(October 4,  2011-Martes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn:  .  Ano ang disruptive order o mapanggulong pagkilos ng  mga bata? Ang kasagutan  alamin sa ating segment  na…..

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Noralyn:  Ano ang dapat nating malaman bilang magulang sa sinasabi  natin   na  disruptive disorder o mapanggulong pagkilos. 

Kaka Alih:  Ang  “Disruptive Disorder”  ay salitang ginagamit ng mga propesyonal sa kalusugan  na tumutukoy sa suliranin ng mga bata kung sila’y nahihirapang sumunod sa  mga alituntunin na karaniwang tinatanggap naman ng ibang mga bata.

Ang mga ilan sa  halimbawa ng suliranin na ito:   

1. Hindi pagsunod sa iniuutos ng mga magulang at ibang nakatatanda katulad   ng guro. Karaniwan sa mga bata ang hindi sumusunod paminsan-minsan sa iniuutos, nguni’t ang inilalarawan dito ay ang hindi pagsunod sa halos lahat  ng bagay kahit na alam nilang ito ay may mabigat na kaparusahan.
2. May mga  pag-aalboroto  na higit na madalas at  malubha kaysa   karaniwang bata na nasa katulad nilang gulang.
3. Agresibong pagkilos  o pananakit.  Kasama rito  ang paninira ng ari-arian,   pagbabanta at mapanganib na gawi katulad ng pagnanakaw at pagbabanta  o pagtatangkang saktan ang iba.  
4. Sa pagsagot,  palaging kasama ang pagsalungat, pakikipagtalo, pagpapalaki  ng mga bagay at ang gusto ay palaging sila ang may huling salita.  
5. Ayaw gumawa ng pang-araw-araw na gawain katulad ng gawaing bahay  (homework) at paglilinis ng katawan. Karaniwan sa mga  kabataan na may  karumihan ang kanilang tulugan at bantulot tumulong sa gawaing bahay nguni’t  ang palaging pagtanggi  na tumulong  at hindi  pagbibigay pansin sa  kalinisan at pangangalaga ng katawan ay hindi karaniwan.
6. Lahat ng bata ay nagsisinungaling kung sila ay takot malagay sa gulo at  kung sila ay may gustong makuha.  Ngunit may  mga batang palaging  nagsisinungaling kahit hindi kailangan ito.
7. Ang pagsalungat sa lipunan ay ipinakikita rin sa labis na galit, pagmumura,  nakayayamot na ugali katulad ng pagdura sa tao at pagwawalang-bahala sa  saloobin ng iba. Ang ilang tawag sa malubhang anyo ng suliraning ito:   

Ø  Oppositional Defiant Disorder: Ito ay ginagamit upang ilarawan ang mga batang madaling magalit  at madalas makipag-away. Ito ay karaniwan samga batang maliliit na madalas sumalungat sa kanilang magulang at guro.  Sila ay hindi sadyang malupit, mapang-api, madaya at lumalabag sa batas  nguni’t maaari silang magkaganito kung hindi masusupil.

Ø  Conduct  Disorder: Ang salitang ito ay ginagamit  kung  ang ating anak ay lumalabag sa lahat ng alituntunin.

Ø  Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD):  Ito ay naglalarawan sa mga  batang pabigla-bigla kung kumilos (impulsive)  at  may problema sa pananatiling panatag (settled), sa pagtutuon ng pansin (concentration) at sa  pag-aaral.

Ang ibang  pagkilos ng mga bata  o kabataan  ay maaaring problema  paminsan- minsan.  Maaaring ito ay  sanhi ng  kanilang  nararamdaman   tungkol sa   nangyayari sa kanila katulad halimbawa  kung ang mga magulang  ay nagdesisyong maghiwalay o  kaya  sila ay lilipat ng paaralan.

Maaaring  sila ay nakakaramdam ng  stress at dahil  dito ay mahirap silang pakitunguhan. Ang mga problemang tinutukoy dito ay kadalasang  nagtatagal o nagiging napakalubha. Ang  mga batang may disruptive disorder o  mapanggulong pagkilos ay hindi kadalasang tumutugon  sa pagkalinga at ayaw nilang pansinin ang sinumang gustong tumulong  sa kanila.

Noralyn:  Kaka Alih, Kung ang ating mga anak ay may ganitong suliranin,  ano ang mga mahalagang malaman ng mga magulang na  na maaaring  magpalala nito:   

Kaka Alih: Una na rito mahalagang bagay na dapat malaman ng magulang ay ang  Suliranin ng mag-anak o pamilya.  Kung maraming  suliranin ang  mga magulang, mahirap magbigay-pansin  sa suliranin ng kanilang mga anak. Bakit?   Halimbawa:

•         Hindi pagkakasundo  sa  pamamaraan ng pagtulong sa mga  anak sa  kanilang mga problema

•         Madalas na pag-aaway ng mga magulang sa harapan ng mga anak;  

•         Kung idinadamay ang mga bata sa pag-aaway ng mga magulang; 

•         Kung ang mga anak ay nag-aalala  sa  kaligayahan at  kaligtasan ng   kanilang mga magulang.

Pangalawa, Nor, ay ang   paggamit ng ipinagbabawal na gamot at pag-inom ng alak.

• Maaaring lumabas ang masasamang asal ng mga magulang o mga anak  kung sila ay gumagamit ng ipinagbabawal na gamot o umiinom ng alak;  
• Paggamit  ng ipinagbabawal na gamot o  pag-inom ng alak sa halip  na  humingi ng wastong tulong.

Pangatlo ay ang pag-uudyok ng mga kaibigan.

•         Kung ang ating mga anak ay inuudyok ng ibang kabataan na uminom ng  alak at gumamit ng ipinagbabawal na gamot o gumawa ng masasama

•         Kung ang mga anak ay inaasahang kumilos na kakaiba sa kanilang mga  kaibigan o ka-edad na mga bata.

Pang-apat  ay ang Stress mula sa paaralan.

• Kung ang isang guro  ay mataas  ang hangarin  sa mga bata  na hindi  nalalaman ang hangarin ng iba rin guro;  
• Kung masyadong mataas ang hangarin natin  sa ating mga  anak, sila’y  madalas na nababahala;  
• Kung masyadong mataas ang hangarin natin  sa ating sarili ang  halimbawang ito ay sinusunod ng ating mga anak;
• Kung ang ating mga anak ay nahihirapang makitungo sa ibang bata at sila ay madalas na binibiro.

Heto pa, Ang pansariling stress ng mga bata.   

•         Kung ang  ating mga anak ay maramdamin, dapat natin silang turuan ng  paraan para ipagtanggol ang kanilang sarili na hindi nalalagay sa  gusot.   Ang  ibang bata na maramdamin ay umaasta na sila’y matapang at sila rin  ang nang-aapi (bullies).  Kadalasan,  ang mga batang “depressed,”  ay  mainitin ang ulo at agresibo.   Kung ang ating anak ay  may ganitong mga problema, mahirap silang pakitunguhan. Kahit nais  nating gawin ang mabuti para  sa  kanila, hindi natin alam ang mga wastong pamamaraan.

Narito ang ilang pamamaraan kung paano mapapangasiwaan  ang  batang may disruptive disorder  habang naghihintay ng  tulong:        

1. Kilalanin/tanggapin ang kanilang katangian at huwag bigyang-pansin angkanilang kahinaan;
2. Purihin ang  ating mga anak  kung  sila  ay nakagawa ng tama sa halip na  parusahan lamang sila kung nakagawa ng mali;
3. Hayaan silang gumawa ng kanilang ikinasisiya sa halip na ipinapagawa ang ating kagustuhan lamang;
4. Pakinggan natin ang ating mga anak. Matuto tayong makinig sa kanila kung  gusto natin silang makinig sa atin.
5. Maging tapat at makatwiran. Ipinakikita natin ang ating suporta, kung iniisip natin ang mabuti sa ating mga anak, at pinapapansin din natin ang kanilang  mga maling pagkilos sa eskuwela o paglabag sa batas.
6. Pagpapakita na  hindi natin sinisisi ang iba kung tayo ay nakagawa ng mali  o kung ang pangyayari ay dahil sa kamalasan (bad luck);
7. Turuan ang mga anak ng humanap ng kalutasan  sa suliranin  sa halip na  sisihin ang iba;
8. Pagiging mabuting halimbawa ng nararapat o tamang pagkilos sa mga anak  sa halip na pamimilit na gumawa ng tama dahil sa pananakot (threat) o  parusa;   
9. Pagbibigay katiyakang malamig ang ating ulo bago makipag-usap sa ating  mga anak kung  sila’y  nakakagawa ng hindi tama;
10. Iwasan ang pag-aaway bilang mag-asawa na nakagagambala sa buong  mag-anak at nakababahala sa mga anak;
11. Pagbibigay ng pagkakataong  magsalita ang ating anak kung sila ay   nagagalit o nayayamot, ng hindi tayo nagagalit din. Sa ganitong paraan,  malalaman nila na maaaring pag-usapan ang kanilang damdamin o ilahad   and kanilang katwiran sa paraang makatutulong sa kanila. 
12. Iwasan ang pabago-bagong alituntunin para sa mga anak.

Noralyn:   Tanong ko lang Kaka Alih, kailan tayo dapat humingi ng tulong na mga magulang sa ibang tao?

Kaka Alih: Kung ang pamilya ay nahihirapan at ang mga magulang ay nawawalan ng  pananalig sa kanilang kakayahang lutasin ang problema sa pagkilos ng   mga anak;

Kung ang asal ng ating anak ay nakagagambala sa kanyang pang-araw-araw na gawain katulad ng pag-aaral.

Kung ito ay nagiging dahilan na siya’y    nasasaktan o nakapananakit ng iba at lumalabag sa batas.

Noralyn:   Ano ang magagawa natin kung kailangan ng tulong ng ating  mga anak at hindi tayo sigurado kung ano ang maaaring   gawin?

Kaka Alih: Sumangguni sa ating mga “Nakakatanda” o mga elders ng pamilya. Makipag-usap sa school counsellor ng ating anak.

Maraming salamat bukas Insha  Allah, dagdag pa  rin impormasyon sa ting mga magulang papaano ang tamang pagpapalaki ng mga anak..ito  ang  inyong writer at producer ng segment na Gabay at talakayang pampamilya.. Kaka Alih.

(October 5,  2011-Miyerkules- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pampamilya”. Host –Noralyn Bilual)

Host/Noralyn: Pag-aasawa ng  maaga ng mga kabataan sa ngayon, isa daw ito sa dahilan  ng di  pag-unlad ng basing Pilipinas? Totoo  kaya ito?     

(Gabay at Talakayang Pampamilya - INTRO)

Host/Noralyn:  “Good morning Kaka Alih.”    

Alih:  Good morning, Assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Host/Noralyn:  Totoo ba na ang ag-aasawa ng maaga,  ng mgakabataan ngayon ang isa sa nagiging  dahilan kong bakit hindi  tayo umuunlad hanggang ngayon ang  bansang Pilipinas?

Alih:  Maaari Nor, Ang bansa natin ngayon ay lugmok sa kahirapan.. Dahil sa iba’t ibang krisis na ating nararanasan o nadadama sa ngayon.. Andiyan ang mataas na presyo ng bilihin, kalamidad, panggigipit ng mga nasa may kapangyarihan para sa kanilang pansariling kapakanan, paglabag sa batas ng ilang mamamayan na nagdudulot ng kaguluhan, paglabag sa mga karapatang pantao dulot ng kawalan ng respeto sa bawat isa, di pagkakaunawaan sa pagitan ng mga nasa pamahalaan at mamamayan, at marami pang iba..

“Haaay!! kailan pa kaya ito mawawakasan o mabibigyan ng karampatang solusyon..” himutok  ni  Lola.

Kaibigan patuloy na lang ba nating isisisi ang lahat ng ito sa pamamalakad ng gobyerno?

Bakit di natin tanungin ang ating sarili:  “May naitulong ba ako upang maiayos ang kalagayan ng ating bansa?”   o  “nakadagdag lang ako sa mga pinu-problema ng ating bansa?”

Iyan kapatid ang ilan sa mga dapat nating maunawaan at masagot.

Ang sabi naman ng iba: “Sa kabataan, nakasalalay ang hinaharap ng bansa.”

Sabagay tama ka, kapatid ang Kabataan, bata pa  man ay may malaking magagawa o maiaambag upang maisulong sa pag-unlad ang ating bansa.  

Ang mga kabataan ay may mga karapatan gaya ng karapatang makapag-aral at marami pang iba.. Ang mga karapatan na ito’y makakatulong sa atin upang magkaroon ng magandang kinabukasan,  makakatulong din ito upang magkaroon tayo ng sapat na kaalaman sa paglilingkod sa ating bayan.

Napakaraming problema kinakaharap ng ating bansa sa ngayon at napakaraming dahilan kung bakit nananatiling mahirap ang ating bansa sa ngayon.

Napakaraming factor o  dahilan, ayon  sa pananaw  ng isang social expert,  isa sa   sanhi nito ay ang pag aasawa ng maaga ng ilang kabataan. Ang kabataan ay may obligasyon na mag aral. Mag aral upang magkaroon tayo ng magandang kinabukasan at ang ating bansa. Ngunit papaano na lamang kung may mga kabataang nag aasawa ng maaga?

Subalit ito ang katotohanan napakarami ang maagang  nag-aasawa  na kabataan sa  ngayon.   

Maraming kabataan sa ngayon ang nag aasawa ng maaga. Napakaraming dahilan kung bakit?

 “Sa  palagay ko Kaka  Alih,  ang pinaka sanhi ng pag aasawa ng maaga ng ilang kabataan ay ang kapabayaan ng kanilang mga magulang.” Tugon  ng isang  kumpare nbatin.

Naitanong ko sa kanya bakit naman?

Ang paliwanag: “Dahil hindi na  naasikaso  ng  mga   magulang ang mga anak, papaano kasi eh, napakaraming iniisip at responsibilidad ng isang magulang lalo na kung may bisyo pa ito kaya’t minsan di maiwasang mapabayaan ang kanilang mga anak. Kaya’t minsan hindi na nabibigyang gabay ang kanilang mga anak nagdedesisyon lamang ito batay sa kanyang sariling pananaw lalo na ang mga kabataang may mura pang isipan kaya’t di maiwasang mapunta sya sa masamang landas.”

May dagdag naman si  kumara sa issue: “Isa pa sa tingin ko Kaka Alih, and dahilan o  sanhi ng maagang pag aasawa ng ilang kabataan ay ang panonood ng mga palabas na tungkol sa pag ibig at pag aasawa. Dahil sa labis na labis na panonood nito di maiwasang maging interesado sila at gayahin ang napapanood sa mga telebisyon.”

Tama ka Mare,  kaya’t sa mga kalagayang ito hndi talaga maiwasan ng ilang kabataan na mag asawa ng maaga, papaano kasi nakakakilig din  yun.. (LAUGHING).

Napakaraming maaaring ibunga ang pag aasawa ng maaga.

Sa pag aasawa ng maaga maaari itong magbunga ng pag aaway o pagtatalo ng mag asawa dahi na rin sa kanilang ugaling bata pa.

Hindi nila maibigay ang mga pangangailangan ng kanilang anak dahil na nga sila ay bata pa at wala pang mga trabaho.

 Kahirapan sa panganganak ng babae dahil hindi pa kaya ng kanyang kalusugan dahil sa siyay bata pa at maaaring maraming dugo ang maaaring mawawala sa kanya.   

Ang bumubuo sa sambayanang Pilipino ay tayong mga mamamayan, kong mahina tayo ay mahina rin  ang bansa. Kong naghihirap tayo ay maghihirap din ang bansang Pilipinas.

Ang  pag-hihirap ng bawat pamilya ay makaapekto sa kaunlaran  ng bansa.    

Kaya’t bago mag asawa tiyaking may trabaho na kayang tumustos sa pangangailangan ng isang pamilya. Ito ay di basta basta. Ito ay isang pang habang buhay na obligasyon. Kaya’t tiyaking sa bawat aksyon ay may kalakip na tama at angkop na desisyon. Dahil sa bawat aksyon na ating ginawa ay maaaring permanente na o di na mababago. Kaya’t masasabing ang pagisisisi ay laging nasa huli.

Ito  ang  inyong kaka Alih, at bago wasakan ang segment na ito, huwag kalimutan  ang kasabihan, na ang pag-aasawa ay di katulad  na kaning isusubo na pag napaso ay pwedeng iluwa.

Sukran,  wassallamu alaikum warahmatulllahi wabarakatuh.