Bakit ko  Ititigil ang Paninigarilyo?

 (July 14, 2011 -Miyerkules- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host Nancy Lawan)

Host/Nancy:    Bakit ko ititigil ang paninigrilyo? Eh isa din itong batayan na tunay na lalaki. Oo nga no bakit dapat mong itigil ang paninigarilyo? Pakinggan  ninyo ang ating segment writer na si Kaka Alih, baka masagot ang tanong mo.

(Play- Intro-Nakaka)

Host/Nancy:  Magandang umaga, Kaka Ali,    

Kaka Ali:   Magandang umaga Nancy. Assallamu alaikum WW.  Yes,    

Noong una ay di masyado  pinapansin ang masamang epekto  ng sigarilyo o cigarette (alam na ninyo ang sigarilyo dahil tinalakay na natin ito  last week, na ang sigarilyo ay gawa mula sa tabako) subalit nitong mga nakaraang taoon ay may babala na an gating  goberno, sadyang nakaka dahil doon  mismo pinasulat  sa pakete ng sigarilyo ang: “CIGARETTE SMOKING IS DANGEROUS TO YOUR HEALTH” na ang ibig sabihin ay, ang paghitit ng sigarilyo ay banta sa inyong kalusugan. (LAUGHING) but nitong huli ay lalo pang pinatindi dahil  ang nakasulat na sa pakete ng sigarilyoay cigarette smoking KILLS! Nakakamatay na! (LAUGHING).

Second the motion ako sa idea nay un ng ating kagawaran ng kalusugan (Department of Health)  , dahil  ang paninigarilyo ay nakakasama sa ating  kalusugan sa maraming paraan.   

Papaano? Dahil na rin sa iba’t ibang lason na taglay ng  sigarilyong ito, tulad  ng nicotine,  (isang nakaka-addict na kemikal), carbon monoxide (na sya ring kemikal na nasa tambutso ng mga sasakyan), hydrogen cyanide (kemikal na nasa mga bomba) at marami  pang iba ng kemikal na saydayng mapanganib sa  kalusuganng  tao.

Alam ba ninyo na ayon sa pananaliksik ng mga dalubhasa ay  may 400 na iba’t ibang uri ng lason sa karaniwang sigarilyo?

At heto  pa ang sadyang nakaka-bahala , ang di ko lang alam  kong mababahala kayo  nito.

Nancy: Kaka ano ang balita na nakaka….bahala?

Kaka Alih: heto mula sa datos ng kalusugan: “Bawat oras, sampung Pinoy ang pinapatay ng paninigarilyo.”

Nancy: Diyos ko po.! Sumalangit nawa ang  kanilang  mga kaluluwa.  

Kaka Alih: O,o, kaibigan tila yata ayaw mong maniwala sa bilang na namamatay dahil sa paninigarilyo, you want a proof?  Narito ang ilang pruweba.

Isa sa pinakasikat o starring na   masamang epekto ng paninigarilyo  ay ang lung cancer o kanser sa baga.Sabagay di paman nag 100%, dahil   80% porsyento lang naman ng  lung cancer ay maiuugnay sa paninigarilyo.

Nancy: May iba pa bang kanser na makukuha sa paninigarilyo?

Kaka Alih: Mayroon pa Nancy, ayon sa pag-aaral,    hindi lamang kanser sa baga ang hatid ng sigarilyo, dahil  marami pang ibang kanser ang maaaring maidulot ng paninigarilyo, tulad  ng kanser sa bibig at lalamunan, kanser sa pantog, kanser sa bato, kanser sa tiyan, kanser sa matris, at mayroon pang di ko na papangalanan, dahil baka maubos ang time  ko sa Buhay-buhay sa DXUP. (LAUGHING).

Pero Nancy, listen… akala  mo kanser lang ang pwedeng idonate ng sigarilyo?  Wrong ! Mali ka! Dahil hindi lamang kanser ang dulot ng paninigarilyo, ito’y nagpapapataas ng probabilidad na magkaroon ng atake sa puso (heart attack) at iba pang uri ng sakit sa puso at mga ugat ng dugo (vascular diseases).

Ang paninigarilyo ay sanhi ring ng COPD, isang malubhang sakit sa baga na may sintomas ng ubo, plema, hapo, hirap sa paghinga, at panghihina. Pinapalala rin ng sigarilyo ang iba pang mga sakit sa baga gaya ng hika (asthma).

Sa mga babae, ang paninigarilyo habang buntis ay maaaring makasira sa pagbubuntis at panganganak; maaaring maagasan o mapaaga ang pangangak ng sanggol at magdulot sa kanyang kamatayan.  Sa mga lalaki naman, ang pagyoyosi ay maaaring magdulot sa pagkabaog, kawalan ng abilidad na patigasin ang ari (impotence), at kanser ng ari ng lalaki (penile cancer).

Bukod rito, marami pang sakit ang naiuugnay sa paninigarilyo. Ang yosi ay nakakapagsanhi rin ng bad breath o mabahong hininga at madilaw ng ngipin.

“Eh  anong paki  nila buhay ko ito, kong mamamatay ako ay hindi naman  kayo” sabi ng pilosopong adik na sa paninigarilyo. (LAUGHING).

Kaibigan iyan ang akala mo, bakit wala ka na bang natitirang pagmamahal sa Mrs mo, na kauganay  ng buhay mo? (LAUGHING). Wala ka bang natitirang pagmamahal sa mga anak  mo? Hindi mo kasi alam na, pag ika’y naninigarilyo, damay pati pamilya mo!

“O..papano mo naman iyan ipapaliwang kaka?” sabad pa rin  niyang muli. (LAUGHING).

Nakaka ka rin kaibigan, Pilisopo ka talaga, makinig dahil ipapaliwanag ko. Pag ika’y naninigarilyo, damay pati pamilya mo!  Kahit hindi sila naninigarilyo, kung nalalanghap nila ang usok sa paninigarilyo mo ay dinadamay mo ang iyong pamilya sa mga panganib na hatid ng paninigarilyo. Ito ang tinatawag na second-hand smoke, yaong nakakalahng hap ng usok ng sigarilyo mo . Hindi mo ba alam na, napag-alamang lalong  ubuhin at hikain ang mga anak ng taong naninigarilyo?   Dahil doble na ang nakukuha sakit ang nakakalanghap ng usok ng sigarilyo  mo. Masama na ang usok ng sigarilyo, plus pa yaong galing sa katawan  mo dahil ang usok ay mula sa inyo. Iyan ang tinatawag na “one plus on” kaya equals two, o di ba doble?  simple arithmetic di mo  pa makuha,…. kuha mo? (LAUGHING).Heto pa kapatid,  ang “second-hand smoke”   ay nagiging  sanhi din ng kanser, pulmonya, impeksyon sa tainga, mga problema sa paghinga, at marami pa Kapatid.

Ano kaibigan… kuha mo na kong bakit dapat itigil ang paninigarilyo?

“Kaka  kumbisido na ako sa paliwanag mo, ang tanong naman ay papaano ko ititigil ang sigarilyo?”

Sandali lang Kaibigan, kukunsulta tayo  sa doctor. Heto na ang payo ng Doktor. Ayon sa article  ni Dr. Willie T. Ong na nasa Pilipino Star Ngayon, sinagot niya ang tanong mo kaibigan. 

Narito ang mga hakbang  para  matigil ka sa paninigarilyo, Kaibigan.

1. Ihanda ang sarili. Alamin ang mga dahilan kung bakit nais tumigil.
2. Pagpasyahan at planuhin nang mabuti.
3. Magtakda ng petsa kung kailan talaga titigil.
4. Umiwas sa tukso. Kaya prepare your CD na tukso layuan mo ako! (LAUGHING) Pansamantalang lumayo muna sa mga kaibigang naninigarilyo rin o kaya ay ipaalam sa kanila ang plano mong huminto na. Itabi ang lahat ng sigarilyo at ashtray sa bahay at opisina. Huwag mag­lalagay ng sigarilyo sa bulsa.
5. Asahan ang pagdating ng tinatawag na withdrawal symptoms. Ano ito? Ito ay isang kondisyon kung saan ang buong katawan ay nakararanas ng masamang pakiramdam at pagkabalisa dala ng biglang pagtigil sa bisyong nakasanayan na. Ang withdrawal symptoms ay mararanasan sa umpisa ngunit ito ay isang senyales na ang katawan ay nag-uumpisa nang humilom.
6. Humingi ng suporta mula sa mga kamag-anak, kabiyak at kaibigan.
7. Maging abala sa mga iba-ibang gawain. Magkaroon ng mga dagdag na libangan tulad ng sports at pagsasa­yaw.
8. Kunin nang paisa-isang araw ang pagtigil sa pani­nigarilyo hanggang sa unti-unting makasanayan na hindi ka na gumagamit nito.
9. Huwag agad masiraan ng loob kung sa simula ay hindi magtagumpay. Kaila­ngan ang matinding determi­nasyon para subukan muling huminto. Mag-pursige.
10. Imbis na sigarilyo ang ilagay sa bibig, mag nicotine gum ka na lang. Magtanong sa doktor o sa botika tungkol sa tamang paggamit ng Nicotine gum.

Kapatid na gustong  itigil ang paninigarilyo pakatandaan itong advise ni Doc Willie:  “Ang paghinto sa paninigarilyo ay hindi   biro. Kailangan ng tiyaga at determinasyon upang mapa­naig ang kagustuhang ma­itigil ang paninigarilyo, at ma­panumbalik ang kalusugan ng katawan.”

Ok pasalamat tayo  kay Doc sa magandang advise, maraming salamat Doc, pasalamat din tayo sa Poong Lumikha (Allah) dahil binigyan tayo ng magandang kaisipan, na  baguhin ang ating buhay. Alhamdullillah (All Praised be to  Allah).