Pilipino- Magkakaiba ng mga  Kultura, Kaugalian at Paniniwala

(August 5, 2010-Biyernes-script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: “Ang mga Pilipino ay kinabibilangan ng ibat-ibang tribu, at bawat tribu   ay halos

magkakaiba ng  Kultura, Kaugalian at Paniniwala.   At isa pinagkakaisahang paniniwala ng bawat tribu ay ang pagrespeto sa kultura ng ibang tribu o kapuwa, dahil ito   ay isang magandang kaugalian na di matatawaran, ngunit kong minsan ay di natin ito nagagawa dahil sa kawalan ng kaalaman,  kaya naman ngayon umaga sa ating segment na nakaka ay tatalakayin o magbibigay kaalaman si Kaka Ali.. umantabay lamang po kayo..”  

 (PLAY INTRO)

Kaka Alih: “Tama ka Noralyn,   sa  bansang Pilipinas, napakaraming tribu, at bawat tribu   ay halos

magkakaiba ang  Kultura, Kaugalian at Paniniwala.  At isa pinagkakaisahang paniniwala ng bawat tribu ay ang pagrespeto sa kultura ng ibang tribu o kapuwa, dahil ito   ay isang magandang kaugalian na di matatawaran, ngunit kong minsan ay di natin ito nagagawa dahil sa kawalan ng kaalaman…  , kaya dapat nating alamin ang ating mga Magkakaibang  Kultura, Kaugalian at Paniniwala.

Noralyn: “ Agree ako  Kaka, para sa akin bilang isang T’duray, masakit sa aking puso, na may malabag

ako  sa mga  kultura, kaugalian at paniniwala  ng aking mga kapuwa Pilipino. O kahit man taga ibang bansa.”

Kaka Alih: Tama ka diyan Nor, tulad ng nasabi  ko na, na  dito sa   bansang Pilipinas,  ay sadyang

napakarami ang tribu, at bawat isa rito ay iba-iba din ang kultura, kaugalian at paniniwala.

Halimbawa lamang ay dito sa   ating bayan ng Upi, dito mo makikita ang multi-diversity na kultura. Sa mga native inhabitants tulad ng T’duray, Lambangian, Maguindanaon, Iranun, Meranaw isang pulo lang sila, ngunit magkakaiba sila ng kultura, kaugalian at paniniwala.  

Ganoon din ang mga mula sa isla ng Luzon at Visayas, kahit na sila ay matatawag na Kristiyano ay iba-iba din ang kanilang paniniwala, iba iba din ang “denomination” may Romano katoliko, Iglesia ni Kristo, Seventh Day Adventist at iba pa.  Of course pati na rin ang kanilang kultura at kaugalian.   At tandaan:  Ang bawat tribu ay may  pamantayan sa mga tradisyon, kaugalian at paniniwala.  

Kaya may mga kilos at gawi o ginagawa  tayo na maaaring tama sa isa iba  ngunit mali o nakaiinsulto sa iba.  Dahil ito ay labag sa kultura, kaugalian at paniniwala  o  di etikal na matatawag sa kanilang tribu. o    ang tingin ng sa ibang tribu ay nakakabastos o nakakainsulto sa kanilang angkan.

Halimbawa, ang pag-gamit ng sapatos, sa loob ng sambahan (house of worship), sa mga Muslim (pag sinabi nating Muslim, ay yaong naniniwala sa Islam-Believer-one who submit tothe Will of Allah). Ang mga Muslim ay mag-aalis ng sapatos kong papasok sa  masjid (place of worship)  samantala sa simbahan ng mga kapatid  na Kristiyano ay hindi na ito hinuhubad, pwede  ipasok.

May mga tribu natin sa Pilipinas na sa kanilang kultura ay  minamasama ang sobrang paglapit ng tao sa kinakausap o kinakalabit ang kausap..  Taliwas naman ito sa ibang bansa, halimbawa sa bansang Korea,  Malaysia   Qatar at Saudi Arabia, at sa   mga bansang ito ay mahigpit na ipinagbabawal ang  pakikisalamuha ng lalaki at babae.

At ganitong paniniwala o  cultura ay    magkapareho  ang mga Bangsamoro. Labag sa kanilang kultura, kaugalian at paniniwala ang paghahalubilo ng babae at lalaki, dahil ipinagbabawal ng Islam,  kaya naman huwag kang magtaka sa mga okasyon natin, na  binibigyan ng karapatan ang mga Bangsamoro ay  naipapakita nila  ito, iniimplement nila, halimbawa sadarating na Meguyaya festival,    sa  Moro Nights,   ay tiyak muli mong mararanasan   na ang lugar ng kababaihan at kalalakihan sa gymnasium ay magkahiwalay, pati na ang pasukan at labasan ng tao ay magkaiba. Kaya dapat na itong pag-aralan at alamin ng  ating  mga otoridad (Pulis at Sundalo) kong papaano isasakatuparan ang  kanilang tungkulin na hindi masakripisyo ang kultura, paniniwala at kaugalian ng ibang tribu.

Alam  mo Nor, nangyari na ito minsan sa ating Meguyaya nights, na hindi binigyan halaga ng oficial na yun,  Pulis oficial pa naman, ang mga arrangement ng committee na iba ang  daanan at lugar  ng kababaehan sa kalalakihan, simple lamang ang explanation ng official: “for security reason.”

Ang tanong mo kaibigan ay: “Bakit, kailangan  pa kasing maghiwalay ang babae at lalaki?”

Ang simpleng ssagot ay: “Dahil sa mga Bangsamoro na Muslim,   ay labag sa kanilang kaugalian at paniniwala.

Bawal din na   hawakan ang babae ng lalaki sa pagbati, na siya namang kabaliktaran  ito sa ibang cultura,  tulad sa Mediterranean, na pilit na ginagaya ng mga Pinoy. O,  di ba? Doon sa  sa kanila, magtatampo pa nga ang mga kababaihan kapag nakaligtaan mong batiin sa pamamagitan ng halik o yakap. Iyan ang tinatawag nilang “beso-beso”.  ( LAUGHING)

Nor, Ang beso pala sa R’nawon ang kahulugan ay bingi.. ( LAUGHING)

Samantala iba naman sa bansang  Thailand, dahil doon   ang ulo ng tao ay sagrado.

NORALYN: “Kaka di ba minsan ka ng napunta ng Bangkok, Thailand?  may nahawakan ka bang ulo

doon?  ( LAUGHING)

Kaka Alih: Yes minsan na tayong napasyal sa Bansang Thailand, 3 days ako doon, nag-aattend ako ng

regional human trafficking conference seminar.  Salamat sa Allah, sa awa ng Diyos, Wala pa naman, kong mayroon man, iba yun na ulo, …( LAUGHING)

pasalamat nga ako at di ko nagawa,  baka uuwi akong walang ulo. LAUGHING)

Nor, heto pa ang nakaka, maniniwala ba kayo na ang maling paggamit ng kaliwa at kanang kamay ay maaaring isyung malaki sa ibang  kultura?

Maoobserbahan ito sa bansang India, Morroco, Middle East at Africa  na  tradisyonal pa rin ang  paggamit ng kamay kong kumakain. Malimit pa rin na nagsasalo sa iisang pinggan o bowl sa hapag-kainan ang isang pamilya kong kumakain.

At dito naman sa ating  homeland, ang mga kapatid na Bangsamoro ay  patuloy pa rin ang pag-gamit ng kamay pag kumakain, taliwas sa mga Pilipino na gumagamit na rin ng kutsara at tinidor tulad sa kanluranin. Kaya asahan mo kapag pinagamit mo ng kutsara medyo kimi, o hindi masyado  gamay ang pag-gamit ng kutsara at tinidor. Kaya huwag magtaka nakongkumakain si Kaka Ali, ay nakakamay at hindi naka-kutsara at  naka-tinidor.

At napag-usapan din lang ang pagkain , para sa mga Bangsamoro na Muslim, tanging kanang kamay lamang  ang para sa pagkuha at pag-subo  ng pagkain ang dapat gamitin.

Kanang kamay   din ang ginagamit pag hinawakan ang Quran.  Samantala ang  gamit namanng   kaliwang kamay  ay para sa ibang bagay, tulad ng marurumi. Sa sandaling magkamali tayong halinhinang gamitin ang kanan at kaliwang kamay sa pagkain, tiyak na madidismaya ang mga kapatid na R’nawon at T’duray.

Naku kaibigan, lalo pa raw  sa India, halimbawa, ang kaliwang kamay ay gamit sa pagpunas at paglinis matapos magritwal sa kubeta.  Ganoon din sa Bangsamoro, kaliwang kamay din  ang gamit sa paglilinis, ng maseselang parte ng  katawan.

Anu-ano ang pwede nating gawin upang di mapahiya at di makalabag sa kultura, kaugalian at paniniwala ng iba, sa mga ganitong sitwasyon?

“Simple lamang Kaka Ali, Alamin at pag-aralan, manaliksik ukol sa kultura ng iyong kapatid na iba ang tribu” paliwanag ng isang kaibigan na retired teacher.

A ng payo natin, masusing obserbahan ang mga gawi ng mga kapatid,   o kaya’y huwag mag-atubiling magtanong nang maiwasan ang kahihiyan at makalabag sa Kultura, Kaugalian at Paniniwala  . Ikatutuwa pa nila ito dahil hudyat ng ating pagiging sensitibo sa kanilang kultura at paggalang sa kanilang mga tradisyon,   kaugalian at paniniwala.

Kapatid, pansamantala muna natin isasara ang tabing ng ating  segment na nakaka..   Insha Allah (kong pahihintulutan ng Allah)  sa susunod na pagsasama natin sa himpapawid,  sa Lunes ,  lalo pa natin paiigtingin ang mga ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. ito ang inyong Kaka Alih. Sukran and Wassallamu alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

NORALYN: Iyan  po ang ating  kapatid  na si Kaka Ali, ng tribung Iranun isa sa mga tribu  na 

nabibilang sa tinatawag nating  Bangsamoro. Para sa ating  mga Kapatid na T’duray,  R’nawon at Kasila,  alamin at pag-aralan ang ating kultura, kaugalian,  lalo na sa ating  paniniwala. Irespeto at mahalin ang  ating kultura dahil sino pa  ang  mangangalaga  dito kundi ikaw, ako at tayong lahat na mga Pilipino. Sa Lunes muling abangan ang buhay-buhay dito sa DXUP.

(PLAY-EXTRO-NAKAKA)