
RESOLUSYON MULING DINIDEKLARA, SINUSULONG AT INIINDORSO ANG PANINDIGAN NG LAHI NG MAMALU NA MULA SA TRIBONG TÉDURAY, LAMBANGIAN AT DULANGAN MANOBO SA USAPIN NG LUPAING NINUNO (ANCESTRAL DOMAIN) SA USAPANG PANGKAPAYAPAAN SA PAGITAN NG PAMAHALAAN NG PILIPINAS (GRP) AT MORO ISLAMIC LIBERATION FRONT (MILF)
SAPAGKAT, ang Usapang Pangkayapaan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas (GRP) at Moro Islamic Liberation Front (MILF) ay naudlot bago ganapin ang pambansang halalan noong Mayo 10, 2010, subalit ito ay muling bubuksan, ipagpatuloy at magsisimula sa lalong madaling panahon sa ilalim ng Pamahalaang Benigno Simeon Aquino III;
SAPAGKAT, isa sa mahalagang usapin, ngunit masalimuot na isyu sa pag-uusap ng dalawang panig ay ang usapin ng Lupaing Ninuno (Ancestral Domain) hinggil sa kontrol nito, kasama ang mga likas yaman na nakapaloob dito (natural resources);
SAPAGKAT, kaming mga Katutubong Téduray, Lambangian, Dulangan Monobo at iba pang Katutubong Tribo ay sadyang mapagmahal sa kapayapaan at ayaw ng kaguluhan sa aming kinalalagyang Lupaing Ninuno na iniwan sa amin ng aming ninuno na si Apo Mamalu;
SAPAGKAT, buong puso naming sinusuportahan ang Usapang Pangkapayapaan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas (GRP) at Moro Islamic Liberation Front (MILF) at kinikilala ng Tribong Téduray, Lambangian, Dulangan Manono at iba pang Katutubong Tribo na nagmumula sa North Cotabato, Sultan Kudarat, South Cotabato, Sarangani at Davao Del Sur ang karapatan ng mga kapatid na Moro sa Lupaing Ninuno (Teritoryo) at Sariling Pagpapasya (Self-Determination);
SAPAGKAT, kaming mga Katutubong Téduray, Lambangian, Dulangan Monobo at ipa pang Katutubong Tribo sa mga Lalawigang nabanggit sa bahaging ito ng Bansang Pilipinas ay naiiba at may sariling kultura, teritoryo at sistema ng pamamahala, ay may likas na karapatan din sa Sariling Pagpapasya at malinaw na hangganan ng Lupaing Ninuno ayon sa Tradisyonal na Kasunduan nina Apo Mamalu at Tabunaway, na siyang kinikilala ng mga batas ng Pilipinas at mga tratado, deklarasyon at kombensyon ng mga Nagkakaisang Bansa (United Nations) particular na ang United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP);
SAPAGKAT, ang tribong Téduray, Lambangian at Dulangan Manobo sa Lalawigan ng Maguindanao na kinakatawan ng Timuay Justice and Governance (TJG) at iba pang Katutubong Tribo sa mga Lalawigang nabanggit na kinakatawan ng kanilang sistema ng tradisyonal na pamamahala ay nanindigan ukol sa usapin ng Lupaing Ninuno, Teritoryo, Pamamahala at Likas na yaman;
SAPAGKAT, mayroong napag-isahang Sinulat na Panindigan (Position Paper) ang Téduaray, Lambangian at Dulangan Manobo na pinaabot namin sa magkabilang panig noon pang taong 2008 (kalakip ang kopya nito);
DAHIL DITO, muli naming dinideklara, sinusulong at iniindorso ang aming panindigan, kasama ang mga kinikilalang Lider ng ibang Katutubong Tribo mula sa mga Lalawigan ng North Cotabato, Sultan Kudarat, South Cotabato, Sarangani at Davao Del Sur hinggil sa usapin ng Lupaing Ninuno sa Usapang Pangkapayapaan sa pagitan ng GRP at MILF para sa tunay, makahulugan at pang-matagalang kapayapaan sa Mindanaw.
NILAGDAAN namin ngayong ika-3 ng Oktubre, 2010 sa isang Timfada Limud (Tribal Congress) ng Timuay Justice and Governance (TJG), isang Katutubong Pamamahala ng Tribong Téduray at Lambangian sa Timog Gitnang Mindanao, ginanap simula Oktubre 2-4, 2010 sa Nuro, Upi, Maguindanao, Autonomous Region in Muslim Mindanao, Philippines.




















