(August 4, 2011-Huwebes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Nancy Lawan)

Host/Nancy:  Ngayong  madaling araw,  bandang  2:30 ng umaga ay  napakalakas ng ulan, kaya  ang mga nasa mababang lugar sa Nuro, ay muli nmang nangamba na muling  babahain ang kanilangmga tahanan, tuladng mga nagyayarii kapag umuulan ng malakas. At kapag malakas ng ulan, madalas ng naibabalita na ,may  mga landslide, flashfllod at baha.  Bakit  ba nagkakaroon ng landslide,  pagbaha at flash flood? Iyan ang sasagutin sa atin ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka.

(PLAY INTRO)

Host/Nancy:   Kapayapaan Kaka Ali, and happy Ramadan..  

Kaka Alih: Insha Allah It’s fine my partner, thank you..sa greetings, Assallamu alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh, sa mga kapatid na nanampalataya, at good morning sa naman sa lahat ng nakikinig…

Tama ka Nancy, marami  ang nagtatanong may  bagyo naman? Dahil nga ngayong  madaling araw,  bandang  2:30 ng umaga ay  napakalakas ng ulan, kaya  ang mga nasa mababang lugar sa Nuro, ay muli nmang nangamba na muling  babahain ang kanilangmga tahanan, tuladng mga nagyayarii kapag umuulan ng malakas. At kapag malakas ng ulan, madalas ng naibabalita na ,may  mga landslide, flashflood at baha.  Bakit  ba nagkakaroon ng landslide,  pagbaha at flash flood? Iyan ang sasagutin sa atin ni Kaka Ali sa ating segment na nakaka.

Ang malaking katanungan,: “Bakit nagkakaroon ng pagbaha, landslide at flash flood?  Noong mga mga araw naman ay hindi naman nangyayari ang ganito.”

“Simple lang Kaka, gigabaan ta sa Ginoo.” Pimurkaan tano  aki o  Allah (LAUGHING ni BAPA SONGER).  

Bakit naman Bapa?  “Hindi na kasi natin sinusunod ang batas ng kalikasan o Diyos” paliwanag ni  Bapa Songer,  isang matandang nainterview natin.

Ang tanong paano nagkakaroon ng flashflood?   Bago natin sagutin ang katanungan, heto pa ang isang  tanong.

Ano ang flashflood? – Ang flashflood ay ang biglaang paglaki at pag-apaw ng tubig sa isang ilog patungo sa karatig na mababa o patag na lugar

Paano nga ba nagkakaroon ng flashflood? 

• Una dahil sa biglaang pagbuhos ng malakas na pag-ulan.
• Biglaang pagtagas ng naipong tubig sa kabundukan.
• Biglaang paglipat ng aktibong channel ng ilog.
• Pagkasira/pagkaubos ng kagubatan
• Biglaang pagtagas ng naipong tubig  sa  dam –
• Natural landslide o log jam o nagbara ang tubig  sa ilog at bigla magbubuksan, hayun flasflood.
• Dahil sa biglaang malakas na ulan,  ang ibabaw ng lupa ay mabilis na napupuno ng tubig.
• Dahil panot na o wala ng mga puno na sumisipsip ng tubig lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa at masipsip ng mga ugat ng halaman.
• Dahil sa mabilis na lumalaki ang tubig na mapupunta sa mga sapa at ilog,
• Dahil wala ng humarang pansamantala,
• Dahil nga sa wala ng mga mga puno. Kapag nasira o nawala ang kagubatan…
• Dahil sa wala ng mga puno at halamang nagpapabagal sa pagbagsak at pag-agos ng ulan sa lupa – Sinisiksik ng direktang patak ng ulan ang ibabaw ng lupa, lumiliit ang tubig na kayang tumagos sa ilalim ng lupa –

Inaasahang magiging mas madalas o malawakan ang mga flashflood at landslide dahil sa climate change.

Ang sinasabi nating  landslide ay  pagkaagnas ng lupa sa tagilid o bakilid na lugar.  Ang paglipat ng  lupa mula sa mataas na lugas padausdos sa mababang lugar, na  madalas na nagiging sanhi ng pagkamatay na mga tao. Kong minsan ay nalilibing na sila dito  ng buhay at hindi na natatagpuan ang kanilang  mga bangkay.

Halimbawa nito ay noong October 10, 2009, na naibalita na  pinaniniwalaan na 150 katao ang namatay sa naganap na malawakang landslide na tumabon sa maraming kabahayan sa La Trinidad, Benguet   habang nananalasa ang bagyong Pepeng sa mga lalawigan ng northern Luzon.

Bakit nagkakaroon ng land slide?

Na ang isa sa  dahilan ay ang pagkawala ng mga puno sa ating kapaligiran.  Nangangahulugan ito ng mas malaking panganib sa mga mahirap na komunidad na nasa kabundukan o matataas na lugar at sa iba pang sektor na bulnerable sa naturang mga panganib.

Ayon sa isang expert “Ang pinaka ugat kong bakit nagkakaroon ng mga madalas na landslide, flashflood at baha ay ang kaulangan ng mga ugat ng punong kahoy na humahawak sa lupa o mga bato.”

Kaya ayon na  rin  sa   mga experto na: “panahon na upang tayo ay mamulat sa katotohanan, na kulang na ang mga punong kahoy sa ating kabundukan at ating kapaligiran, kaya kinakailangan ibalik ang likas na kalikasan.” Programang Reforestation ang kailangan, tulad  ng sinimulan ng Barangay Borongotan,  sa pangunguna ni Punong Barangay Aireen Galanto ng Borongotan.

“Kinakailangan itigil na ang pamumutol ng mga puno sa ating kabundukan.” Ayon naman  kay  Maguindanao’s Community Environment & Natural Resources Officer chief Kahal Kedtag.

“Panahon na upang tayo ay magtanim ng mga puno” upang iligtas ang buhay ng mga susunod na salin-lahi natin. Payo naman n gating butihing Mayor Ramon A. Piang Sr.   

Mula sa ating community radio, ang pakiusap natin  ay sama-sama nating pangalagaan at mahalin ang ating kalikasan  at kapaligiran,para na  rin  ito  sa ating susunod na salin-lahi o next generation.

Sukran at maraming salamat.

NANCY: Maraming salamat Kaka, sa ibinahagi mongayong umaga, na tungkol sa pangangalaga ng kalikasan, mga kapatid Ang kalikasan ay bahagi ng buhay ng tao, kaya naman dapat nating pangalagaan.

Bukas muling abangan ang ating segment na nakaka.

(PLAY EXTRO-NAKAKA)